Tính đến ngày 22/5, đợt bùng phát do chủng Bundibugyo tại Congo đã ghi nhận 750 trường hợp nghi nhiễm với 177 ca tử vong, trong khi Uganda cũng phát hiện 2 ca xâm nhập. Với tỉ lệ tử vong trung bình lên tới 50% (thậm chí 90% ở một số đợt dịch), việc cập nhật các tiêu chuẩn chẩn đoán, xét nghiệm và điều trị là bước đi khẩn thiết để ứng phó với căn bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm này.

Lượng hóa chi tiết tiêu chuẩn chẩn đoán và xét nghiệm

Điểm nhấn quan trọng trong hướng dẫn mới là việc Bộ Y tế đã lượng hóa chi tiết các triệu chứng lâm sàng, giúp đội ngũ y tế dễ dàng xác định ca bệnh nghi ngờ. Theo đó, một trường hợp bị nghi ngờ mắc Ebola phải đáp ứng đủ các tiêu chí: sốt từ 38 độ C trở lên, kèm theo ít nhất một triệu chứng đặc hiệu (đau đầu, nôn/tiêu chảy, đau bụng, hoặc xuất huyết không rõ nguyên nhân) và có yếu tố dịch tễ trong vòng 21 ngày trước khi khởi phát.

Yếu tố dịch tễ được xác định bao gồm:

Tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể (nước tiểu, phân, nước bọt, tinh dịch) hoặc đồ dùng của người bệnh/nghi nhiễm.

Trở về từ vùng đang có dịch Ebola lưu hành.

Trực tiếp xử lý, tiếp xúc với động vật hoang dã ốm, chết như dơi ăn quả, linh trưởng, nhím.

Về mặt xét nghiệm, RT-PCR được Bộ Y tế khẳng định là "tiêu chuẩn vàng" để phát hiện vi rút. Hướng dẫn mới cũng cập nhật chi tiết về 6 loài thuộc chi Ebolavirus, trong đó Zaire, Sudan và Bundibugyo là những chủng từng gây ra các đại dịch lớn.

Cảnh giác với các biểu hiện lâm sàng nghiêm trọng

Ebola có thời gian ủ bệnh kéo dài từ 2 đến 21 ngày. Bệnh có biểu hiện lâm sàng rất nghiêm trọng, đặc trưng bởi hội chứng xuất huyết và suy đa tạng. Các nhóm nguy cơ cao như thợ săn, người sống ven rừng tiếp xúc động vật hoang dã, và đặc biệt là nhân viên y tế cần theo dõi sát sao các dấu hiệu sau:

Giai đoạn khởi phát: Sốt cấp tính, mệt mỏi rã rời, đau đầu, đau họng và đau mỏi cơ.

Giai đoạn toàn phát: Bệnh nhân đối mặt với các triệu chứng tiêu hóa nặng như buồn nôn, nôn, tiêu chảy và đau bụng. Viêm kết mạc cũng thường xuất hiện.

Tổn thương da và xuất huyết: Phát ban ban đầu có dạng nhú đỏ sẫm như đinh ghim ở nang lông, sau đó lan tỏa thành ban dát sẩn. Các triệu chứng xuất huyết vô cùng nguy hiểm bao gồm đi ngoài phân đen, chảy máu nơi tiêm truyền, ho ra máu, chảy máu chân răng, đái máu và chảy máu âm đạo.

Nếu không được can thiệp kịp thời, người bệnh dễ rơi vào tình trạng sốc, suy đa tạng (suy gan, suy thận) và dẫn đến tử vong.

Cập nhật phác đồ điều trị và quản lý tiếp xúc khắt khe

Hiện tại, điều trị Ebola vẫn dựa trên nguyên tắc cách ly hoàn toàn và hỗ trợ tích cực. Tuy nhiên, hướng dẫn mới đã bổ sung các biện pháp hỗ trợ dinh dưỡng và tâm lý cho người bệnh, đặc biệt chú ý đến nhóm nguy cơ diễn tiến nặng như phụ nữ mang thai, trẻ em, người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch.

Đáng chú ý, y học hiện nay đã có bước tiến lớn đối với chủng Zaire ebolavirus khi có thuốc điều trị đặc hiệu bằng kháng thể đơn dòng (INMAZEB và EBANGA) cùng vắc xin phòng bệnh Ervebo đã được phê duyệt. Tuy nhiên, với các chủng khác như Bundibugyo đang bùng phát, điều trị chủ yếu vẫn là hạ sốt (bằng Paracetamol), bù nước, kiểm soát co giật và hồi sức tích cực. Bộ Y tế đặc biệt khuyến cáo không sử dụng các thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) như Ibuprofen hay Diclofenac vì nguy cơ làm trầm trọng thêm tình trạng rối loạn đông máu.

Đối với công tác phòng chống lây nhiễm, quy định quản lý người tiếp xúc gần đã được siết chặt hơn bao giờ hết. Những người này phải được theo dõi sức khỏe liên tục 21 ngày kể từ lần tiếp xúc cuối. Trong khoảng thời gian này, có những lệnh cấm khắt khe được áp dụng: không được cho con bú sữa mẹ, cấm hiến máu, mô, tạng và tinh dịch. Mọi ca bệnh nghi ngờ tuyệt đối không được điều trị tại nhà. Đối với các trường hợp tử vong, thi thể phải được xử lý hỏa táng theo quy định nghiêm ngặt của bệnh truyền nhiễm nhóm A nhằm chặn đứng mọi nguy cơ lây lan mầm bệnh ra cộng đồng.