Mỗi khi một công trình quy mô lớn bị phá dỡ, sự chú ý của công chúng gần như lập tức đổ dồn về hiện trường. Từ những tòa nhà chọc trời, nhà máy công nghiệp cho đến các sân vận động khổng lồ, quá trình đánh sập luôn gây tò mò bởi quy mô đồ sộ, mức độ nguy hiểm và yêu cầu kỹ thuật đặc biệt phức tạp.

Đằng sau những khoảnh khắc chỉ kéo dài vài giây là quá trình chuẩn bị kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, với sự tham gia của hàng loạt đội ngũ kỹ sư, chuyên gia thuốc nổ và đơn vị kiểm soát an toàn. Công trình càng lớn, yêu cầu về độ chính xác càng khắt khe nhằm hạn chế tối đa ảnh hưởng tới khu dân cư và hạ tầng xung quanh.

Một trong những vụ phá dỡ nổi tiếng nhất từng diễn ra tại Mỹ là sự sụp đổ của sân vận động Kingdome ở thành phố Seattle vào năm 2000. Chỉ trong 16,8 giây, mái vòm bê tông khổng lồ nặng hàng chục nghìn tấn đã biến thành đống đổ nát sau khi hệ thống thuốc nổ được kích hoạt đồng loạt.

Biểu tượng thể thao của Seattle suốt gần 25 năm

Ngày 27/3/1976, sân vận động mái vòm Kingdome (sân vận động King County) chính thức mở cửa tại khu SoDo của Seattle. Công trình có đường kính khoảng 200m tính từ các bức tường bên trong, được xây dựng với kinh phí khoảng 67 triệu USD (khoảng 1.700 tỷ đồng) và do quận King sở hữu, vận hành.

Trong nhiều năm, Kingdome là sân nhà của hàng loạt đội thể thao chuyên nghiệp lớn tại Mỹ như Seattle Seahawks thuộc National Football League (NFL), Seattle Mariners của Major League Baseball (MLB), Seattle SuperSonics của NBA và cũng là nơi tổ chức các sự kiện của Giải bóng đá Bắc Mỹ (NASL).

Nhờ kiến trúc mái vòm đặc trưng, Kingdome nhanh chóng trở thành một phần quen thuộc của đường chân trời Seattle. Công trình cũng xuất hiện trong nhiều trò chơi điện tử, chương trình truyền hình và các sản phẩm văn hóa đại chúng.

Dù vậy, ngay từ giai đoạn xây dựng, dự án đã gặp nhiều trắc trở. Công trình từng vướng vụ kiện liên quan đến đội vốn, với khoản bồi thường hơn 14 triệu USD (khoảng 370 triệu đồng). Những khó khăn đó vẫn chưa phải vấn đề lớn nhất của Kingdome.

Nguyên nhân thực sự khiến sân vận động này bị khai tử xuất phát từ lỗi thiết kế mái vòm, làm suy yếu nghiêm trọng kết cấu công trình theo thời gian.

Mái nhà của Kingdome bắt đầu bị dột từ rất sớm, thậm chí trước cả khi chính thức đi vào hoạt động. Sân từng phải đóng cửa 3 tháng trước ngày khai trương để sửa chữa tình trạng rò rỉ nước.

Trong nhiều năm sau đó, hàng loạt đợt cải tạo tiếp tục được triển khai nhằm xử lý các điểm yếu trên mái vòm. Tuy nhiên, những biện pháp này không mang lại hiệu quả lâu dài, đặc biệt trong điều kiện thời tiết mưa nhiều đặc trưng của Seattle.

Đỉnh điểm xảy ra năm 1994, khi 4 tấm trần cách âm nặng khoảng 12kg bất ngờ rơi xuống khu vực tiếp khách trong lúc đội Seattle Mariners đang tập luyện. Sự cố khiến sân vận động phải đóng cửa để sửa chữa khẩn cấp với chi phí lên tới 51 triệu USD (khoảng 1.344 tỷ đồng).

Sau nhiều tranh luận, giới chức địa phương và cử tri Seattle đã chấp thuận kế hoạch phá bỏ Kingdome để xây dựng sân vận động mới.

Đổ sập sau 16,8 giây, lập kỷ lục Guinness

Ngày 26/3/2000, công ty Controlled Demolition, Inc. (CDI) tiến hành vụ nổ phá dỡ có kiểm soát đối với Kingdome.

Đây được xem là một trong những dự án phá dỡ phức tạp nhất thời điểm đó. Kết cấu mái vòm rộng khoảng 200m được chia thành 6 phần và kích nổ theo trình tự nhằm kiểm soát hướng sụp đổ.

Đội kỹ sư đã khoan tổng cộng 5.800 lỗ chứa thuốc nổ, sử dụng khoảng 2.131kg (tương đương 2,13 tấn) thuốc nổ, cùng hơn 35km dây nổ được bố trí dọc theo hệ thống gân của mái vòm.

Trước thời điểm kích nổ, khu vực xung quanh sân vận động trong bán kính khoảng 300m bị phong tỏa hoàn toàn. Người dân và vật nuôi trong vùng ảnh hưởng được bố trí nơi ở tạm thời; các tuyến đường lân cận cũng bị đóng để đảm bảo an toàn.

Theo CDI, thách thức kỹ thuật lớn nhất của dự án nằm ở việc kiểm soát rung chấn khi khoảng 125.000 tấn bê tông đổ xuống khu vực đất bồi của Seattle, nơi mực nước ngầm chỉ nằm cách mặt đất vài feet.

Lớp địa chất nhạy cảm này nằm ngay phía dưới nhiều hạ tầng trọng yếu của thành phố, các tuyến đường sắt phục vụ giao thông nội đô và quốc tế, cùng những công trình thương mại, lịch sử và khu dân cư nằm rất gần hiện trường, có nơi chỉ cách sân vận động chưa tới 30m.

Bao quanh Kingdome là các cột trụ cao hơn 41m, giữ vai trò nâng đỡ hệ thống gân bê tông cốt thép và truyền tải trọng từ vòng nén phía trên xuống phần kết cấu chịu lực của mái vòm nặng khoảng 25.000 tấn.

Trang web của CDI cho biết: “Thách thức kỹ thuật lớn nhất của dự án phá dỡ Kingdome là kiểm soát độ rung do hàng nghìn tấn mảnh vụn bê tông rơi xuống khu vực mực nước ngầm chỉ thấp hơn mặt đất vài mét. Để kiểm soát độ rung, chúng tôi đã thiết kế một chương trình có thể kích nổ các khối thuốc nổ nhỏ nhằm làm mềm cấu trúc mái nhà để nó có thể nghiền nát khi va chạm (tiêu thụ năng lượng) thay vì để nó rơi nguyên vẹn”.

Khoảnh khắc kích nổ diễn ra trước sự theo dõi của hàng nghìn người dân đứng trên các tòa tháp văn phòng và sườn đồi xung quanh Seattle.

Chỉ sau 16,8 giây kể từ khi hệ thống nổ được kích hoạt, mái vòm nặng khoảng 25.000 tấn của Kingdome hoàn toàn sụp đổ, tạo thành đống đổ nát khổng lồ giữa làn bụi dày đặc. Hàng nghìn khán giả đã reo hò từ các tòa tháp văn phòng và sườn đồi xung quanh thành phố khi tiếng nổ xảy ra. 

Vụ nổ phá dỡ này sau đó được ghi nhận vào Kỷ lục Guinness Thế giới với danh hiệu công trình kiến trúc lớn nhất từng bị phá hủy bằng phương pháp nổ sập có kiểm soát tính theo khối lượng.

Sau khi Kingdome biến mất, Seattle xây dựng sân vận động mới trên khu đất cũ. Công trình thay thế hiện nay là Lumen Field - một trong những sân vận động hiện đại nổi tiếng của nước Mỹ.

Tổng hợp