Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng vừa có văn bản gửi Cục Di sản văn hóa xin ý kiến liên quan đến Dự án tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị Ga Đà Lạt với tổng vốn đầu tư hơn 88 tỷ đồng, dự kiến triển khai trong giai đoạn 2026-2028.

Theo đề xuất của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, dự án sẽ tập trung bảo tồn tổng thể các giá trị nguyên gốc của di tích, đồng thời phát huy tiềm năng văn hóa, du lịch của nhà ga cổ nổi tiếng bậc nhất Đông Dương. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm cứu nguy cho công trình đã tồn tại gần một thế kỷ và đang xuống cấp nghiêm trọng sau nhiều lần sửa chữa chắp vá trong quá khứ.

Nhà ga gần 100 năm tuổi xuống cấp nghiêm trọng

Ga Đà Lạt tọa lạc tại số 1 đường Quang Trung, phường Xuân Hương, Đà Lạt, có tổng diện tích hơn 43.000m2. Công trình chính được khởi công từ năm 1932 và hoàn thành năm 1938 dưới thời Pháp thuộc.

Hiện nay, nhiều hạng mục nguyên gốc như nhà ga chính, ke ga, nhà sửa chữa đầu máy… đã xuống cấp nặng nề. Phần mái bị rêu mốc, nứt vỡ; tường và trần nhà bong tróc, thấm ẩm nhiều mảng lớn. Một số công trình phụ trợ hư hỏng nghiêm trọng đến mức phải đóng cửa, không thể tiếp tục sử dụng.

Theo định hướng của dự án, việc tu bổ sẽ bảo tồn tối đa các yếu tố cấu thành nguyên gốc của di tích, bao gồm kiến trúc nhà ga, hệ thống đường ray, đầu máy, toa tàu cổ và không gian cảnh quan gắn với lịch sử ngành đường sắt.

Không chỉ dừng lại ở bảo tồn, dự án còn hướng tới biến Ga Đà Lạt thành trung tâm văn hóa, du lịch đặc sắc, kết nối với các hoạt động trải nghiệm, nghiên cứu lịch sử và tham quan của du khách trong và ngoài nước.

Đáng chú ý, công nghệ số cũng sẽ được ứng dụng trong quá trình bảo tồn như số hóa tư liệu, mô phỏng 3D, xây dựng không gian trưng bày tương tác nhằm tạo trải nghiệm mới mẻ cho du khách, đặc biệt là giới trẻ.

Nhà ga độc nhất vô nhị của Việt Nam

Ga Đà Lạt từ lâu được xem là một “di sản sống” của thành phố ngàn hoa. Đây không chỉ là nhà ga cổ nhất Đông Dương còn tồn tại khá nguyên vẹn, mà còn sở hữu hàng loạt dấu ấn đặc biệt hiếm có.

Điểm đầu tiên khiến Ga Đà Lạt trở nên độc đáo chính là vị trí. Nhà ga nằm ở độ cao khoảng 1.500m so với mực nước biển, trở thành ga xe lửa cao nhất Việt Nam.

Công trình được thiết kế bởi hai kiến trúc sư người Pháp Moncet và Revêron, với phần mái gồm ba chóp nhọn mang hình tượng ba đỉnh núi Langbiang hoặc mái nhà rông Tây Nguyên tùy theo cách cảm nhận. Chính kiến trúc này đã tạo nên diện mạo đặc trưng, trở thành một trong những hình ảnh biểu tượng của Đà Lạt suốt nhiều thập kỷ.

Ga Đà Lạt cũng từng là điểm đầu của tuyến đường sắt răng cưa nổi tiếng nối Đà Lạt với Phan Rang - Tháp Chàm. Tuyến đường dài 84km này được người Pháp xây dựng để vượt qua địa hình hiểm trở của đèo Sông Pha.

Để chinh phục độ dốc lớn, kỹ sư Pháp đã lắp đặt hệ thống đường ray răng cưa dài khoảng 16km, công nghệ cực kỳ hiếm trên thế giới. Thời điểm đó, chỉ có Việt Nam và Thụy Điển sở hữu loại hình đường sắt đặc biệt này.

Mỗi đầu tàu hơi nước đều được trang bị hệ thống bánh răng chuyên dụng. Khi leo đèo, bánh răng sẽ “ngoạm” vào thanh ray răng cưa ở giữa để tạo lực kéo vượt dốc. Đây từng được xem là kỳ tích kỹ thuật của ngành đường sắt Đông Dương.

Tuy nhiên, chiến tranh đã khiến tuyến đường sắt bị tàn phá nặng nề từ năm 1972. Sau năm 1975, tuyến đường được phục hồi tạm thời nhưng đến năm 1980 thì bị tháo dỡ hoàn toàn.

“Chứng nhân” lưu giữ ký ức Đà Lạt

Dù trải qua nhiều biến động lịch sử, Ga Đà Lạt vẫn giữ được vẻ đẹp cổ kính hiếm có. Năm 2001, công trình chính thức được công nhận là Di tích lịch sử cấp Quốc gia.

Hiện nay, nhà ga vẫn duy trì tuyến tàu du lịch từ Đà Lạt đến Trại Mát dài khoảng 7km. Chuyến tàu chậm rãi đưa du khách băng qua những vùng ngoại ô thơ mộng, trở thành trải nghiệm đặc trưng của thành phố cao nguyên.

Không chỉ là điểm check-in nổi tiếng, Ga Đà Lạt còn mang giá trị ký ức sâu sắc đối với nhiều thế hệ người dân địa phương. Những toa tàu cổ, tiếng còi tàu vang vọng giữa sương mù hay mái ga màu vàng đặc trưng đã trở thành một phần linh hồn của thành phố.

Việc triển khai dự án tu bổ hơn 88 tỷ đồng vì thế không chỉ mang ý nghĩa bảo tồn di tích, mà còn là nỗ lực gìn giữ một phần ký ức lịch sử và bản sắc văn hóa đặc biệt của Đà Lạt.

Nếu được phục hồi đúng định hướng, Ga Đà Lạt không chỉ tiếp tục là nhà ga đẹp nhất Việt Nam, mà còn có cơ hội trở thành điểm đến văn hóa, du lịch tầm cỡ quốc tế trong tương lai.