NSND Lê Khanh là một trong số ít nghệ sĩ Việt Nam ghi dấu ấn sâu đậm ở cả sân khấu, điện ảnh và truyền hình suốt hơn 4 thập kỷ hoạt động nghệ thuật. Từ thời kỳ phim “mì ăn liền”, ảnh lịch cho đến các dự án điện ảnh đương đại, nữ nghệ sĩ luôn giữ được vị trí riêng nhờ diễn xuất tinh tế, phong thái sang trọng cùng sức lao động nghệ thuật bền bỉ.

Hơn 40 năm giữ vị thế biểu tượng của sân khấu và điện ảnh Việt

Lê Khanh tên thật là Trần Mai Khanh, sinh năm 1963 tại Hà Nội trong gia đình có truyền thống 4 đời theo nghệ thuật. Cha chị là Trần Tiến, mẹ là Lê Mai. Hai chị em của nữ nghệ sĩ là Lê Vân và Lê Vi cũng đều hoạt động nghệ thuật.

Lớn lên trong môi trường giàu truyền thống sân khấu, Lê Khanh sớm tiếp xúc với ánh đèn nghệ thuật từ nhỏ. Năm 7 tuổi, chị đã bước lên sân khấu và dần bộc lộ năng khiếu diễn xuất.

Bước ngoặt đầu tiên đến với nữ nghệ sĩ vào năm 15 tuổi khi đạo diễn Đức Hoàn lựa chọn chị vào vai Tuất - nữ thanh niên xung phong trong phim “Từ một cánh rừng”. Theo chia sẻ của nữ đạo diễn, bà bị thuyết phục bởi gương mặt trong sáng, vẻ đẹp đoan trang cùng thần thái điện ảnh của cô gái trẻ Hà Nội.

Vai diễn đầu tay giúp Lê Khanh nhanh chóng được công chúng chú ý. Sau khi tốt nghiệp trường Sân khấu - Điện ảnh năm 1982, chị được đặc cách vào biên chế Nhà hát Tuổi trẻ nhờ thành tích học tập và năng lực chuyên môn.

Gia nhập Nhà hát Tuổi trẻ khi mới 16 tuổi, Lê Khanh dành gần một thập kỷ tập trung hoàn toàn cho sân khấu. Đây được xem là quãng thời gian giúp chị định hình phong cách biểu diễn giàu chiều sâu nội tâm, đài từ chuẩn mực cùng khả năng hóa thân đa dạng.

Tên tuổi Lê Khanh gắn với hàng loạt vai diễn kinh điển trên sân khấu miền Bắc như Juliet trong “Romeo và Juliet”, Đan Thiềm trong “Vũ Như Tô”, Desdemona trong “Otenlo”, Luyin trong “Trưởng giả học làm sang”, Jeanne d'Arc trong “Khi tôi 26 tuổi”, Lý Chiêu Hoàng trong “Rừng trúc” hay Tấm trong “Tấm Cám”.

Nữ nghệ sĩ được xem là một trong những đào chính nổi bật của sân khấu kịch nói Việt Nam thời kỳ này.

Lê Khanh còn được xem là một trong những biểu tượng nhan sắc của điện ảnh Việt giai đoạn 1980 - 1990. Nữ nghệ sĩ sở hữu nét đẹp đậm chất Hà Nội với gương mặt thanh tú, đôi mắt sâu và phong thái sang trọng. Thập niên 1990, chị là gương mặt nổi bật của dòng ảnh lịch cùng Việt Trinh, Diễm Hương, Y Phụng hay Giáng My.

Nhiều khán giả trẻ gần đây tiếp tục chia sẻ hình ảnh thời trẻ của Lê Khanh trên mạng xã hội và dành lời khen cho nhan sắc được cho là mang vẻ đẹp “chuẩn Hà Nội”. Đôi mắt vừa đằm thắm vừa sắc sảo của nữ nghệ sĩ từng trở thành đề tài bàn luận trên nhiều diễn đàn.

Theo Dân Trí, NSND Phạm Thị Thành từng nhận xét về Lê Khanh: “Lê Khanh mang vẻ đẹp vừa đài các, vừa đằm thắm, nền nã, dịu dàng. Có thể nói, Lê Khanh đẹp như một biểu tượng của sân khấu kịch nói phía Bắc. Thế hệ sau này, chưa có ai có thể thay thế được Lê Khanh”.

Sau thời gian tập trung cho sân khấu, Lê Khanh trở lại điện ảnh khi cả diễn xuất lẫn nhan sắc đều ở độ chín. Từ cuối thập niên 1980 đến đầu những năm 1990, chị liên tục xuất hiện trong nhiều bộ phim như “Ám ảnh”, “Mùa hạ cuối cùng”, “Chiếc mặt nạ da người”, “Ngôi nhà không chủ”, “Chuyện tình bên dòng sông”, “Bản tình ca cuối cùng”, “Dòng sông hoa trắng”...

Tại chương trình Kịch và Nghệ, NSND Lê Khanh cho biết đã từng vào miền Nam đóng phim thị trường, còn gọi là dòng phim “mì ăn liền” trong suốt giai đoạn từ 1990 tới 1995. Vai diễn đầu tiên của nữ nghệ sĩ tại thị trường miền Nam là vai tu sĩ Băng Thanh trong phim “Săn bắt cướp”. Nhân vật Băng Thanh - người khiến tên cướp Bạch Hải Đường si mê, được khán giả nhớ tới nhờ vẻ đẹp nền nã, bí ẩn và lối diễn xuất tiết chế của Lê Khanh.

Một trong những vai diễn tiêu biểu nhất trong sự nghiệp của Lê Khanh là nhân vật Khanh trong “Mùa hè chiều thẳng đứng” của đạo diễn Trần Anh Hùng. Tác phẩm mang đậm chất điện ảnh nghệ thuật, xoay quanh đời sống và cảm xúc của 3 chị em Hà Nội. Với nhiều khán giả, đây là vai diễn gần nhất với con người thật của Lê Khanh ngoài đời.

Trước đó, nữ nghệ sĩ từng được đạo diễn Trần Anh Hùng mời thử vai trong phim “Xích lô” nhưng phải từ chối vì mang thai con đầu lòng. Đến “Mùa hè chiều thẳng đứng”, chị tiếp tục phát hiện mang thai con trai thứ 2 ngay trước thời điểm quay phim. Sau khi hoàn thành thiên chức làm mẹ, nữ nghệ sĩ mới trở lại đoàn phim.

Vai diễn này nhận nhiều lời khen từ giới phê bình quốc tế. Nhà phê bình Roger Ebert từng đánh giá cao khoảnh khắc nhân vật Khanh bộc lộ niềm hạnh phúc khi thông báo mình mang thai. Ông cho rằng đó là một trong những cảnh quay giàu cảm xúc nhất bộ phim.

Năm 2001, khi mới 38 tuổi, Lê Khanh được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân. Đến nay, nữ nghệ sĩ vẫn là diễn viên sân khấu trẻ tuổi nhất được phong tặng danh hiệu cao quý này. Không chỉ thành công ở sân khấu và điện ảnh, nữ nghệ sĩ còn từng giữ chức Phó Giám đốc nghệ thuật Nhà hát Tuổi trẻ.

Sau thời gian tạm rời xa điện ảnh, NSND Lê Khanh trở lại đầy ấn tượng trong loạt phim điện ảnh đình đám như “Gái già lắm chiêu 3”, “Gái già lắm chiêu V: Những cuộc đời vương giả”, “Nơi giấc mơ tìm về”, “Hẹn em ngày nhật thực”... gặt hái nhiều thành công khi đã ở độ tuổi U60. Khác với hình ảnh dịu dàng quen thuộc, nữ nghệ sĩ gây ấn tượng với hình tượng sắc sảo, quyền lực cùng những diễn biến tâm lý phức tạp. Để phù hợp với vai Lý Lệ Hà trong “Gái già lắm chiêu V”, Lê Khanh chấp nhận cắt mái tóc dài đã gắn bó suốt 20 năm.

Vai diễn giúp chị giành giải Nữ diễn viên chính xuất sắc tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 22. Năm 2022, chị tiếp tục được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trao giải Nghệ sĩ của năm nhờ sức hút phòng vé từ loạt phim này.

Cuộc sống viên mãn bên gia đình sau ánh hào quang

Về đời tư, sau phim “Săn bắt cướp”, Lê Khanh đã chiếm trọn trái tim đạo diễn, nhà quay phim, NSƯT Phạm Việt Thanh. Họ có con gái Lam Khê (sinh năm 1995) và con trai Gia Khanh (sinh năm 1997).

Nữ nghệ sĩ từng nhiều lần khẳng định thành công của mình luôn có bóng dáng người chồng phía sau.

Theo Lê Khanh, tính chất nghề nghiệp khiến chị thường xuyên xa nhà, bận rộn với phim trường và sân khấu. Vì vậy, chồng chị nhiều năm qua vừa đóng vai người cha, vừa thay vợ chăm lo gia đình. Nữ nghệ sĩ luôn nhắc đến ông xã với sự biết ơn sâu sắc vì đã thấu hiểu và đồng hành cùng chị trên hành trình nghệ thuật.

Dù nổi tiếng, Lê Khanh lại có quan niệm rất giản dị về hạnh phúc. Chị từng tiết lộ mình chưa từng mặc váy cưới dù đã gắn bó với chồng hơn 30 năm. Với nữ nghệ sĩ, một lễ cưới hoành tráng không thể bảo chứng cho tình yêu lâu dài; điều quan trọng nhất là sự thấu hiểu và sẻ chia trong đời sống thường nhật.

Ở tuổi ngoài 60, Lê Khanh vẫn giữ được thần thái sang trọng cùng nguồn năng lượng tích cực đáng ngưỡng mộ. Ngoài đóng phim, chị còn mở học viện đào tạo diễn xuất, dành nhiều tâm huyết cho công tác giảng dạy và hỗ trợ thế hệ diễn viên trẻ.

Nữ nghệ sĩ cho biết mình không có khái niệm nghỉ hưu. Với chị, nghệ thuật là nguồn sống và là điều không thể tách rời khỏi cuộc đời. “Tôi không bao giờ nghĩ mình đã dừng lại với nghệ thuật. Càng có tuổi, tôi càng muốn cống hiến nhiều hơn”, chị từng chia sẻ.

Sau ánh đèn sân khấu, NSND Lê Khanh trở về với cuộc sống bình dị bên gia đình trong căn biệt thự cổ mang đậm phong vị Hà Nội xưa. Nữ nghệ sĩ yêu thích chăm cây, nấu ăn, uống trà và tận hưởng những khoảnh khắc đời thường giản đơn. Với chị, đó cũng là cách để giữ cho tâm hồn luôn thư thái, nuôi dưỡng cảm xúc và tái tạo năng lượng tích cực cho hành trình nghệ thuật bền bỉ suốt nhiều thập kỷ.

Chia sẻ về giá trị gia đình, NSND Lê Khanh cho biết gia đình chị đã có tới 6 đời theo đuổi nghệ thuật. Từ nhỏ, chị đã quen với cảnh ông bà, cha mẹ thường xuyên xa nhà vì những chuyến lưu diễn, đóng phim, diễn kịch kéo dài. Đến thế hệ của chị em Lê Vân - Lê Khanh - Lê Vi, vòng quay ấy vẫn tiếp tục khi mỗi người đều bận rộn với công việc và thường xuyên di chuyển nhiều nơi.

Nữ nghệ sĩ xúc động nhắc đến mẹ - NSƯT Lê Mai, năm nay đã bước sang tuổi 89. Theo chị, khi mẹ ngày một lớn tuổi, điều chị em chị mong muốn nhất là có thêm thời gian ở bên, chăm sóc và đưa mẹ đi nhiều nơi để bù đắp cho những năm tháng bà từng ngược xuôi vì nghệ thuật.