Diễn biến phức tạp và những thách thức y tế toàn cầu

Ngày 17/5, WHO chính thức công bố đợt bùng phát dịch Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo và Uganda là sự kiện y tế công cộng khẩn cấp gây quan ngại quốc tế. Tính đến ngày 18/5, Congo đã ghi nhận sự gia tăng đột biến với 516 ca nghi nhiễm, trong đó có 131 ca tử vong. Đáng chú ý, 4 nhân viên y tế tại tỉnh Ituri đã thiệt mạng do nhiễm chủng vi rút Bundibugyo, làm dấy lên lo ngại về sự lây nhiễm chéo trong các cơ sở y tế. Tại Uganda, dịch bệnh cũng đã xuất hiện thông qua các ca nhập cảnh từ Congo.

Đợt dịch thứ 17 này mang nhiều đặc điểm bất thường: các chùm ca bệnh tử vong xuất hiện rải rác trong cộng đồng, tỉ lệ mẫu xét nghiệm dương tính cao và nguy cơ lan rộng ra các khu vực biên giới. Trung tâm Phân tích Bệnh truyền nhiễm Toàn cầu MRC (Anh) đã đưa ra lời cảnh báo: "quy mô thực sự của đợt bùng phát vẫn chưa thể xác định rõ", đồng thời ước tính số ca nhiễm thực tế có thể đã vượt xa con số thống kê.

Bên cạnh sự nguy hiểm của mầm bệnh, nỗ lực khống chế dịch còn vấp phải rào cản lớn về mặt y tế và tài chính. Hiện nay, Ebola có 6 chủng thuộc chi Orthoebolavirus, tuy nhiên y học thế giới vẫn đang đối diện với khoảng trống lớn trong việc điều trị chủng Bundibugyo. Phát biểu tại Đại hội đồng Y tế thế giới lần thứ 79, Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus đã đưa ra thông điệp nhấn mạnh: "Đây chỉ là những cuộc khủng hoảng mới nhất trong thế giới đầy biến động của chúng ta". Việc WHO bị cắt giảm ngân sách đột ngột đang làm suy yếu các nỗ lực giám sát và điều phối chống dịch toàn cầu.

Hệ thống giám sát quốc tế đồng loạt kích hoạt

Mặc dù tình hình dịch bệnh chưa đến mức yêu cầu đóng cửa biên giới như đại dịch Covid-19, nhiều quốc gia trên thế giới đã bắt đầu thắt chặt các biện pháp an ninh y tế để phòng ngừa rủi ro xâm nhập.

Tại châu Á, Hàn Quốc và Trung Quốc bắt buộc khai báo y tế đối với hành khách đến từ các vùng dịch như Congo, Uganda hay Nam Sudan. Đặc khu hành chính Hong Kong (Trung Quốc) thậm chí đã chuẩn bị sẵn cơ sở cách ly Penny’s Bay để kích hoạt ngay khi cần thiết. Các quốc gia như Singapore, Nhật Bản, Indonesia, Thái Lan và Ấn Độ đều đồng loạt áp dụng quy trình giám sát thân nhiệt nghiêm ngặt tại cửa khẩu và theo dõi sức khỏe hành khách trong vòng 21 ngày – tương ứng với thời kỳ ủ bệnh của vi rút Ebola.

Ở bên kia bán cầu, Mỹ cũng ban hành quy định mới từ ngày 21/5, yêu cầu mọi chuyến bay mang theo hành khách từng lưu trú tại các nước có dịch trong vòng 21 ngày phải hạ cánh tại sân bay quốc tế Washington-Dulles để rà soát y tế chuyên sâu. Sự thận trọng này càng được củng cố sau sự cố một chuyến bay của Air France phải chuyển hướng hạ cánh khẩn cấp vì phát hiện hành khách từ Congo.

Việt Nam chủ động ứng phó, siết chặt hàng rào phòng dịch

Trước những cảnh báo từ quốc tế, sáng 22/5, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) đã lập tức tổ chức họp trực tuyến nhằm rà soát và triển khai công tác giám sát, phòng chống bệnh. Tính đến thời điểm hiện tại, Việt Nam chưa từng ghi nhận ca mắc Ebola nào. Tuy nhiên, nguy cơ dịch bệnh len lỏi vào trong nước thông qua các chuyến bay quốc tế và hành khách nhập cảnh là hiện hữu.

Nhận định về tình hình, TS.BS Hoàng Minh Đức, Cục trưởng Cục Phòng bệnh cho biết: "WHO đánh giá nguy cơ dịch bệnh đối với sức khỏe cộng đồng gây ra do dịch bệnh tại Congo và Uganda lần này ở mức cao ở phạm vi quốc gia bị ảnh hưởng và khu vực và ở mức thấp trên phạm vi toàn cầu trong đó có Việt Nam".

Để chặn đứng nguy cơ lây lan, Bộ Y tế đã chỉ đạo các địa phương tăng cường giám sát người nhập cảnh, đặc biệt chú ý đến nhóm người trở về từ các quốc gia đang có dịch. Đồng thời, hệ thống y tế trong nước đang khẩn trương chuẩn bị sẵn sàng các đội phản ứng nhanh, tập huấn lấy mẫu và lên kịch bản ứng phó linh hoạt.

Chia sẻ thêm về những khó khăn trong điều trị, ông Hoàng Minh Đức thông tin: "Trong khi đó hiện nay mới chỉ có vắc xin và thuốc điều trị đặc hiệu đối với chủng Ebola, chưa có vắc xin hay thuốc điều trị đặc hiệu cho chủng Sudan và Bundibugyo". Chính vì vậy, phương châm phòng bệnh từ sớm, từ xa đang được đặt lên hàng đầu.

Hiện tại, hai cơ sở đầu ngành là Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương và Viện Pasteur TP.HCM đã đảm bảo đủ năng lực xét nghiệm vi rút Ebola bằng công nghệ Realtime PCR và giải trình tự gen trong điều kiện an toàn sinh học cấp III. Các sinh phẩm chẩn đoán đặc hiệu cũng đang được Bộ Y tế gấp rút đặt mua và dự kiến sẽ có mặt tại Việt Nam trong vòng 7-10 ngày tới, đảm bảo hệ thống y tế quốc gia luôn trong tâm thế chủ động, sẵn sàng bảo vệ an toàn sức khỏe cho cộng đồng.