Nguy cơ mắc bệnh do dùng điều hòa sai cách

Nhiều người dân tại các đô thị lớn vẫn lầm tưởng rằng một căn phòng đóng kín với máy điều hòa công suất lớn là môi trường “trốn nóng” an toàn tuyệt đối. Tuy nhiên, thực tế cho thấy các thiết bị điều hòa dân dụng hiện nay chủ yếu chỉ tuần hoàn không khí trong phòng bằng cách hút khí, làm lạnh rồi thổi trở lại, chứ gần như không đưa không khí tươi từ bên ngoài vào. Điều này dẫn đến hai hệ lụy lớn nhưng ít người tiêu dùng chú ý đúng mức. Trước hết, môi trường phòng kín, ẩm và ít lưu thông không khí tạo điều kiện rất thuận lợi cho nấm mốc và mạt bụi nhà phát triển mạnh, đặc biệt là trong những hệ thống điều hòa ít được bảo dưỡng và vệ sinh định kỳ theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn.

Một trường hợp của chị T.H.T (27 tuổi, ở Hà Nội) là minh chứng điển hình khi gặp vấn đề hô hấp và phải thăm khám điều trị ngoại trú do sử dụng điều hòa chưa hợp lý. Chị T chia sẻ rằng tình trạng khá lạ là buổi sáng đi làm hoàn toàn khỏe mạnh, nhưng mỗi khi bước vào phòng điều hòa lại hắt hơi liên tục, đỏ mũi, còn đến tối thì khò khè, khó thở. Ban đầu, chị nghĩ do ô nhiễm khói bụi hoặc thay đổi thời tiết, nhưng dù đã vệ sinh mũi cẩn thận, tình trạng vẫn tiếp diễn liên tục. Chỉ khi đi khám, chị T mới bất ngờ khi biết rằng chiếc máy lạnh văn phòng vốn được xem là an toàn lại chính là nguyên nhân trực tiếp gây viêm đường hô hấp trên ở mức độ nghiêm trọng.

Lý giải về vấn đề này, TS.BS Nguyễn Hữu Trường, Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng - Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai khẳng định các triệu chứng như ngứa mắt, đỏ mắt, cộm mắt, hắt hơi, nổi mẩn hay ho khan kéo dài đều là dấu hiệu cảnh báo của cơ thể. Bác sĩ cho hay: “Nếu các triệu chứng xuất hiện lặp đi lặp lại trong phòng điều hòa, rất có thể cơ thể đang phản ứng với dị nguyên trong không khí”.

Đồng thời, ông Trường nhấn mạnh: “Máy điều hòa nhiệt độ không được vệ sinh, bảo trì định kỳ chẳng khác nào một chiếc máy thổi bào tử nấm mốc trực tiếp vào mũi và phổi người sử dụng. Thực tế, điều hòa không chỉ làm mát không khí, mà nếu bẩn còn có thể phát tán bụi mịn chứa mạt bụi nhà và vi nấm - những tác nhân dễ kích hoạt phản ứng dị ứng ở người có cơ địa nhạy cảm”. Bên cạnh đó, việc duy trì phòng đóng kín liên tục trong nhiều giờ cũng góp phần làm gia tăng nồng độ khí thải trong không gian sống.

Giải pháp dùng điều hòa khoa học phòng tránh bệnh

Hiện nay, tại các đô thị lớn, con người dành hơn 90% thời gian sinh hoạt trong nhà. Trong khi đó, một giấc ngủ kéo dài 7-9 tiếng là khoảng thời gian đủ dài để lượng khí thải trong phòng liên tục tăng cao. Trung bình, một người trưởng thành thải ra khoảng 120-160 lít CO₂ trong suốt 8 giờ ngủ. Theo các nghiên cứu uy tín tại Singapore và Đại học Kỹ thuật Đan Mạch (DTU), phòng ngủ kín sử dụng điều hòa có thể đạt mức CO₂ từ 1.500-1.900 ppm chỉ sau một đêm, cao hơn rất nhiều so với mức ngoài trời khoảng 400 ppm.

Trong khi đó, không gian thông gió tốt chỉ duy trì ở mức 400-1.000 ppm. Các chuyên gia môi trường nhấn mạnh rằng tiêu chuẩn chất lượng không khí cần được quan tâm nhiều hơn, bởi con người dành tới 1/3 thời gian mỗi ngày trong môi trường này. Mức CO₂ có ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe. Ở mức trên 1.000 ppm, chất lượng không khí bắt đầu suy giảm; từ 1.000-2.000 ppm có thể gây buồn ngủ, cảm giác ngột ngạt, đau đầu nhẹ và làm giảm chất lượng giấc ngủ. Khi vượt ngưỡng 2.000-5.000 ppm, tình trạng có thể nghiêm trọng hơn với các biểu hiện như đau đầu, mệt mỏi, giảm khả năng tập trung, suy giảm hiệu suất nhận thức và hiệu suất làm việc.

Giải pháp được khuyến nghị là nên hé cửa sổ khoảng 5-10 cm định kỳ 1-2 giờ/lần để tăng lưu thông không khí. Nếu phòng kín, có thể sử dụng quạt thông gió công suất 50-100 m³/giờ cho phòng 20m² và ưu tiên điều hòa có chức năng cấp gió tươi ≥30 m³/giờ/người. Đồng thời, việc duy trì độ ẩm ở mức 40-60% cũng giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ. Ngoài việc đảm bảo lưu thông không khí, vệ sinh thiết bị làm mát định kỳ cũng là yếu tố không thể bỏ qua nhằm ngăn ngừa bụi bẩn và nấm mốc sinh sôi. Chuyên gia khuyến nghị người dùng nên vệ sinh điều hòa định kỳ 6 tháng/lần một cách nghiêm ngặt. Song song đó, cần thường xuyên lau dọn phòng bằng khăn ẩm mềm thay vì dùng chổi quét để tránh phát tán bụi.

Các loại máy lọc không khí chỉ có tác dụng lọc bụi mịn và vi khuẩn chứ không thể giảm CO₂, trong khi việc trồng cây xanh trong phòng ngủ cũng không mang lại hiệu quả như nhiều người lầm tưởng. Việc chủ động chăm sóc sức khỏe theo hướng dẫn y tế là “bức tường thành” quan trọng để bảo vệ bản thân. Từ kinh nghiệm điều trị thực tế, TS.BS Nguyễn Hữu Trường đưa ra khuyến cáo quan trọng đối với cộng đồng. Ông nhấn mạnh: “Nếu tình trạng hắt hơi, ngứa mũi, khò khè, nổi mẩn tái diễn nhiều lần, người dân nên đến khám sớm tại các cơ sở chuyên khoa để được tư vấn và điều trị kịp thời, tránh để bệnh tiến triển mạn tính, gây khó khăn cho việc điều trị về sau”.