Không chạy đua về mặt sản lượng thô với các cường quốc nông nghiệp khác, Nhật Bản chọn một lối đi riêng để thu lợi tối đa từ hạt gạo. Báo cáo thị trường tháng 10/2026 của Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Nhật Bản chỉ ra một xu hướng đáng chú ý trong 8 tháng đầu năm nay. Tổng kim ngạch xuất khẩu gạo và các sản phẩm phái sinh của nước này cán mốc 46,6 tỉ yen, tương đương hơn 7.600 tỉ đồng. Đằng sau mức tăng trưởng 7% này là một chiến lược định giá tinh vi, nơi những món đồ ăn nhẹ quen thuộc mang về dòng ngoại tệ khổng lồ.

Nghịch lý doanh thu tại các thị trường trọng điểm

Điểm sáng lớn nhất trong chuỗi giá trị này đến từ nhóm bánh gạo, bao gồm các sản phẩm truyền thống như senbei và arare. Nhật Bản xuất khẩu 2.611 tấn bánh gạo ra thế giới, nhích nhẹ 1% so với cùng kỳ năm ngoái. Thế nhưng, giá trị thu về lại nhảy vọt 9%, đạt 4,064 tỉ yen. Sự chênh lệch giữa tốc độ tăng sản lượng và giá trị cho thấy các đối tác đang chấp nhận mua hàng với mức giá cao hơn.

Hiện tượng định giá cao này thể hiện rõ nét nhất tại hai thị trường tiêu thụ chủ lực là Đài Loan và Mỹ. Tại Đài Loan, lượng bánh gạo nhập khẩu từ Nhật Bản giảm 4%, lùi về mức 648 tấn. Dù bán được ít hàng hơn, doanh nghiệp Nhật Bản vẫn đút túi 1,079 tỉ yen, ghi nhận mức tăng trưởng doanh thu lên tới 20%.

Tại đầu tàu kinh tế Mỹ, lượng hàng xuất đi đạt 737 tấn, tăng 5%. Tương tự kịch bản ở Đài Loan, giá trị xuất khẩu sang Mỹ vọt lên 17%, mang về 1,131 tỉ yen. Khách hàng tại những quốc gia phát triển này sẵn sàng chi trả mức phí chênh lệch lớn cho khâu chế biến, đóng gói và thương hiệu.

Cú hích từ sự tiện lợi và chế biến sâu

Tình trạng tương tự được ghi nhận ở mảng cơm đóng gói và các sản phẩm cơm chế biến sẵn. Xã hội hiện đại bận rộn đẩy nhu cầu tiêu thụ thực phẩm tiện lợi lên cao. Nhật Bản xuất khẩu 1.747 tấn cơm đóng gói trong 8 tháng đầu năm. Dù sản lượng tổng thể giảm 4%, doanh thu từ mặt hàng này vẫn tăng 3%, chạm mức 1,292 tỉ yen.

Mỹ tiếp tục là khách hàng lớn nhất của các khay cơm đóng gói xuất xứ từ Nhật. Lượng hàng giao đến Mỹ giảm 7%, nhưng số tiền người Mỹ phải trả lại tăng vọt 18%, đạt 625 triệu yen. Các thị trường nhập khẩu lớn khác như Hồng Kông, Australia và Singapore cũng đóng góp dòng tiền ổn định cho nhóm sản phẩm tiện dụng này.

Nền tảng của sự tăng trưởng doanh thu bất chấp sự trồi sụt về sản lượng nằm ở cấu trúc ngành hàng. Dữ liệu từ cơ quan nông nghiệp Nhật Bản cho thấy họ không chỉ dựa vào hạt gạo trắng nguyên bản. Hệ sinh thái sản phẩm trải dài từ bột gạo, mì gạo, cơm hộp, bánh ăn vặt cho đến mặt hàng cao cấp nhất là rượu sake.

Chỉ tính riêng rượu sake, doanh thu xuất khẩu đã lên tới 30,9 tỉ yen. Mảng gạo thương mại dù giảm 11% về lượng xuất khẩu nhưng vẫn ghi nhận giá trị tăng 16%, đạt 10,2 tỉ yen. Những con số này chỉ ra rằng thay vì bán nguyên liệu thô để cạnh tranh về giá, việc chuyển hướng sang chế biến sâu giúp nhà sản xuất làm chủ cuộc chơi định giá. Khi một khay cơm hay một gói bánh được đưa lên kệ siêu thị quốc tế, thứ tạo ra biên lợi nhuận khổng lồ không còn là hạt gạo nguyên liệu, mà là công nghệ chế biến và giá trị thương hiệu.