Không chỉ có cảnh đẹp làm mê đắm lòng người, TP. Đà Nẵng còn có một di tích quốc gia đặc biệt được xây dựng từ triều Nguyễn, có ý nghĩa quan trọng trong lịch sử dân tộc. Đó là Thành Điện Hải, hay còn được gọi là đồn Điện Hải hoặc Pháo đài phía Tây.

Thành Điện Hải nằm ở phía Tây sông Hàn, thuộc phường Hải Châu, TP. Đà Nẵng ngày nay. Theo tư liệu, cảng Đà Nẵng có vị trí đặc biệt nên từ thế kỷ XVI đã được thuyền buôn phương Tây chú ý. Theo quy định của Triều đình Huế, cảng Đà Nẵng là cửa ngõ duy nhất để thông thương với bên ngoài. Nơi đây vừa để kiểm soát tàu thuyền nước ngoài, vừa tránh sự dòm ngó của người ngoại quốc đối với kinh đô.

Ý thức được tầm quan trọng của cảng này, năm 1802, vua Gia Long khi vừa lên ngôi đã cho xây dựng nhiều đồn lũy ở bán đảo Sơn Trà và dọc hai bên bờ sông Hàn. Năm 1813, Thành Điện Hải được xây dựng. 

Ban đầu, vua Gia Long cho xây dựng thành bằng đất nên được gọi là Bảo Điện Hải. Tuy nhiên, do nằm gần cửa biển nên dễ bị hư hại. Đến năm 1823, vua Minh Mạng chỉ dụ cho xây lại bằng gạch và lùi sâu vào đất liền, nằm trên vùng Trẹm thuộc làng Thạch Thang (như hiện nay). Năm 1835 đồn đổi tên là Thành Điện Hải. Năm 1840, Tham tri Bộ công Nguyễn Công Trứ vào xem xét hệ thống phòng thủ ở Đà Nẵng, sau đó có đề nghị tăng cường phòng thủ các thành Điện Hải, An Hải.

Năm 1847, thành Điện Hải được mở rộng có chu vi 556m, thành cao hơn 5m, chung quanh là hào sâu 3m. Thành có 2 cửa, một cửa mở về phía Nam (cửa chính), một cửa mở về phía Đông. 

Thành Điện Hải xây bằng gạch theo đề án thiết kế kiểu Vauban, hình vuông, có hai lớp tường, cách nhau bởi một hào sâu và thành ngoài cao hơn thành trong. Trong thành ngoài nhà ở của các tướng và binh sĩ còn có kho thuốc súng, kho đạn và vũ khí, kho lương thực, xưởng đúc đại bác và sửa chữa súng bị hỏng, hành cung kỳ đài. 

Trong thời kỳ này, Thành Điện Hải là một trong những công trình phòng thủ quan trọng nhất ở địa phương, đảm nhận vai trò kiểm soát tàu thuyền vào ra tại cửa biển Đà Nẵng.

Ngoài ra, công trình còn là đồn lũy quan trọng gắn liền với phòng tuyến Đà Nẵng do danh tướng Nguyễn Tri Phương chỉ huy, góp phần đánh bại cuộc tấn công của liên quân Pháp-Tây Ban Nha vào Đà Nẵng những năm 1858-1860. 

Có thể nói, Thành Điện Hải là một trong số các di tích lịch sử quan trọng bậc nhất của TP. Đà Nẵng và là kiến trúc quân sự thời Nguyễn còn lại hiếm hoi ở Đà Nẵng hiện nay, được ví như "bất khả xâm phạm". 

Ngày 16/11/1988, Thành Điện Hải đã được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng là Di tích Lịch sử Quốc gia. Đến ngày 25/8/1998, thành được gắn bia di tích. Ngày 25/12/2017 Di tích lịch sử Thành Điện Hải đã được Thủ tướng Chính phủ quyết định xếp hạng là Di tích Quốc gia đặc biệt tại Quyết định số 2082/QĐ-TTg.

Năm 2018, TP. Đà Nẵng đã tiến hành thực hiện dự án tu bổ, phục hồi và tôn tạo di tích Thành Điện Hải giai đoạn 1. Dự án tu bổ công trình hiện đang ở giai đoạn 2.

Được biết, trong giai đoạn này sẽ có nhiều hạng mục quan trọng được phục dựng, trong đó kỳ đài được xây dựng lại đúng vị trí nguyên bản phía Nam. Cổng thành phía Tây được phục dựng trên nền móng khảo cổ. Nhà trú sở trở thành nơi thờ các nghĩa sĩ và danh tướng. Khu bảo quản súng thần công được xây dựng để bảo vệ hiện vật. Dự kiến, dự án tu bổ này sẽ được hoàn thành trong quý IV/2026.