Sở hữu mạng lưới đường sắt cao tốc lớn nhất thế giới, Trung Quốc đang đẩy mạnh xuất khẩu công nghệ ra nước ngoài. Tuy nhiên, trong cuộc đua giành hợp đồng cung cấp tàu cao tốc cho Bulgaria, doanh nghiệp Trung Quốc từng phải cạnh tranh với đối thủ Tây Ban Nha trước khi thương vụ rơi vào bế tắc.

Cuộc đua cung cấp 20 đoàn tàu cao tốc tại Bulgaria

Theo Reuters, năm 2024, Tập đoàn Đường sắt Trung Quốc CRRC dự kiến ký hợp đồng trị giá 610 triệu euro, tương đương khoảng 658 triệu USD, để cung cấp 20 đoàn tàu cao tốc cho Bulgaria. Tuy nhiên, quốc gia châu Âu này ban đầu lựa chọn công nghệ của Tây Ban Nha thay vì phương án đến từ Trung Quốc.

RailwayPro đưa tin, tại vòng đấu thầu thứ hai nhằm tìm nhà cung cấp 20 đoàn tàu cao tốc, Bulgaria muốn thu hút những nhà sản xuất lớn trên thế giới. Dù vậy, yêu cầu về thời gian bàn giao quá khắt khe khiến nhiều doanh nghiệp tiềm năng không tham gia.

Cuối cùng, chỉ có hai đơn vị nộp hồ sơ dự thầu là Talgo của Tây Ban Nha và CRRC Qingdao Sifang của Trung Quốc. Đáng chú ý, Talgo đưa ra mức giá 600 triệu euro, trong khi đề xuất của doanh nghiệp Trung Quốc chỉ ở mức 303 triệu euro, bằng khoảng một nửa đối thủ.

Sự chênh lệch lớn về giá khiến quá trình lựa chọn nhà cung cấp trở nên phức tạp. Bulgaria sau đó quyết định lựa chọn công nghệ của Tây Ban Nha và tiếp tục đàm phán với Talgo.

Tuy nhiên, phương án này cũng không đi đến kết quả như mong đợi. Thời gian giao đủ 20 đoàn tàu mới mà Talgo đề xuất kéo dài hơn 33 tháng, vượt quá thời hạn Bulgaria đặt ra. Vì vậy, cuộc đấu thầu cuối cùng bị hủy bỏ.

Câu chuyện cho thấy cuộc cạnh tranh trên thị trường đường sắt cao tốc quốc tế không chỉ xoay quanh giá thành hay trình độ công nghệ. Khả năng đáp ứng tiến độ bàn giao cũng là yếu tố quan trọng trong quá trình lựa chọn nhà cung cấp.

Trung Quốc tăng tốc làm chủ công nghệ đường sắt cao tốc

Trong khi thương vụ tại Bulgaria chưa thành hiện thực, Trung Quốc vẫn là một trong những quốc gia có năng lực phát triển đường sắt cao tốc đáng chú ý trên thế giới.

Theo các số liệu được công bố, mạng lưới đường sắt cao tốc Trung Quốc đã vượt mốc 40.000 km, lớn nhất toàn cầu. Trong chưa đầy hai thập kỷ, quốc gia này đã mở rộng nhanh chóng các tuyến đường sắt, kết nối nhiều đô thị lớn và từng bước đưa dịch vụ đường sắt tốc độ cao đến những khu vực xa trung tâm.

Đáng chú ý, hành trình phát triển của ngành đường sắt cao tốc Trung Quốc bắt đầu từ việc tiếp nhận công nghệ nước ngoài, trong đó có các đối tác Đức và Nhật Bản. Sau quá trình nghiên cứu, nội địa hóa và cải tiến, Trung Quốc từng bước xây dựng năng lực thiết kế, chế tạo và vận hành các đoàn tàu của riêng mình.

Dòng tàu Fuxing là một trong những đại diện tiêu biểu cho quá trình này. Các đoàn tàu thuộc dòng Fuxing được thiết kế để vận hành thương mại ở tốc độ lên tới 350 km/h trên những tuyến đáp ứng điều kiện khai thác phù hợp.

Bên cạnh tốc độ, Trung Quốc cũng đầu tư vào hệ thống bán vé điện tử, điều hành chạy tàu và quản lý mạng lưới. Những giải pháp này hỗ trợ việc tổ chức các chuyến tàu với tần suất cao, đáp ứng nhu cầu đi lại lớn giữa các thành phố.

Không dừng lại ở thị trường nội địa, các doanh nghiệp Trung Quốc còn tìm cách mở rộng hoạt động ra nước ngoài, từ Đông Nam Á đến châu Âu. Tuy nhiên, việc xuất khẩu công nghệ đường sắt vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tiêu chuẩn kỹ thuật, khả năng tương thích với hạ tầng hiện hữu, chi phí đầu tư và yêu cầu vận hành của từng quốc gia.

Trong khi đó, Tây Ban Nha cũng có nền tảng đáng kể trong lĩnh vực này. Quốc gia châu Âu sở hữu mạng lưới đường sắt cao tốc lớn thứ hai thế giới, đồng thời áp dụng các hệ thống tín hiệu và điều khiển theo tiêu chuẩn châu Âu. Đây là những yếu tố có ý nghĩa đối với việc bảo đảm an toàn và khả năng tương thích trong quá trình khai thác.

5 nhóm công nghệ cốt lõi của đường sắt cao tốc Trung Quốc

Để phát triển mạng lưới quy mô lớn, Trung Quốc tập trung vào nhiều nhóm công nghệ then chốt, gồm thiết kế đoàn tàu điện động lực phân tán (EMU), xây dựng hạ tầng thông minh, điều khiển tàu tự động, cung cấp điện và giám sát hành trình.

Trong đó, hệ thống điều khiển giữ vai trò đặc biệt quan trọng bởi tàu cao tốc di chuyển ở vận tốc lớn, đòi hỏi khả năng giám sát và phản ứng chính xác trước những tình huống bất thường.

Trung Quốc đã phát triển các thiết bị điều khiển chuyên dụng cho đường sắt tốc độ cao, kết hợp công nghệ điều độ tự động bằng máy tính nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động chạy tàu.

Khi xảy ra sự cố khiến một đoàn tàu phải dừng trên đường ray, hệ thống có thể tiếp nhận thông tin, xác định khu vực bị ảnh hưởng và phối hợp áp dụng các biện pháp hạn chế chạy tàu liên quan. Cơ chế này giúp giảm nguy cơ các đoàn tàu khác đi vào khu vực không bảo đảm an toàn.

Ngoài ra, các thiết bị trên tàu và hệ thống điều khiển còn được thiết kế để hạn chế tác động của nhiễu điện từ, đồng thời duy trì hoạt động trong những điều kiện môi trường khắc nghiệt theo yêu cầu kỹ thuật.

Những bước tiến về công nghệ, năng lực sản xuất và tổ chức vận hành đã tạo nền tảng để Trung Quốc phát triển ngành đường sắt cao tốc với quy mô lớn. Dù vậy, trường hợp Bulgaria cho thấy lợi thế về giá hay kinh nghiệm triển khai trong nước chưa đủ để bảo đảm một hợp đồng quốc tế thành công. Tiến độ giao hàng, tiêu chuẩn kỹ thuật và khả năng đáp ứng yêu cầu của bên mua vẫn là những yếu tố có thể quyết định kết quả cuối cùng.