Ẩn dưới những khu phố sầm uất của thủ đô Trung Quốc là một mạng lưới đường hầm từng được xây dựng trong bối cảnh nguy cơ chiến tranh luôn thường trực. Được hình thành vào thời kỳ quan hệ Trung Quốc - Liên Xô căng thẳng, thành phố ngầm Bắc Kinh (Dixia Cheng) là hệ thống hầm trú ẩn quy mô lớn được xây dựng nhằm phục vụ công tác phòng thủ dân sự của thủ đô.

Công trình bắt đầu được xây dựng vào năm 1969, trong thời điểm Trung Quốc và Liên Xô xảy ra các cuộc đụng độ vũ trang dọc khu vực biên giới. Trước nguy cơ xung đột tiếp tục leo thang, khả năng các thành phố lớn của Trung Quốc phải đối mặt với các cuộc không kích, thậm chí một cuộc tấn công hạt nhân, được đặt ra. Bắc Kinh - nơi tập trung các cơ quan đầu não của đất nước vì thế trở thành một trong những khu vực được chú trọng xây dựng hệ thống phòng thủ dưới lòng đất.

Quá trình xây dựng mạng lưới đường hầm kéo dài khoảng một thập niên, bắt đầu từ năm 1969. Khoảng 300.000 nghìn người được huy động tham gia đào hầm, trong đó có cả thanh thiếu niên. Phần lớn công việc được thực hiện bằng sức người, tạo nên một hệ thống công trình ngầm phân bố dưới nhiều khu vực của thành phố.

Hệ thống đường hầm có tổng chiều dài khoảng 30km, nằm trong phạm vi rộng khoảng 85km² và ở độ sâu từ 8 đến 18m dưới mặt đất. Công trình được thiết kế để phục vụ nhu cầu trú ẩn của một bộ phận lớn cư dân Bắc Kinh trong trường hợp thành phố bị tấn công. Hệ thống này có thể đáp ứng nhu cầu trú ẩn của khoảng 40% dân số thủ đô cùng một số khu vực lân cận.

Thành phố ngầm Bắc Kinh không chỉ gồm những không gian dành cho việc tránh bom. Bên trong mạng lưới còn có nhiều khu vực được bố trí nhằm duy trì các hoạt động thiết yếu nếu người dân phải ở dưới lòng đất trong thời gian dài. Các tư liệu mô tả sự tồn tại của khu ăn uống, kho lương thực, cơ sở y tế, trường học, phòng đọc, nhà máy và những khu vực sản xuất thực phẩm. Một số khu vực còn được sử dụng để trồng nấm và các loại thực phẩm có thể phát triển trong điều kiện ít ánh sáng.

Để duy trì điều kiện sinh hoạt dưới lòng đất, hệ thống hầm được trang bị các công trình thông gió và những phương án bảo đảm nguồn nước. Khoảng 2.300 giếng hoặc cửa thông gió được bố trí trong mạng lưới, cùng các thiết bị nhằm hạn chế sự xâm nhập của khí độc, bụi phóng xạ và nước từ bên ngoài. Khoảng 70 vị trí được xác định có khả năng đào giếng để tiếp cận nguồn nước khi cần thiết.

Phạm vi thực tế của thành phố ngầm Bắc Kinh vẫn chưa được công khai đầy đủ. Nhiều tài liệu cho biết hệ thống đường hầm được phân bố dưới các khu vực trung tâm như Tây Đơn, Tuyên Vũ Môn, Tiền Môn và Trùng Văn. Tuy nhiên, chưa có bản đồ công khai xác nhận toàn bộ mạng lưới được kết nối thành một hệ thống thống nhất. 

Tuy nhiên, hệ thống đường hầm chưa từng phải vận hành theo mục đích ban đầu. Khi căng thẳng giữa Trung Quốc và Liên Xô dần giảm xuống, một số không gian dưới lòng đất được chuyển sang những mục đích sử dụng khác, trong đó có làm kho chứa, cơ sở kinh doanh hoặc nơi ở. Những đường hầm từng được chuẩn bị cho tình huống chiến tranh vì thế dần trở thành một phần ít được biết đến trong không gian đô thị Bắc Kinh.

Một số khu vực của thành phố ngầm Bắc Kinh từng được mở cửa cho khách tham quan. Du khách có thể tiếp cận các lối xuống nằm giữa những khu dân cư để quan sát hệ thống hành lang, cửa thép và các dấu tích còn lại của công trình phòng thủ. Tuy nhiên, phần lớn mạng lưới đường hầm không phải khu vực tham quan công cộng và việc tiếp cận nhiều vị trí vẫn bị hạn chế.

Ngày nay, Bắc Kinh đã trở thành một đô thị hiện đại với hệ thống giao thông, các khu thương mại và khu dân cư phát triển rộng khắp. Nhịp sống trên mặt đất gần như không còn gợi nhắc về những kế hoạch phòng thủ từng được xây dựng trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Dưới lòng thành phố, một số đoạn đường hầm vẫn lưu giữ dấu tích của giai đoạn khi nguy cơ chiến tranh,.

Thành phố ngầm Bắc Kinh vì thế vẫn là một phần đặc biệt trong lịch sử phát triển của thủ đô Trung Quốc, gắn với hệ thống phòng thủ dân sự được xây dựng từ năm 1969 và những biến động của quan hệ Trung Quốc - Liên Xô trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.