Anh hùng liệt sĩ Trần Can sinh năm 1931 trong một gia đình nông dân nghèo ở làng Tràng Sơn, xã Sơn Thành, huyện Yên Thành cũ (nay là làng Tràng Sơn, xã Hợp Minh), tỉnh Nghệ An. Từ nhỏ, ông đã sớm nuôi khát vọng cống hiến cho đất nước. Nhiều lần xin gia nhập quân đội nhưng không được chấp nhận vì vóc dáng nhỏ bé, đến lần thứ 4, khi vừa tròn 20 tuổi, ông mới chính thức nhập ngũ.

Chỉ sau 1 năm quân ngũ, Trần Can tham gia Chiến dịch Tây Bắc. Trong trận đánh địch ở Bản Hoa, ông đảm nhận nhiệm vụ xung kích, dùng thủ pháo phá hủy ụ súng địch, tạo điều kiện cho đơn vị tiến công. Khi tiểu đội bị thương vong lớn, ông tiếp tục phối hợp cùng các chiến sĩ ở tiểu đội khác, dẫn đầu tổ chiến đấu tiêu diệt 3 ụ súng, đánh thẳng vào sở chỉ huy địch, bắt sống 22 tên, thu 17 khẩu súng các loại.

Nhờ những chiến công nổi bật, Trần Can nhanh chóng trở thành một trong những Tiểu đội trưởng xuất sắc của Tiểu đoàn 130, Trung đoàn 209, Đại đoàn 312 được đồng đội tin yêu và kính trọng.

Cuối năm 1953, đơn vị của ông được giao nhiệm vụ mở đường kéo pháo, đưa pháo vào trận địa phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ. Trong điều kiện địa hình hiểm trở, đèo núi dốc cao, máy bay địch liên tục ném bom nhằm ngăn chặn bước tiến của quân ta, Trần Can nhiều lần lao vào dập lửa cứu pháo, cùng đồng đội đưa pháo tới vị trí tập kết an toàn.

Mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ, đơn vị của Trần Can được giao nhiệm vụ tiến công cứ điểm Him Lam - một trong những trung tâm đề kháng mạnh nhất của quân Pháp tại Điện Biên Phủ.  Ngày 13/3/1954, trong trận đánh mở màn chiến dịch, Tiểu đội trưởng Trần Can chỉ huy đơn vị nhanh chóng đánh chiếm lô cốt đầu cầu, sau đó tiến thẳng vào sở chỉ huy địch, tiêu diệt các mục tiêu còn lại trong hầm ngầm, bắt 25 tù binh và thu nhiều vũ khí.

Trong ký ức của đồng đội, Trần Can là người gần gũi, gan dạ và luôn đi đầu trong chiến đấu. Đại tá Nguyễn Hữu Tài, nguyên Chủ nhiệm Chính trị Trung đoàn 209 Sông Lô, Sư đoàn 312, từng là Phó Cục trưởng Cục Quân huấn, Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam xúc động nhớ lại: “Anh Can là người đồng đội mà tôi thân thiết trong chiến đấu và còn trực tiếp đề nghị khen thưởng sau này. Khi tôi về tiểu đoàn, Trần Can là tổ trưởng một tổ 3 người trong Chiến dịch Tây Bắc và Bản Hoa.

Suốt quá trình cùng nhau chiến đấu, công tác, tôi luôn theo dõi, bồi dưỡng anh vì nhận thấy phẩm chất tích cực và tinh thần chiến đấu kiên cường. Từ tổ trưởng, anh được cất nhắc làm tiểu đội trưởng trong trận mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ. Đến trận đánh cuối cùng, Trần Can đã đảm nhận vai trò chỉ huy đại đội, quá trình này chỉ trong ba tháng”.

Theo lời kể của Đại tá Nguyễn Hữu Tài, tại trận Him Lam, Trần Can khi đó là chỉ huy Đại đội 366 đã giương cao lá cờ “Quyết chiến, quyết thắng”, dẫn đầu đơn vị vượt qua cửa mở, đánh thẳng vào sở chỉ huy đại đội địch trên đỉnh đồi. Khi quân địch cố thủ trong lô cốt chống trả quyết liệt, tiểu đội của ông bí mật áp sát, sử dụng khối bộc phá nặng 10kg phá hủy lô cốt, tiêu diệt viên quan ba chỉ huy.

Đại tá Nguyễn Hữu Tài kể lại: “Sau hơn một giờ chiến đấu ác liệt, đơn vị chúng tôi đã hoàn toàn tiêu diệt tiêu diệt gọn Đại đội Lê dương số 13 của địch. Khi đồng chí Trần Can cắm lá cờ chiến thắng lên đỉnh cứ điểm Him Lam vào khoảng 21h ngày 13/3/1954, cả đơn vị vỡ òa trong niềm vui và tự hào. Toàn thể cán bộ, chiến sĩ ôm nhau, reo hò, sung sướng trước chiến công vang dội. Đó là lần đầu tiên quân ta đánh thắng một cứ điểm trong một tập đoàn cứ điểm kiên cố của địch và lá cờ đó cũng lá cờ chiến thắng đầu tiên của ta trong Chiến dịch Điện Biên Phủ được đích thân bác Hồ trao tặng”.

Sau chiến thắng Him Lam, Trần Can tiếp tục tham gia nhiều trận đánh ác liệt khác, từ chi viện cho Tiểu đoàn 154 phòng ngự đồi D đến hỗ trợ đơn vị bạn giữ chiến hào tại đồi C1.

Trận chiến cuối cùng của ông diễn ra tại cứ điểm 507 bên bờ sông Nậm Rốm, cách Sở chỉ huy Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ khoảng 300m. Trong trận đánh này, Trần Can dẫn đầu đơn vị xung phong, áp đảo quân địch, chiếm được một phần cột cờ. Địch liên tiếp dùng pháo bắn dữ dội và tổ chức nhiều đợt phản công quyết liệt.

Trong cuộc giằng co ác liệt, ông cùng đồng đội đánh lui 4 đợt phản công. Đến đợt thứ 5, hai bên bước vào cuộc chiến giáp lá cà bằng lựu đạn và vũ khí cá nhân. Dù bị thương và cán bộ Đại đội 366 phải rút lui, Trần Can vẫn tiếp tục thay thế chỉ huy, trực tiếp dẫn đầu chiến sĩ phá hàng rào địch.

Ông hy sinh vào sáng 7/5/1954, khi quân ta vừa chiếm được một phần cứ điểm 507. Chiều cùng ngày, Đại đội 360 do Đại đội trưởng Tạ Quốc Luật chỉ huy đã đánh chiếm hoàn toàn cứ điểm này, vượt cầu Mường Thanh tiến vào hầm chỉ huy, bắt sống tướng De Castries cùng Bộ tham mưu quân Pháp. Đến 17h30 ngày 7/5/1954, toàn bộ quân địch tại Điện Biên Phủ đồng loạt đầu hàng.

Khi hy sinh, ông là Đại đội phó bộ binh thuộc Trung đoàn 209, Đại đoàn 312 (nay là Sư đoàn 312, Quân đoàn 1).

Ngày 7/5/1956, liệt sĩ Trần Can được Đảng và Nhà nước truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhì và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân theo Quyết định số 118/LCT. Trước đó, ông cũng được tặng nhiều danh hiệu và huân, huy chương như Huy chương Quân công hạng Ba, Huân chương Chiến công hạng Nhất, Chiến sĩ thi đua của Đại đoàn.

Hiện nay, để tưởng nhớ những công lao to lớn của ông, tỉnh Điện Biên có một con đường và một trường học mang tên Anh hùng liệt sĩ Trần Can.