Cây đại thụ của y học Việt Nam

Nhắc đến những tên tuổi kiệt xuất của nền y học Việt Nam, không thể không nhắc tới Giáo sư, bác sĩ Tôn Thất Tùng. Ông là "cây đại thụ của y học Việt Nam" và là cha đẻ của phương pháp mổ gan khô lừng danh, được cộng đồng y khoa thế giới ghi nhận và đánh giá cao.

Ông sinh ngày 10/5/1912 tại Thanh Hóa, trong một gia đình quý tộc triều Nguyễn. Cha ông là Tổng đốc Thanh Hóa Tôn Thất Niên, mẹ là Hồng Thị Mỹ Lệ. Khi vừa tròn 3 tháng tuổi thì cha mất, ông được mẹ đưa vào Huế sinh sống. 

Năm 1931, Tôn Thất Tùng ra Hà Nội học tập và xuất sắc thi đỗ vào Trường Trung học Bảo hộ (trường Bưởi, nay là Trường THPT Chuyên Chu Văn An). 4 năm sau, ông tiếp tục trúng tuyển Trường Đại học Y khoa Hà Nội, khi đó trực thuộc Viện Đại học Đông Dương.

Với thành tích học tập nổi bật, ông tốt nghiệp loại xuất sắc và trở thành một trong 11 bác sĩ ngoại trú của Bệnh viện Phủ Doãn - tiền thân của Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức. Đây cũng là nơi gắn bó với ông trong những năm đầu sự nghiệp và đặt nền móng cho những nghiên cứu y khoa mang tầm quốc tế sau này.

Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, bác sĩ Tôn Thất Tùng cùng nhiều tên tuổi lớn của ngành y như Hồ Đắc Di, Hoàng Tích Trí, Đặng Văn Ngữ... đã góp sức xây dựng Trường Đại học Y tại làng Ải, huyện Chiêm Hóa (nay thuộc tỉnh Tuyên Quang). Ông cùng đồng đội đã đặt những viên gạch đầu tiên cho công tác đào tạo nhân lực y tế trong hoàn cảnh chiến tranh gian khó.

Năm 1947, khi mới 35 tuổi, ông được giao giữ chức Thứ trưởng Bộ Y tế. Sau đó, ông đảm nhiệm cương vị Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức và tiếp tục theo đuổi công tác nghiên cứu, phẫu thuật.

Năm 1958, bác sĩ Tôn Thất Tùng ghi dấu mốc lịch sử khi trở thành người đầu tiên tại Việt Nam thực hiện thành công ca mổ tim dù cơ sở vật chất và trang thiết bị y tế còn nhiều thiếu thốn.

Sau đó, trên cương vị Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, ông tiếp tục đưa ngoại khoa Việt Nam phát triển mạnh mẽ.

Công trình làm thay đổi ngành phẫu thuật gan

Không chỉ là cái tên tiêu biểu của y học Việt Nam, Giáo sư Tôn Thất Tùng còn nổi tiếng thế giới bởi phương pháp mổ gan khô. Năm 1939, lần đầu tiên trên thế giới, ông thực hiện thành công cắt gan theo kế hoạch thắt các mạch máu trong gan trước khi cắt. Tuy nhiên, báo cáo khoa học gửi tới Viện Hàn lâm Phẫu thuật Paris đã bị từ chối.

Suốt nhiều năm sau đó, giới chuyên môn vẫn nghi ngại phương pháp phẫu thuật gan này. Mãi đến năm 1961, tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, ca phẫu thuật kéo dài 6 phút của ông gây chấn động thế giới và chứng minh được tính hiệu quả của phương pháp này. Với ca phẫu thuật tương tự, nếu theo phương pháp cắt gan của GS người Pháp Lortat-Jacob, được giới thiệu năm 1952, thì phải mất 3 đến 4 giờ.

Sau khi kết quả được công bố trên tạp chí y khoa The Lancet, hàng trăm chuyên gia phẫu thuật từ nhiều quốc gia đã liên hệ để tìm hiểu về kỹ thuật “Phương pháp cắt gan Tôn Thất Tùng”. Từ đó, tên tuổi Tôn Thất Tùng gắn liền với một trong những kỹ thuật cắt gan quan trọng nhất của y học hiện đại.

Năm 1977, Viện Hàn lâm Phẫu thuật Paris tặng Giáo sư, bác sĩ Tôn Thất Tùng Huy chương Vàng phẫu thuật quốc tế Lannelongue.

Đến năm 1979, ông đã trực tiếp thực hiện hơn 700 ca cắt gan lớn nhỏ. 

Phương pháp phẫu thuật gan khô của Giáo sư Tôn Thất Tùng cũng được giới thiệu trong Bách khoa thư nội thương - phẫu thuật của Pháp; được đưa vào Tuyển chọn các tài liệu sản khoa và phẫu thuật của Mỹ.

Bác sĩ Việt đầu tiên được Google vinh danh

Không chỉ là bác sĩ phẫu thuật giỏi, Giáo sư Tôn Thất Tùng còn để lại dấu ấn sâu đậm trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học. Ông là tác giả của cuốn sách y học đầu tiên được xuất bản tại nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mang tên Viêm tụy cấp tính và phẫu thuật.

Trong suốt sự nghiệp, ông công bố 123 công trình khoa học có giá trị. Nổi bật nhất là công trình Phương pháp cắt gan Tôn Thất Tùng - kỹ thuật mổ gan khô đã làm thay đổi ngành phẫu thuật gan thế giới và đến nay vẫn được nhiều quốc gia áp dụng. 

Bên cạnh đó, nghiên cứu về Cách phân chia mạch máu của gan cũng giúp ông được Đại học Paris trao tặng Huy chương Bạc danh giá.

Những đóng góp nổi bật của Giáo sư Tôn Thất Tùng cũng được giới chuyên môn quốc tế đánh giá cao. Ông được bầu làm Viện sĩ Viện Hàn lâm Y học Liên Xô, Viện sĩ Viện Hàn lâm Phẫu thuật Paris, là thành viên của nhiều tổ chức ngoại khoa uy tín trên thế giới. 

Ở trong nước, ông còn được cử tri các địa phương như Thái Bình, Hải Hưng, Hải Phòng và Bình Trị Thiên tín nhiệm bầu làm đại biểu Quốc hội liên tiếp 5 khóa.

Năm 1982, Giáo sư Tôn Thất Tùng qua đời tại Hà Nội, hưởng thọ 70 tuổi. Sự ra đi của ông là mất mát lớn đối với gia đình, người thân và tổn thất lớn cho ngành y học Việt Nam.

Với những cống hiến to lớn cho nền y học nước nhà, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động, hai lần nhận Huân chương Lao động hạng Nhất và được truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh. Tên ông hiện được đặt cho nhiều tuyến đường tại các thành phố lớn trên cả nước.

Để tri ân những đóng góp của vị giáo sư huyền thoại, năm 2002, Bộ Y tế đã thành lập Giải thưởng Tôn Thất Tùng nhằm tôn vinh các cá nhân có thành tích xuất sắc trong lĩnh vực y học.

Ngày 10/5/2022, nhân kỷ niệm 110 năm ngày sinh của ông, Google đã thay đổi biểu tượng trang chủ (Google Doodle) để tưởng nhớ và tôn vinh những cống hiến của vị bác sĩ Việt Nam đối với nền y học thế giới. Với sự kiện này, Giáo sư, bác sĩ Tôn Thất Tùng là bác sĩ Việt Nam đầu tiên và là người Việt Nam thứ tư được Google vinh danh, sau họa sĩ Bùi Xuân Phái, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và nhà thơ Xuân Quỳnh.

Đến nay, tên tuổi Giáo sư, bác sĩ Tôn Thất Tùng vẫn được nhắc đến như biểu tượng của trí tuệ, tinh thần tiên phong trong y học Việt Nam. Thành tựu, nghiên cứu của ông vẫn còn nguyên giá trị, cứu sống hàng nghìn bệnh nhân, góp phần đưa nền ngoại khoa Việt Nam ghi dấu trên bản đồ y học thế giới.