Người Mỹ đang ở trong một tâm trạng tồi tệ, nhưng thị trường chứng khoán thì rõ ràng là không. Thông thường, mọi thứ không diễn ra như vậy. Trong lịch sử, giá cổ phiếu cao thường đi cùng với tâm lý người tiêu dùng tích cực và ngược lại. Dưới đây là cái nhìn về những gì đang xảy ra.

Tâm lý người dân Mỹ đang tệ đến mức nào?

Mgười Mỹ vừa chạm một cột mốc đáng buồn. Vào thứ Sáu (22/5), Đại học Michigan báo cáo rằng chỉ số niềm tin người tiêu dùng mà họ thống kê đã giảm xuống mức thấp nhất từng được ghi nhận trong hơn 70 năm khảo sát.

Chỉ số này vốn đã thấp từ đầu năm 2026, nhưng lại càng giảm mạnh sau khi cuộc chiến ở Iran đẩy giá xăng dầu tăng vọt.

Mức thấp nhất trước đó là vào tháng 6 năm 2022, khi lạm phát tại “xứ sở cờ hoa” ở mức cao nhất trong nhiều thập kỷ. Số liệu hôm 22/5 thậm chí còn thấp hơn cả mức đó tới 10%.

“Giá cả vẫn cực kỳ cao, thị trường lao động rõ ràng đã suy yếu trong 4 năm qua và giờ đây chúng ta lại đang ở giữa một cuộc chiến”, bà Joanne Hsu, Giám đốc khảo sát người tiêu dùng của Đại học Michigan (Mỹ) cho biết. “Tôi nghĩ chỉ số niềm tin người tiêu dùng ở hiện tại thấp hơn cả mức tháng 6 năm 2022 không có gì đáng ngạc nhiên”.

Thị trường chứng khoán đang tốt ra sao?

Nhưng nếu nhìn vào thị trường chứng khoán, bạn sẽ không thể tưởng tượng rằng niềm tin của người dân Mỹ lại thấp đến vậy. Cũng trong ngày 22/5, chỉ số S&P 500 ghi nhận tuần tăng điểm thứ 8 liên tiếp, còn chỉ số Dow Jones Industrial Average đóng cửa phiên này ở mức kỷ lục ngày thứ 2 liên tiếp.

Không chỉ cổ phiếu đang ở mức cao, chúng còn có vẻ rất đắt đỏ.

S&P 500 hiện có mức định giá 40,8 nếu đo bằng chỉ số P/E điều chỉnh theo chu kỳ (CAPE). Đây là thước đo được phổ biến bởi nhà kinh tế học Robert Shiller của Đại học Yale, người đoạt giải Nobel Kinh tế năm 2013 nhờ công trình nghiên cứu về giá tài sản.

Trong 145 năm dữ liệu của Shiller, lần duy nhất chỉ số này vượt 40 là vào những năm ngay trước và sau đỉnh bong bóng dot-com đầu năm 2000.

Năm 2000 cũng là lúc chỉ số tâm lý Michigan đạt mức cao nhất mọi thời đại. Kể từ đó đến nay, nó chưa bao giờ tiến gần mức đó.

Theo khảo sát của Michigan, những người Mỹ sở hữu danh mục cổ phiếu lớn nhìn chung cảm thấy khá hơn so với những người khác. Tuy nhiên, khác với các giai đoạn trước khi định giá cổ phiếu cao, họ vẫn tương đối không hài lòng.

Vì sao hiện tại lại là một ngoại lệ?

Vậy điều gì khiến hiện tại trở nên khác biệt so với cách mọi thứ thường vận hành? Các nhà kinh tế đã đưa ra một số giả thuyết.

Quay lại năm 2000

Hãy lấy năm 2000 làm ví dụ, khi mô hình điển hình về một thị trường chứng khoán mạnh mẽ đi kèm với những người tiêu dùng hạnh phúc vẫn đúng.

Ông Robert Barbera, Giám đốc Trung tâm Kinh tế Tài chính tại Đại học Johns Hopkins (Mỹ) lưu ý rằng khi đó thị trường chứng khoán và người Mỹ cùng phản ứng với một sự lạc quan chung. Nền kinh tế Hoa Kỳ tăng trưởng và tạo việc làm, lạm phát thấp. Chiến tranh Lạnh đã kết thúc, Trung Quốc đang mở cửa và Chính phủ Mỹ đang có thặng dư ngân sách.

Cũng giống như ngày nay với trí tuệ nhân tạo (AI), thời điểm đó có một công nghệ mang tính chuyển đổi đang hình thành. Nhưng tinh thần thời đại xung quanh Internet là nó sẽ kết nối thế giới và cải thiện cuộc sống. AI thì không được nhìn nhận một cách tích cực như vậy.

Cảm giác của năm 2026

Ông Robert Barbera chỉ ra ba yếu tố có thể giải thích sự “lệch pha” hiện nay và chúng không loại trừ lẫn nhau.

- Thứ nhất, giá cổ phiếu có thể đang tách rời khỏi nền tảng thực tế của nền kinh tế Mỹ và có nguy cơ giảm mạnh. Nói cách khác, người tiêu dùng có lý khi cảm thấy bi quan.

- Thứ hai, thị trường chứng khoán có thể đang “nhìn thấy” một tương lai mà nhiều người Mỹ chưa nhận ra, ví dụ như cuộc chiến với Iran kết thúc, lạm phát hạ nhiệt và tăng trưởng phục hồi. 

- Và thứ ba? Động lực lớn nhất thúc đẩy sự hưng phấn của thị trường gần đây chính là trí tuệ nhân tạo (AI), thứ cũng đồng thời là nguồn gây lo âu gia tăng cho nhiều người Mỹ. Một thế giới mà các doanh nghiệp sử dụng AI để giảm chi phí lao động và mở rộng mạnh biên lợi nhuận là điều tốt cho cổ phiếu. Nhưng đó cũng có thể là một thế giới mà nhiều người gặp khó khăn hơn trong việc tìm kiếm việc làm.

Video vì sao ngay cả những người dân Mỹ có thu nhập cao vẫn phải sống kiểu "lương tháng nào xào tháng nấy"? - Nguồn: CNBC

“Thị trường chứng khoán đang ở trên “cung trăng” và các hộ gia đình ngày càng u ám thực chất đều đang phản ánh cùng một điều”, chuyên gia kinh tế Mỹ Barbera nói.