Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn sinh ngày 28/2/1939. Dù không định hướng theo con đường nghệ thuật từ sớm, nhưng cơ duyên với âm nhạc đã đưa ông trở thành một trong những tên tuổi lớn của nền tân nhạc Việt Nam thế kỷ XX.

Bắt đầu sáng tác từ năm 18 tuổi với ca khúc Ướt mi, Trịnh Công Sơn dần tạo dựng một thế giới âm nhạc mang dấu ấn riêng. Trong suốt cuộc đời sáng tác, ông để lại khoảng 600 ca khúc, trong đó có hơn 230 tác phẩm được phổ biến rộng rãi và được đông đảo công chúng đón nhận. Các sáng tác của ông trải dài từ nhạc tình yêu, nhạc phản chiến đến những ca khúc mang màu sắc triết lý, trở thành một phần quen thuộc trong đời sống âm nhạc Việt Nam.

Ngày 28/2/2019, nhân kỷ niệm 80 năm ngày sinh của cố nhạc sĩ, trang tìm kiếm Google đã sử dụng hình ảnh ông ôm đàn guitar dưới hình thức Google Doodles để vinh danh những đóng góp cho âm nhạc. Trịnh Công Sơn cũng là người Việt Nam đầu tiên được Google đưa lên biểu tượng Doodles trên trang chủ tiếng Việt.

Biểu tượng tôn vinh cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn trên Google Doodles. Ảnh: Internet

Người nhạc sĩ vĩ đại với những sáng tác để đời

Trịnh Công Sơn sinh ra và lớn lên ở Huế, từng học cao đẳng tại Quy Nhơn, làm giáo viên ở Bảo Lộc trước khi gắn bó với TP.HCM cho đến cuối đời. Ông qua đời ngày 1/4/2001, hưởng thọ 62 tuổi, để lại một di sản âm nhạc có sức ảnh hưởng sâu rộng.

Chân dung cố nhạc sĩ tài hoa Trịnh Công Sơn. Ảnh: Internet

Trong hơn 4 thập kỷ sáng tác, Trịnh Công Sơn đã để lại hơn 600 ca khúc, trong đó có trên 400 bài hát viết về tình yêu. Bên cạnh những bản tình ca nổi tiếng, ông còn sáng tác nhiều tác phẩm thể hiện khát vọng hòa bình, tình yêu con người và những suy tư về thân phận. Các ca khúc như Cát bụi, Một cõi đi về, Để gió cuốn đi hay Ngẫu nhiên cho thấy rõ dấu ấn của tư tưởng hiện sinh cùng triết lý Phật giáo trong âm nhạc của ông.

Trong các sáng tác của Trịnh Công Sơn, âm nhạc và thi ca hòa quyện chặt chẽ. Nhiều ý kiến cho rằng ngay cả khi tách phần lời khỏi giai điệu, ca từ trong nhạc Trịnh vẫn có thể tồn tại độc lập như những bài thơ giàu cảm xúc. Ngôn ngữ trong các sáng tác của ông nổi bật bởi tính hình tượng, chiều sâu biểu đạt cùng khả năng khơi gợi cảm xúc mạnh mẽ.

Ông thường sử dụng những hình ảnh gần gũi nhưng được thể hiện bằng cách diễn đạt riêng biệt như Nắng thủy tinh, Mưa hồng, Hạ trắng hay hình ảnh “mắt xanh xao” trong Diễm xưa. Những kết hợp ngôn từ này đã tạo nên dấu ấn riêng trong ngôn ngữ âm nhạc của ông.

Không chỉ giàu tính hình tượng, ca từ nhạc Trịnh còn chứa đựng nhiều ẩn dụ và liên tưởng độc đáo. Những câu hát như “Hòn đá lăn trên đồi, hòn đá rớt xuống cành mai” hay “mưa vẫn mưa bay trên tầng tháp cổ” cho thấy khả năng sử dụng ngôn từ giàu chất thơ và gợi mở nhiều tầng ý nghĩa.

Bên cạnh đó, nhiều cách so sánh bất ngờ trong sáng tác của Trịnh Công Sơn cũng để lại dấu ấn sâu đậm với công chúng như: “Tình yêu như trái phá, con tim mù lòa”; “Tình yêu như vết cháy trên da thịt người”; hay “Buồn như giọt máu...”. Những ca từ giàu hình ảnh cùng cách diễn đạt đặc trưng đã tạo nên phong cách riêng biệt khó trộn lẫn của nhạc sĩ.

Nhạc Trịnh luôn mang một sức hấp dẫn khó tả khi âm nhạc và thi ca hòa quyện chặt chẽ. Ảnh: GĐ/LĐO

Ca từ trong nhạc Trịnh được đánh giá là thể hiện phong phú các phương thức nghệ thuật của tiếng Việt, từ từ láy, từ tượng thanh, tượng hình đến điệp ngữ, điệp vần, hài thanh, câu hỏi tu từ, ẩn dụ và hoán dụ. Nhiều thủ pháp ngôn ngữ được vận dụng linh hoạt, tạo nên chiều sâu biểu đạt trong từng ca khúc.

Một nghiên cứu từng chỉ ra rằng trong 139 ca khúc của Trịnh Công Sơn có tới 210 câu hỏi tu từ, mỗi câu mang một dụng ý nghệ thuật và sắc thái biểu đạt khác nhau.

Nhạc sĩ Văn Cao từng nhận xét: “Tôi gọi Trịnh Công Sơn là người của thơ ca bởi ở Sơn, nhạc và thơ hòa quyện đến mức khó phân biệt đâu là phần nhạc, đâu là phần thơ. Trong âm nhạc của Sơn, không thấy dấu vết của cấu trúc âm nhạc bác học phương Tây. Sơn viết rất tự nhiên, như thể cảm xúc của nhạc và thơ tự trào ra”.

Sức lan tỏa mạnh mẽ với người yêu nhạc thế giới

Sau hơn 2 thập niên kể từ ngày mất, âm nhạc Trịnh Công Sơn vẫn hiện diện trong đời sống văn hóa và nghệ thuật Việt Nam. Hàng năm, nhiều chương trình tưởng niệm, đêm nhạc và hoạt động cộng đồng dành cho người yêu nhạc Trịnh vẫn được tổ chức ở nhiều nơi.

Nghệ sĩ saxophone Trần Mạnh Tuấn cùng con gái An Trần biểu diễn tại "Đối thoại Trịnh Công Sơn - Tình yêu tìm thấy". Ảnh: NLĐO

Âm nhạc của Trịnh Công Sơn cũng được nhiều thế hệ nghệ sĩ thể hiện như Thái Thanh, Khánh Ly, Tuấn Ngọc, Hồng Nhung, Quang Dũng hay Đức Tuấn. Nhiều nghệ sĩ cũng chọn nhạc Trịnh làm dòng nhạc theo đuổi trong suốt sự nghiệp.

Không chỉ phổ biến trong nước, nhạc Trịnh còn có sức lan tỏa tại nhiều quốc gia, đặc biệt là Nhật Bản. Trịnh Công Sơn là nhạc sĩ Việt Nam đầu tiên phát hành album đạt doanh số hơn 2 triệu bản tại thị trường này. Các ca khúc của ông được dịch sang tiếng Nhật và được nhiều nghệ sĩ nổi tiếng thể hiện như Tokiko Kato, Yoshimi Tendo và Aya Shimazu.

Nhạc Trịnh cũng thường xuyên xuất hiện trong Kohaku Uta Gassen - chương trình âm nhạc đêm giao thừa thường niên của đài truyền hình quốc gia Nhật Bản NHK. Nhiều trường đại học tại Việt Nam và Nhật Bản đã thực hiện các công trình nghiên cứu, luận văn và luận án liên quan đến âm nhạc, ngôn ngữ và giá trị văn hóa trong các sáng tác của Trịnh Công Sơn.

Tượng đài nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, đặt tại công viên Trịnh Công Sơn, TP. Huế. Ảnh: Tiểu Vũ/Một Thế giới

Báo chí quốc tế từng gọi Trịnh Công Sơn là “Bob Dylan của Việt Nam”. Tờ The Washington Post cũng nhắc đến ông như “nhạc sĩ được yêu mến nhất tại Việt Nam”.

Với số lượng sáng tác lớn cùng sức ảnh hưởng kéo dài qua nhiều thế hệ, nhạc Trịnh vẫn tiếp tục hiện diện trong đời sống âm nhạc đương đại. Những ca khúc của ông được biểu diễn trên nhiều sân khấu, trong nhiều không gian nghệ thuật khác nhau và trở thành một phần ký ức âm nhạc của đông đảo công chúng Việt Nam cũng như người yêu nhạc ở nhiều quốc gia.