Nền kinh tế toàn cầu đang chịu sức ép lớn khi eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược ngoài khơi Iran, gần như bị đóng cửa. Giá xăng, nhiên liệu máy bay và dầu diesel đã tăng vọt, trong khi thị trường chứng khoán giảm điểm và nguy cơ suy thoái gia tăng.

Sau nhiều tuần nỗ lực nhưng không thể mở lại tuyến vận tải quan trọng này, Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra ý tưởng rút lui khỏi chiến dịch quân sự và để các quốc gia sử dụng tuyến đường này tự giải quyết.

Trong cuộc phỏng vấn với New York Post, ông Trump cho rằng eo biển Hormuz sẽ “tự động mở lại” sau khi quân đội Mỹ rút khỏi cuộc chiến. “Hãy để những quốc gia đang sử dụng eo biển đó tự đi và mở nó,” ông nói.

Theo Wall Street Journal, ông Trump cũng nói với các trợ lý rằng ông sẵn sàng chấm dứt chiến dịch quân sự chống Iran ngay cả khi eo biển Hormuz vẫn phần lớn bị phong tỏa. Trên mạng xã hội Truth Social, ông viết: “Hãy tự đi lấy dầu của các bạn”.

Tổng thống Mỹ đồng thời khẳng định giá xăng, vừa chạm mốc 4 USD mỗi gallon lần đầu tiên kể từ năm 2022, sẽ sớm giảm. “Tất cả những gì tôi cần làm là rời khỏi Iran, và chúng tôi sẽ làm điều đó rất sớm. Khi đó giá sẽ giảm mạnh,” ông nói với các phóng viên.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia năng lượng cho rằng việc kết thúc chiến sự mà không mở lại eo biển Hormuz sẽ không giải quyết được cuộc khủng hoảng.

Dan Pickering, nhà sáng lập và giám đốc đầu tư của Pickering Energy Partners, gọi đây là “một ý tưởng tồi tệ”. Theo ông, việc rút lui trong khi tuyến vận tải dầu mỏ vẫn bị kiểm soát sẽ khiến vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn trong dài hạn.

Pickering cho rằng giá dầu có thể giảm trong ngắn hạn nếu Mỹ rút quân, nhưng về lâu dài thế giới có thể phải trả giá đắt hơn nếu Iran nắm quyền kiểm soát eo biển.

Patrick De Haan, trưởng bộ phận phân tích dầu mỏ tại GasBuddy, cũng nhận định việc “bỏ cuộc” ở Hormuz chẳng giải quyết được điều gì. Ông cho rằng điều này tương đương với việc trao quyền kiểm soát tuyến vận tải quan trọng cho Iran, cho phép nước này tấn công tàu thuyền hoặc thu phí vận chuyển.

“Đó sẽ là một thất bại thảm khốc”, ông nói.

Ngay cả một cựu quan chức trong chính quyền Trump cũng tỏ ra lo ngại. Dan Brouillette, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ trong nhiệm kỳ đầu của Trump, cho rằng việc rời khu vực mà không mở lại eo biển Hormuz sẽ “rất có vấn đề” và chỉ đẩy trách nhiệm sang cho người kế nhiệm.

Một số nhà đầu tư thậm chí cho rằng kịch bản Mỹ rút lui mà không giải quyết vấn đề là điều khó xảy ra. Art Hogan, chiến lược gia thị trường trưởng tại B. Riley Financial, mô tả phát biểu của Trump giống như “một phản ứng bốc đồng”.

Theo các chuyên gia, sự gián đoạn nguồn cung hiện nay là lớn nhất từng ghi nhận. Khoảng 1/5 lượng dầu toàn cầu thường đi qua eo biển Hormuz, khiến việc phong tỏa tuyến đường này có thể làm đảo lộn thị trường năng lượng toàn cầu.

Dù Mỹ ít phụ thuộc trực tiếp vào tuyến vận tải này hơn so với châu Á và châu Âu, nước này vẫn chịu tác động mạnh từ giá dầu thế giới. Năm ngoái, Mỹ sản xuất kỷ lục 13,6 triệu thùng dầu mỗi ngày, trở thành nước sản xuất dầu lớn nhất thế giới.

Tuy vậy, các nhà máy lọc dầu Mỹ vẫn cần nhập khẩu dầu nặng từ nước ngoài để pha trộn với dầu nhẹ trong nước. Hàng trăm nghìn thùng dầu ngoại vẫn được đưa vào Mỹ mỗi ngày, chủ yếu qua các cảng ở bờ Đông và bờ Tây.

Ngoài ra, Mỹ cũng nhập khẩu lượng lớn xăng, nhiên liệu máy bay và diesel để đáp ứng nhu cầu trong nước. Theo Claudio Galimberti, kinh tế trưởng của Rystad Energy, California và khu vực New York đặc biệt phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu nhập khẩu.

Nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị đóng, người mua tại châu Á và châu Âu có thể chuyển sang tìm nguồn dầu từ Mỹ. Sau khi lệnh cấm xuất khẩu dầu thô kéo dài 40 năm được dỡ bỏ vào năm 2015, xuất khẩu dầu của Mỹ đã tăng từ khoảng 400.000 thùng mỗi ngày lên khoảng 4 triệu thùng.

Tuy nhiên, nhu cầu nước ngoài tăng có thể khiến giá năng lượng tại Mỹ tăng theo. Theo Bob Yawger, chuyên gia hàng hóa tại Mizuho Securities, các nhà sản xuất Mỹ sẽ bán dầu cho người mua trả giá cao hơn ở nước ngoài.

Nếu Iran tiếp tục kiểm soát eo biển Hormuz, các nhà đầu tư có thể coi tuyến vận tải này là khu vực nguy hiểm và yêu cầu thêm “phí rủi ro địa chính trị”, khiến giá năng lượng toàn cầu tiếp tục chịu áp lực tăng.

Andy Lipow, Chủ tịch Lipow Oil Associates, cho rằng nguy cơ này sẽ luôn tồn tại vì Iran có thể lặp lại việc phong tỏa.

Trong khi đó, ông Trump gần đây vẫn cho thấy việc mở lại eo biển Hormuz là ưu tiên lớn. Trong một bài đăng trên Truth Social, ông cảnh báo rằng nếu tuyến hàng hải này không “mở cửa kinh doanh” ngay lập tức, Mỹ có thể phá hủy các nhà máy điện, giếng dầu và đảo Kharg của Iran.

Bob McNally, Chủ tịch Rapidan Energy Group, nhận định nếu Mỹ rút lui và để Iran kiểm soát eo biển, giá dầu có thể giảm tạm thời do làn sóng bán tháo. Tuy nhiên, điều đó sẽ không kết thúc khủng hoảng.

“Các bên có thể tuyên bố chiến thắng”, chiến lược gia Vikas Dwivedi của Macquarie nói. “Nhưng cho đến khi eo biển Hormuz được mở lại, vấn đề vẫn sẽ tiếp tục tích tụ.”