Hòn đảo tiền tiêu và những dấu ấn của Bác Hồ

Giữa trùng khơi vùng biển Đông Bắc, đảo Cô Tô (tỉnh Quảng Ninh) từ lâu được biết đến là “hòn ngọc xanh” với những bãi biển trong xanh, cát trắng và khung cảnh thiên nhiên yên bình. Không chỉ hấp dẫn bởi vẻ đẹp nguyên sơ, nơi đây còn lưu giữ một địa danh lịch sử đặc biệt - Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đây cũng là nơi duy nhất được đặt tượng Bác Hồ khi Người còn sống.

Hơn nửa thế kỷ qua, tượng Bác Hồ hướng ra Biển Đông đã trở thành biểu tượng thiêng liêng trong lòng người dân đặc khu tiền tiêu cũng như du khách thập phương khi đến với Cô Tô.

Hình ảnh đảo Cô Tô khi nhìn từ trên cao. Ảnh: Internet

Ngày 9/5/1961, Chủ tịch Hồ Chí Minh lần đầu ra thăm đảo Cô Tô. Trong chuyến thăm đầy ý nghĩa này, Người căn dặn đồng bào và chiến sĩ trên đảo: “Thủ đô Hà Nội tuy cách xa các đảo nhưng Đảng và Chính phủ luôn quan tâm đến đồng bào các đảo và mong đồng bào đoàn kết cố gắng và tiến bộ”. Từ tình cảm kính yêu sâu sắc dành cho Bác, quân và dân trên đảo đã bày tỏ nguyện vọng được dựng tượng Người để luôn cảm nhận sự hiện diện gần gũi của Bác nơi đầu sóng ngọn gió. Nguyện vọng ấy đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh đồng ý.

Năm 1968, nhà điêu khắc Nguyễn Văn Quế cùng các cộng sự hoàn thành tượng bán thân Chủ tịch Hồ Chí Minh bằng thạch cao. Tượng cao 1,8m, cả bệ cao 4m, khắc họa hình ảnh Bác giơ tay phải vẫy chào đồng bào. Công trình được khánh thành ngày 22/5/1968, đúng dịp kỷ niệm sinh nhật lần thứ 78 của Người.

Tượng đài Bác Hồ trên đảo Cô Tô. Ảnh: LĐO

Tình cảm đặc biệt mà Bác Hồ dành cho quân và dân đảo Cô Tô còn được thể hiện vào ngày 12/6/1969, khoảng 3 tháng trước khi Người đi xa. Khi đó, Bác đã gửi tặng đồng bào và chiến sĩ trên đảo bức chân dung có dòng chữ “Chào thân ái và quyết thắng” cùng chữ ký quen thuộc của Người.

Đến năm 1976, tượng bán thân được thay bằng tượng toàn thân bằng bê tông cốt thép cao 4,5m, cả bệ cao 9m, đặt cách bờ biển khoảng 100m. Năm 1996, tượng tiếp tục được tôn tạo bằng đá granit nhưng vẫn giữ nguyên hình ảnh Bác đứng uy nghiêm, lưng tựa núi, tay phải giơ cao vẫy chào, ánh mắt hướng ra Biển Đông.

Hình ảnh Bác Hồ tới thăm đảo Cô Tô ngày 9/5/1961. Ảnh từ cuốn sách "Chủ tịch Hồ Chí Minh với Quảng Ninh"

Phía sau tượng đài là tấm bia ghi dấu nơi chiếc máy bay chở Bác đáp xuống trong chuyến thăm lịch sử năm xưa. Năm 2005, nhân dịp kỷ niệm 50 năm giải phóng Khu mỏ Quảng Ninh, khu đền thờ Bác Hồ được xây dựng trong khuôn viên di tích theo lối kiến trúc truyền thống, giản dị, tạo không gian trang nghiêm để cán bộ, nhân dân và du khách dâng hương tưởng niệm Người.

Không xa tượng đài là Nhà lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh, nơi lưu giữ nhiều hình ảnh, hiện vật gắn với chuyến thăm của Bác và các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước tới đặc khu qua các thời kỳ. Đây cũng là nơi phản ánh những thành tựu về chính trị, kinh tế, văn hóa, quốc phòng của quân và dân Cô Tô trong quá trình xây dựng và phát triển đặc khu.

Khu di tích lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh trên đảo Cô Tô được xây dựng trên diện tích hơn 2.000m2, trở thành quần thể lưu niệm có ý nghĩa đặc biệt đối với người dân vùng biển Đông Bắc. Nơi đây không chỉ là địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống mà còn là điểm đến thu hút đông đảo du khách trước khi bắt đầu hành trình khám phá đảo ngọc.

Ngày 18/1/2022, Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh trên đảo Cô Tô được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Di tích Quốc gia đặc biệt. Ảnh: LĐO

Năm 1997, Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Cô Tô được xếp hạng Di tích Quốc gia. Sau nhiều lần tu sửa, nâng cấp và mở rộng, công trình vẫn giữ nguyên những giá trị lịch sử vốn có, đồng thời ngày càng khẳng định ý nghĩa tinh thần sâu sắc đối với nhân dân cả nước.

Ngày 18/1/2022, Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh trên đảo Cô Tô được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Di tích Quốc gia đặc biệt. Đây không chỉ là niềm tự hào của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân đặc khu Cô Tô mà còn là động lực để địa phương tiếp tục phát triển, hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế biển năng động, điểm đến hấp dẫn của du khách trong và ngoài nước nơi vùng biển tiền tiêu của Tổ quốc.

Vươn mình mạnh mẽ giữa trùng khơi

Từ một huyện đảo nghèo, khó khăn nhất cả nước, đời sống người dân gặp nhiều khó khăn, không có điện, thiếu nước ngọt, giao thông đi lại cách trở, Cô Tô giờ đây đã khoác lên mình một diện mạo mới, trù phú hơn, giàu đẹp hơn.

Trong những năm gần đây, tốc độ tăng trưởng kinh tế của Cô Tô luôn được duy trì ở mức cao, cơ cấu kinh tế chuyển dịch đúng định hướng, lấy dịch vụ - du lịch làm ngành kinh tế mũi nhọn. Kết thúc năm 2025, tốc độ tăng tổng giá trị sản phẩm trên địa bàn ước đạt 17,5%, vượt chỉ tiêu đề ra. Bước sang quý I/2026, kinh tế tiếp tục giữ đà tăng trưởng với mức tăng 16,5% so với cùng kỳ.

Cô Tô giờ đây đã khoác lên mình một diện mạo mới, trù phú hơn, giàu đẹp hơn. Ảnh: iVIVU

Cơ cấu kinh tế của đặc khu tiếp tục chuyển dịch theo hướng tích cực, trong đó khu vực dịch vụ - du lịch giữ vai trò chủ đạo với tỷ trọng 68,5%; công nghiệp - xây dựng chiếm 19,3%; nông - lâm - thủy sản chiếm 12,2%. Cùng với đó, hoạt động thương mại, dịch vụ ghi nhận nhiều tín hiệu khởi sắc. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ trong quý I/2026 đạt khoảng 57 tỷ đồng, tăng 26,7% so với cùng kỳ. Kết quả này cho thấy sức mua thị trường cũng như mức độ sôi động của các hoạt động thương mại, du lịch, vận tải và dịch vụ trên địa bàn tiếp tục được cải thiện.

Đặc biệt, với định hướng phát triển du lịch, dịch vụ trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, từ một vùng biển đảo còn nhiều hạn chế về hạ tầng, giao thông và dịch vụ, đến nay Cô Tô đã từng bước trở thành điểm đến hấp dẫn của khu vực phía Bắc với hệ sinh thái du lịch biển đảo ngày càng hoàn thiện. Theo Báo Quảng Ninh, trong năm 2025, tổng lượng khách du lịch đến đặc khu ước đạt 350.000 lượt, doanh thu du lịch đạt hơn 1.110 tỷ đồng. Đây là kết quả ấn tượng đối với một địa phương có quy mô dân số nhỏ và điều kiện địa lý đặc thù như Cô Tô.

Hình ảnh một Cô Tô yên bình, hấp dẫn giữa vùng biển Đông Bắc. Ảnh: Internet

Bước sang năm 2026, ngành du lịch tiếp tục duy trì đà tăng trưởng mạnh mẽ. Riêng trong tháng 4/2026, tổng lượng khách du lịch đến đặc khu đạt 17.206 lượt, bằng 186,41% so với cùng kỳ; doanh thu du lịch ước đạt gần 58 tỷ đồng, bằng 196,20% so với cùng kỳ. Những con số này phản ánh hiệu quả rõ nét từ định hướng phát triển du lịch xanh, du lịch trải nghiệm, du lịch cộng đồng và du lịch chất lượng cao mà địa phương đang triển khai.

Thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Cô Tô đã xác định rõ các chủ trương, định hướng lớn nhằm phát triển du lịch, dịch vụ tổng hợp hiện đại theo hướng “giảm lượng, tăng chất”, gắn với nhiệm vụ bảo vệ vững chắc quốc phòng - an ninh, hướng tới mục tiêu trở thành một trong những trung tâm du lịch của tỉnh và là “đặc khu xanh” giữa vùng biển Đông Bắc.

Từ một huyện đảo còn nhiều khó khăn với hạ tầng thiếu đồng bộ, quy mô kinh tế nhỏ, đến nay diện mạo của đặc khu đã có nhiều đổi thay rõ nét, hiện đại và tiến bộ như Bác hằng mong muốn. Kinh tế duy trì đà tăng trưởng tích cực, du lịch ngày càng khẳng định vị thế, hệ thống hạ tầng được đầu tư đồng bộ, đời sống người dân không ngừng được nâng cao. Đây không chỉ là những kết quả mang ý nghĩa trước mắt mà còn tạo nền tảng quan trọng để đặc khu Cô Tô hiện thực hóa mục tiêu trở thành đặc khu kinh tế biển xanh, trung tâm du lịch - dịch vụ chất lượng cao của tỉnh Quảng Ninh và khu vực Đông Bắc.