Chuyển đổi tư duy canh tác và bài toán chất lượng

Theo Báo Tuyên Quang, với người nông dân ở thôn Vông Vàng, xã Xuân Vân, tỉnh Tuyên Quang, cây bưởi đã trở thành hình ảnh thân thuộc, gắn liền với bao mùa lao động và những đổi thay trong cuộc sống. Tuy nhiên, để quả bưởi quê nhà vươn xa hơn, tiếp cận những thị trường khó tính trong và ngoài nước, người trồng không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm canh tác truyền thống. Từ sự gắn bó với đất đai và mong muốn nâng cao giá trị nông sản quê hương, anh Trần Duy Hưng nhận ra rằng, trồng bưởi hàng hóa, nhất là bưởi hướng tới xuất khẩu, đòi hỏi nhiều hơn việc tạo ra những quả ngon.

Nếu trước đây, người trồng bưởi chủ yếu quan tâm đến năng suất, mẫu mã và giá bán tại thời điểm thu hoạch thì khi hướng tới thị trường xuất khẩu, các yêu cầu đặt ra toàn diện hơn. Quả bưởi phải đáp ứng các tiêu chí về chất lượng, độ đồng đều, an toàn thực phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc; đồng thời, quá trình sản xuất cần được tổ chức chặt chẽ, bảo đảm sự thống nhất giữa các khâu chăm sóc, thu hái, bảo quản và tiêu thụ. Đây cũng là những thách thức không nhỏ đối với người nông dân trong quá trình chuyển đổi phương thức sản xuất.

Bởi lẽ, sản xuất theo tiêu chuẩn không đơn thuần là thay đổi kỹ thuật canh tác mà còn đòi hỏi chuyển biến trong tư duy, từ làm nông nghiệp chủ yếu dựa vào kinh nghiệm sang sản xuất theo quy trình, có kiểm soát và có trách nhiệm với chất lượng sản phẩm. Gia đình anh Trần Duy Hưng là một trong những hộ được Viện Nghiên cứu Rau quả thuộc Học viện Nông nghiệp Việt Nam lựa chọn tham gia thực hiện đề tài nghiên cứu ứng dụng khoa học và công nghệ nhằm nâng cao chất lượng bưởi Soi Hà, tỉnh Tuyên Quang, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu. Đây là cơ hội để gia đình anh từng bước đổi mới phương thức sản xuất, hướng tới nâng cao giá trị và phát triển vườn bưởi bền vững hơn.

Theo tính toán của anh Hưng, trong niên vụ 2026 - 2027, với sự hỗ trợ của Viện Nghiên cứu Rau quả thuộc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, bưởi tại thôn Vông Vàng, xã Xuân Vân dự kiến được các doanh nghiệp lớn ở Hà Nội, Hải Phòng và Quảng Ninh thu mua để xuất khẩu sang Đài Loan và Australia. Anh cũng dự kiến vườn bưởi của gia đình có thể mang lại nguồn thu gần 1 tỷ đồng mỗi năm. Câu chuyện trồng bưởi của gia đình anh Hưng là minh chứng cho sự chuyển đổi trong sản xuất nông nghiệp tại xã Xuân Vân, nơi những cây trồng quen thuộc đang được phát triển theo những yêu cầu mới. Giá trị quả bưởi không chỉ đến từ hương vị thơm ngon, mẫu mã bắt mắt mà còn được nâng cao nhờ khả năng đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường và người tiêu dùng.

Theo anh Trần Duy Hưng, phát triển vườn bưởi theo hướng xuất khẩu đồng nghĩa với việc phải kiên trì nâng cao chất lượng ngay từ khâu sản xuất. Từ theo dõi tình trạng sinh trưởng của cây, quản lý dinh dưỡng đến phòng trừ sâu bệnh, người trồng cần tuân thủ quy trình kỹ thuật, bảo đảm sử dụng vật tư nông nghiệp đúng quy định và chú trọng an toàn thực phẩm. Bên cạnh đó, việc ghi chép đầy đủ quá trình chăm sóc, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và thời gian thu hoạch có ý nghĩa quan trọng trong kiểm soát chất lượng, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc truy xuất nguồn gốc khi sản phẩm tham gia chuỗi tiêu thụ.

Giải pháp liên kết chuỗi và hướng đi bền vững

Theo anh Hưng, để đưa quả bưởi địa phương ra thị trường nước ngoài, bên cạnh nỗ lực của người trồng, cần có sự hỗ trợ về chuyên môn của các cơ quan chức năng, sự đồng hành của doanh nghiệp, cơ sở thu mua và các đơn vị tham gia chuỗi cung ứng. Những yêu cầu về vùng trồng, kiểm dịch thực vật, quy cách đóng gói, bảo quản và điều kiện của thị trường nhập khẩu cần được đáp ứng đầy đủ theo từng đơn hàng, từng thị trường cụ thể. Vì vậy, việc liên kết giữa các hộ sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp và cơ quan chuyên môn sẽ giúp thống nhất quy trình, tổ chức sản xuất phù hợp với nhu cầu thị trường, đồng thời hạn chế tình trạng sản phẩm thiếu đồng đều về chất lượng. Khi các mắt xích trong chuỗi được kết nối chặt chẽ, công tác kiểm soát chất lượng, tổ chức thu hoạch và tiêu thụ cũng sẽ thuận lợi hơn.

Đối với vùng bưởi Xuân Vân, phát triển sản phẩm theo hướng hàng hóa chất lượng cao mở ra cơ hội gia tăng giá trị cây trồng truyền thống. Thay vì chỉ chú trọng mở rộng diện tích, việc tập trung nâng cao chất lượng trên diện tích hiện có, tuân thủ quy trình sản xuất an toàn và xây dựng thương hiệu sẽ góp phần tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài. Tuy nhiên, thị trường xuất khẩu luôn có những yêu cầu khắt khe và biến động khó lường. Do đó, người trồng cần tính toán hợp lý chi phí sản xuất, chủ động cập nhật các yêu cầu kỹ thuật, đồng thời tránh tâm lý chạy theo phong trào khi chưa nắm chắc đầu ra cho sản phẩm.

Để vùng trồng phát triển lâu dài, người dân cần xây dựng kế hoạch sản xuất phù hợp, duy trì chất lượng ổn định và thiết lập mối liên kết tiêu thụ đáng tin cậy. Chỉ khi đầu ra được tổ chức bài bản, những nỗ lực trên vườn cây mới có thể chuyển hóa thành hiệu quả kinh tế thiết thực. Từ vườn bưởi của gia đình anh Trần Duy Hưng, câu chuyện phát triển bưởi theo hướng xuất khẩu gợi mở hướng đi cho nông nghiệp Xuân Vân: Lấy chất lượng làm nền tảng, lấy liên kết làm động lực và lấy hiệu quả kinh tế của người nông dân làm thước đo. Khi người trồng kiên trì đổi mới phương thức sản xuất, đồng thời nhận được sự đồng hành của doanh nghiệp và cơ quan chuyên môn, quả bưởi không chỉ mang theo hương vị của đất quê mà còn có thêm cơ hội khẳng định giá trị tại những thị trường rộng lớn hơn.