Hòn đảo tiền tiêu đặc biệt quan trọng trên Vịnh Bắc Bộ

Đặc khu Bạch Long Vĩ có diện tích tự nhiên 2,33km², là đảo xa bờ nhất của Việt Nam trên Vịnh Bắc Bộ. Đảo cách đường phân định Vịnh Bắc Bộ giữa Việt Nam và Trung Quốc khoảng 15 hải lý, cách Hòn Dấu (Đồ Sơn, Hải Phòng) 110km và cách đảo Hạ Mai (đặc khu Vân Đồn, Quảng Ninh) khoảng 70km.

Nằm giữa Vịnh Bắc Bộ, Bạch Long Vĩ còn được biết đến với tên gọi Đuôi Rồng Trắng. Trước đây, hòn đảo từng mang tên Vô Thủy, nghĩa là không có nước. Về sau, đảo được gọi là Phù Thủy Châu, tức “hòn ngọc nổi trên mặt nước”. Hiện nay, trên đảo vẫn còn dấu tích làng Thủy Châu gắn với tên gọi này.

Theo thông tin đăng tải trên CTTĐT Đặc khu Bạch Long Vĩ, vào cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, đảo Bạch Long Vĩ chưa có cư dân sinh sống lâu dài, chủ yếu là nơi tránh trú gió bão của ngư dân hoạt động trên biển.

Đến năm 1920, sau khi phát hiện nguồn nước ngọt trên đảo, cư dân vùng Quảng Yên của Việt Nam bắt đầu ra đảo sinh sống, lập nghiệp bằng nghề chăn nuôi, trồng trọt và khai thác hải sản. Năm 1937, chính quyền Bảo Đại cử lực lượng ra đảo lập đồn canh phòng và tổ chức bộ máy quản lý hành chính theo chế độ lý trưởng.

Hình ảnh đảo Bạch Long Vĩ khi nhìn từ trên cao. Ảnh: Internet

Khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, quân Nhật thay thế Pháp kiểm soát Đông Dương và đưa quân ra đảo giải giáp lực lượng của chính quyền Bảo Đại. Đến năm 1946, thực dân Pháp quay trở lại Đông Dương, tiếp tục thiết lập quyền cai trị trên đảo.

Năm 1949, sau khi cách mạng Trung Quốc thành công, lực lượng Quốc Dân Đảng rút chạy ra Bạch Long Vĩ và chọn nơi đây làm điểm trú chân. Do vị trí chiến lược quan trọng của đảo đối với an ninh, chủ quyền của hai nước, tháng 7/1955, quân giải phóng Trung Quốc đổ bộ lên đảo, đánh đuổi lực lượng Quốc Dân Đảng và tiếp quản khu vực này.

Ngày 16/1/1957, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chính thức tiếp quản Bạch Long Vĩ để quản lý và khai thác, khẳng định chủ quyền của Nhà nước Việt Nam đối với đảo cùng vùng biển, vùng trời và thềm lục địa xung quanh theo quy định của luật pháp quốc tế. Trước thời điểm tiếp quản, trên đảo có 135 hộ dân với 518 nhân khẩu sinh sống.

Cùng ngày, Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị định số 49/TTg, quy định Bạch Long Vĩ là xã trực thuộc UBND TP. Hải Phòng. Trong năm này, đảo đã hình thành hợp tác xã nông - ngư nghiệp với 63 lao động chính, 31 lao động phụ, 22 ha đất canh tác, 11 thuyền, 2 tàu đánh cá cùng hệ thống ngư lưới phục vụ khai thác hải sản.

Cuối năm 1965, khi chiến tranh phá hoại miền Bắc bằng không quân của Mỹ ngày càng leo thang ác liệt, toàn bộ người dân trên đảo được sơ tán vào đất liền. Từ năm 1965 đến năm 1992, lực lượng vũ trang gồm Tiểu đoàn 152, sau này là Trung đoàn 952 thuộc Vùng 1 Hải quân, đảm nhiệm nhiệm vụ chiến đấu, canh phòng và bảo vệ đảo cùng vùng biển lân cận.

Tàu đưa thanh niên xung phong đầu tiên ra đảo năm 1993. Ảnh tư liệu

Ngày 9/12/1992, Chính phủ ban hành Nghị định số 15/NĐ/CP thành lập huyện đảo Bạch Long Vĩ trực thuộc TP. Hải Phòng. Đến ngày 26/2/1993, Hải Phòng tổ chức đưa 62 thanh niên xung phong cùng một số hộ ngư dân đầu tiên trở lại đảo sinh sống và làm việc.

Ngày 27/7/1994, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 379/TTg phê duyệt Luận chứng kinh tế - kỹ thuật tổng thể xây dựng huyện đảo Bạch Long Vĩ, tạo nền tảng cho quá trình phát triển lâu dài của địa phương.

Một dấu mốc quan trọng mở ra giai đoạn phát triển mới của đảo là ngày 1/7/2025, khi huyện đảo Bạch Long Vĩ chính thức chuyển đổi thành đặc khu Bạch Long Vĩ thuộc TP. Hải Phòng. Bộ máy chính quyền mới nhanh chóng đi vào hoạt động, tạo thêm động lực và không gian phát triển mới cho hòn đảo tiền tiêu nơi cửa ngõ Vịnh Bắc Bộ.

"Thay da đổi thịt" giữa đầu sóng ngọn gió

Với diện tích không lớn nhưng đặc khu Bạch Long Vĩ giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về quốc phòng - an ninh cũng như phát triển kinh tế biển ở khu vực Vịnh Bắc Bộ.

Từ một hòn đảo từng thiếu điện, khan hiếm nước ngọt, đến nay đặc khu Bạch Long Vĩ đã từng bước hoàn thiện hệ thống hạ tầng với mạng lưới cấp nước sinh hoạt, đường giao thông, cầu cảng cùng nhiều công trình phục vụ dân sinh và phát triển kinh tế biển. 

Hiện đặc khu Bạch Long Vĩ có trên 300 hộ dân với hơn 1.000 nhân khẩu sinh sống tại 3 khu dân cư. Đây là một trong 8 ngư trường trọng điểm của cả nước, sở hữu nguồn tài nguyên sinh vật biển phong phú, đồng thời là điểm tựa quan trọng để ngư dân yên tâm vươn khơi bám biển, tránh trú bão và trung chuyển hàng hóa trên biển.

Nhằm cải thiện điều kiện sống và phát triển hạ tầng trên đảo, lực lượng thanh niên xung phong đã triển khai 12 dự án với tổng vốn đầu tư hơn 260 tỷ đồng. Đời sống người dân bắt đầu có nhiều thay đổi rõ nét từ năm 2016, khi hệ thống điện lai ghép gió - mặt trời - diesel kết hợp lưu trữ năng lượng được đưa vào vận hành, giúp đảo có điện liên tục 24/24 giờ.

Hiện đặc khu Bạch Long Vĩ có trên 300 hộ dân với hơn 1.000 nhân khẩu sinh sống tại 3 khu dân cư. Ảnh: Internet

Nguồn điện ổn định không chỉ phục vụ sinh hoạt mà còn tạo điều kiện để người dân sử dụng các thiết bị như tivi, tủ lạnh, điều hòa, nâng cao chất lượng cuộc sống. Bên cạnh đó, việc phát hiện nguồn nước ngầm vào năm 2018 cùng hồ chứa nước ngọt dung tích 60.000m3 hoàn thành năm 2020 đã cơ bản giải quyết tình trạng thiếu nước kéo dài nhiều năm trên đảo.

Từ khi có nguồn nước ổn định, nhiều hộ dân mở thêm các dịch vụ phục vụ ngư dân như tắm nước nóng và hậu cần nghề cá. Vào những ngày gió mùa, khu vực đảo sáng đèn suốt đêm, nhộn nhịp không khí sản xuất và sinh hoạt như trong đất liền.

Cùng với hạ tầng dân sinh, bài toán giao thông kết nối giữa đảo và đất liền cũng từng bước được tháo gỡ. Năm 2020, tàu Hoa Phượng Đỏ thuộc sở hữu của đặc khu Bạch Long Vĩ chính thức được đưa vào hoạt động. Con tàu có trọng tải 220 tấn, tầm hoạt động 750 hải lý, khả năng vận chuyển hơn 200 hành khách cùng 50 tấn hàng hóa.

Việc đưa tàu vào khai thác đã rút ngắn thời gian di chuyển từ Hải Phòng ra đảo còn khoảng 5 - 6 giờ trong điều kiện thời tiết thuận lợi. Với tần suất 3 chuyến mỗi tháng cùng khả năng hoạt động trong điều kiện sóng cấp 7, gió cấp 9, tàu Hoa Phượng Đỏ giúp người dân không còn phải phụ thuộc vào tàu cá hay tàu hàng với thời gian di chuyển kéo dài hàng chục giờ như trước.

Đê bê tông chắn sóng thuộc dự án xây dựng âu cảng Bạch Long Vĩ. Ảnh: Báo Tin tức 

Hệ thống cơ sở vật chất được đầu tư phát triển phụ vụ đời sống nhân dân trên đảo. Ảnh: Báo Chính phủ 

Kể từ khi tàu Hoa Phượng Đỏ đi vào vận hành, nhu cầu đi lại và vận chuyển hàng hóa giữa đặc khu Bạch Long Vĩ với đất liền được đáp ứng thuận lợi và kịp thời hơn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, hướng tới mục tiêu xây dựng đặc khu Bạch Long Vĩ trở thành trung tâm dịch vụ hậu cần nghề cá của ngư trường Vịnh Bắc Bộ.