Hiến dâng tuổi trẻ và hạnh phúc riêng để theo đuổi lý tưởng

Đồng chí Nguyễn Thị Thập tên thật là Nguyễn Thị Ngọc Tốt, sinh ngày 10/10/1908 tại xã Long Hưng, tỉnh Đồng Tháp ngày nay, trước đây thuộc huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang trước sáp nhập. Bà sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo.

Năm 17 tuổi, bà phải chấp nhận cuộc hôn nhân do gia đình sắp đặt. Những năm tháng đầu làm vợ, làm mẹ trong cảnh tù túng bởi lễ giáo phong kiến từng khiến cuộc đời người phụ nữ trẻ tưởng như không thể thoát khỏi số phận nghiệt ngã. Tuy nhiên, những quan niệm lạc hậu của xã hội thời bấy giờ không thể trói buộc ý chí của bà. Không chấp nhận cuộc sống áp đặt, bà gửi lại con nhỏ cho gia đình chồng chăm sóc rồi trở về quê nhà để tìm con đường đi riêng cho mình.

Từ năm 20 tuổi, bà tham gia tổ chức Nông hội đỏ tại Long Hưng với nhiều hoạt động được đông đảo nông dân nghèo hưởng ứng. Năm 1931, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, lấy bí danh Mười Thập. Sau đó, bà thoát ly hoạt động, tham gia xây dựng cơ sở Đảng tại các tỉnh Mỹ Tho, Tân An, Bến Tre.

Chân dung bà Nguyễn Thị Thập

Năm 1933, tổ chức phân công bà lên nội thành Sài Gòn gây dựng phong trào cách mạng. Với một nữ cán bộ xuất thân từ nông thôn, đây là nhiệm vụ đầy khó khăn. Tại Sài Gòn, bà hòa mình vào cuộc sống của người lao động nghèo, công nhân, thợ thuyền để tuyên truyền, vận động quần chúng đoàn kết đấu tranh đòi quyền lợi và độc lập dân tộc, đồng thời xây dựng cơ sở bí mật phục vụ phong trào cách mạng lâu dài.

Tháng 4/1935, bà được bầu làm Ủy viên dự khuyết Xứ ủy Nam Kỳ và bị thực dân Pháp bắt giam tại Khám Lớn Sài Gòn. Do không đủ chứng cứ, chính quyền thực dân buộc phải trả tự do cho bà.

20 tuổi tham gia hoạt động cách mạng, bà Thập đã có nhiều đóng góp quan trọng đối với phong trào cách mạng tại địa phương

Từ quê hương Long Hưng, dấu chân người nữ chiến sĩ cách mạng in đậm trên nhiều địa bàn như Tân An, Mỹ Tho, Bến Tre, Bạc Liêu, Vĩnh Long, Sa Đéc… với nhiệm vụ tuyên truyền, vận động nhân dân và phụ nữ xóa bỏ mê tín dị đoan, bài trừ hủ tục lạc hậu, chống lại chính sách “ngu dân” của thực dân phong kiến.

Bà cùng đồng chí Tám Cảnh - anh ruột của mình và đồng chí Lê Văn Giác - chồng bà - thường xuyên tổ chức các cuộc gặp bí mật để tuyên truyền lý tưởng cách mạng cho thanh niên. Tháng 4/1937, bà lãnh đạo nhân dân xã Long Hưng đấu tranh chống thuế thân và bị địch bắt giam 6 tháng. Hàng nghìn người dân đã xuống đường biểu tình yêu cầu trả tự do cho bà. Sau khi ra tù, bà tiếp tục hoạt động cách mạng, chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ.

Bà Nguyễn Thị Thập cùng con gái Lê Ngọc Thu và con trai Lê Văn Quang ở Hà Nội

Năm 1940, theo chỉ đạo của cấp trên, bà trở về Long Hưng trực tiếp tham gia chỉ huy cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ tại tỉnh Mỹ Tho. Dù đang mang thai gần đến ngày sinh, bà vẫn dùng khăn rằn quấn chặt bụng, cùng đồng đội bám trụ giữa đồng ruộng, bờ ao, lăng mộ để tránh sự truy lùng của mật thám. Trong cuộc khởi nghĩa, bà là thành viên Ban Chỉ huy cánh quân tiến công đồn Tam Hiệp.

Sau thất bại của cuộc khởi nghĩa, bà liên tiếp chịu nhiều mất mát đau thương. Chồng bà - ông Lê Văn Giác, Tỉnh ủy viên tỉnh Mỹ Tho bị địch sát hại. Khi ấy, người con lớn của bà mới 11 tuổi, người thứ hai lên 2 tuổi và con út chỉ mới 8 ngày tuổi. Dù vậy, bà vẫn gác lại nỗi đau riêng, gửi các con cho người thân chăm sóc để tiếp tục trở về Long Hưng khôi phục cơ sở cách mạng, vận động quần chúng và củng cố niềm tin trong giai đoạn bị đàn áp khốc liệt.

Sau nhiều năm ly tán vì chiến tranh, đến năm 1954, mẹ con bà mới được đoàn tụ. Tuy nhiên, niềm vui chưa kéo dài bao lâu thì tháng 5/1954, người con trai cả của bà - khi ấy là xã đội trưởng liên xã Long Hưng - Long Hòa đã hy sinh trong một trận càn của địch.

Người con trai thứ hai sau khi được cử sang Cộng hòa Dân chủ Đức học chuyên ngành Điện ảnh, trở về nước chưa lâu cũng xin ra chiến trường Đông Nam Bộ và anh dũng hy sinh trên mảnh đất giàu truyền thống cách mạng.

Là một trong những nữ ĐBQH đầu tiên

Tháng 4/1945, tại xã Thạnh Phú, huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang cũ, bà cùng ông Trần Văn Di (Dân Tôn Tử) tổ chức hội nghị thành lập Xứ ủy Giải phóng. Sau đó, bà liên lạc với ông Trần Văn Giàu nhằm thống nhất hai Xứ ủy, tăng cường sức mạnh chiến đấu của phong trào cách mạng Nam Bộ.

Đầu tháng 8/1945, bà Nguyễn Thị Thập được cử tham dự Đại hội Quốc dân tại căn cứ Tân Trào, tỉnh Tuyên Quang. Tuy nhiên, do đường sá hiểm trở, khi bà đến Hà Nội thì Đại hội đã kết thúc và cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám đã giành thắng lợi.

Trong thời gian ở lại Thủ đô làm việc với Trung ương Đảng, bà được Tổng Bí thư Trường Chinh giao nhiệm vụ phối hợp cùng phái viên Trung ương tiến hành thống nhất Đảng bộ Nam Bộ. Cuối tháng 8/1945, bà trở về Mỹ Tho triển khai nhiệm vụ được giao.

Trong cuộc Tổng tuyển cử ngày 6/1/1946, bà trúng cử Đại biểu Quốc hội tỉnh Mỹ Tho, trở thành nữ đại biểu Quốc hội đầu tiên của tỉnh Tiền Giang (cũ) và là một trong 10 nữ đại biểu Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Sau hành trình “băng rừng, vượt núi” kéo dài suốt 3 tháng đầy gian khổ, bà đã kịp có mặt tại Hà Nội để tham dự kỳ họp đầu tiên của Quốc hội.

Đến tháng 11/1946, theo yêu cầu của Thường vụ Trung ương, bà tiếp tục trở lại Nam Bộ với nhiệm vụ củng cố và phát triển Xứ ủy. Từ năm 1947 đến năm 1953, bên cạnh công tác Đảng, đồng chí Mười Thập được tín nhiệm bầu làm Hội trưởng Hội Phụ nữ cứu quốc, quy tụ sức mạnh của hàng triệu phụ nữ Nam Bộ, trở thành lực lượng nòng cốt của Mặt trận Việt Minh trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Năm 1953, bà được Trung ương điều ra Việt Bắc nhận nhiệm vụ mới. Sau khi Hiệp định Geneva được ký kết năm 1954, bà tiếp tục được phân công trở lại Nam Bộ để phổ biến chủ trương của Đảng về việc thi hành hiệp định.

Năm 1955, bà tập kết ra Bắc theo đường công khai, mang theo hai con nhỏ. Tại miền Bắc, bà được Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh giao phụ trách công tác dân vận, giữ cương vị Hội trưởng, sau đó là Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam kiêm Bí thư Đảng đoàn trong suốt 18 năm liên tục.

Trên cương vị người đứng đầu tổ chức Hội và Phó Chủ tịch Quốc hội, bà đã góp phần đưa tiếng nói của phụ nữ vào quá trình sửa đổi Hiến pháp năm 1960, đề xuất xây dựng Luật Hôn nhân và Gia đình nhằm thực hiện nguyên tắc một vợ, một chồng. Bà cũng tham mưu để Đảng và Nhà nước ban hành nhiều chỉ thị, nghị quyết và văn bản pháp lý quan trọng nhằm phát huy vai trò phụ nữ, thúc đẩy bình đẳng giới và sự nghiệp giải phóng phụ nữ.

Dưới sự lãnh đạo của bà, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam phát động phong trào “Ba đảm đang”, thu hút đông đảo phụ nữ từ thành thị đến nông thôn tham gia lao động sản xuất, chiến đấu và phục vụ tiền tuyến với tinh thần “Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người”. Cùng với phong trào “Ba sẵn sàng” của thanh niên, đây là nền tảng quan trọng góp phần xây dựng hậu phương lớn chi viện cho chiến trường miền Nam.

Ngoài ra, bà còn đảm nhiệm nhiều trọng trách như Bí thư Đảng đoàn Phụ nữ, Trưởng Ban Phụ vận Trung ương Đảng, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng từ khóa II đến khóa IV, Phó Chủ tịch Quốc hội từ khóa II đến khóa VI và là Đại biểu Quốc hội liên tục từ khóa I đến khóa VI.

Năm 1985, bà Nguyễn Thị Thập trở thành người phụ nữ đầu tiên được Nhà nước Việt Nam trao tặng Huân chương Sao Vàng và được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Bà qua đời ngày 19/3/1996 tại TP. Hồ Chí Minh. Theo di nguyện, bà được an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Tiền Giang cũ, bên cạnh người chồng thân yêu.

Hơn nửa thế kỷ hoạt động cách mạng, vượt qua nhiều gian khổ và hy sinh cả hạnh phúc riêng tư, bà Nguyễn Thị Thập đã có nhiều đóng góp quan trọng đối với phong trào phụ nữ Việt Nam và sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.

Ngày nay, tên của bà được đặt cho nhiều tuyến đường tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đồng Tháp cùng nhiều địa phương khác, như một biểu tượng về lòng trung kiên, trí tuệ và tinh thần cống hiến vì Tổ quốc.

Ảnh: Sưu tầm nhiều nguồn

Bài viết có sử dụng thông tin tham khảo từ các nguồn

- Người phụ nữ Việt Nam đầu tiên được tặng Huân chương Sao Vàng (Báo Công an Nhân dân)

- Nguyễn Thị Thập - người phụ nữ Việt Nam tiêu biểu của thế kỷ XX (Báo Đại biểu Nhân dân)

- Kỷ niệm 115 năm Ngày sinh bà Nguyễn Thị Thập (1908 - 2023): Cánh chim khao khát tự do (TTTĐT Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam)

- Người phụ nữ Việt Nam đầu tiên được tặng Huân chương Sao vàng (Báo Đồng Tháp)

- Đồng chí Nguyễn Thị Thập: Người cộng sản kiên trung, bất khuất trong Khởi nghĩa Nam Kỳ (CTTĐT tỉnh Đồng Tháp)