Thị trấn ‘ma’ từng là nơi sinh sống của khoảng 10.000 người, bị bỏ hoang suốt hơn một thế kỷ, nay trở thành điểm du lịch hút khách
Trước sự bào mòn của thời gian và thiên nhiên, thị trấn không còn giữ được vẻ nguyên vẹn. Tuy nhiên, những dấu tích còn sót lại vẫn thu hút đông đảo du khách.
Nằm cách trung tâm Fethiye khoảng 8km về phía nam, Kayaköy thuộc tỉnh Muğla ở tây nam Thổ Nhĩ Kỳ. Thị trấn từng mang tên Levissi và là nơi sinh sống của ít nhất 10.000 người. Phần lớn cư dân là người Hy Lạp theo Chính thống giáo. Nhiều người trong số họ làm nghề thủ công và hoạt động trong lĩnh vực thương mại.
Từng là một trung tâm giao thương quan trọng của khu vực, Kayaköy nay chỉ còn những ngôi nhà đá, nhà thờ, trường học và các con đường nhỏ chạy dọc sườn thung lũng. Những công trình cũ nằm rải rác giữa thảm thực vật đang dần bao phủ khu dân cư. Từ thị trấn, du khách có thể hướng tầm mắt ra biển Aegea.
Biến cố làm thay đổi hoàn toàn diện mạo Kayaköy diễn ra sau khi Chiến tranh Hy Lạp - Thổ Nhĩ Kỳ kết thúc năm 1922. Theo thỏa thuận trao đổi dân cư được 2 nước thực hiện sau đó, cộng đồng người Hy Lạp tại đây phải rời đi và chuyển đến Hy Lạp. Trong khi đó, những người Hồi giáo gốc Thổ Nhĩ Kỳ từ Kavala, thuộc khu vực Macedonia và Thrace ngày nay của Hy Lạp được đưa đến định cư tại thị trấn.
Tuy nhiên, cuộc sống tại nơi ở mới không phù hợp với nhiều người. Một bộ phận cư dân mới sớm rời Kayaköy để chuyển đến những địa điểm khác. Dân số thị trấn vì thế ngày càng suy giảm, nhiều ngôi nhà và công trình công cộng không còn người sử dụng. Từ một khu dân cư đông đúc, Kayaköy dần trở thành địa danh gắn liền với cuộc trao đổi dân cư và những biến động xã hội đầu thế kỷ XX.
Ngày nay, dấu tích về một cộng đồng từng phát triển vẫn hiện diện qua hệ thống nhà ở và công trình công cộng trên các sườn đồi. Theo thông tin từ hệ thống Bảo tàng Thổ Nhĩ Kỳ thuộc Bộ Văn hóa và Du lịch nước này, khu định cư có khoảng 350-400 ngôi nhà. Phần lớn nhà được xây 2 tầng với diện tích mỗi căn không quá 50m².
Các ngôi nhà được bố trí theo nguyên tắc hạn chế che khuất ánh sáng và tầm nhìn của công trình liền kề. Tầng dưới thường được sử dụng làm hầm chứa hoặc nơi lưu trữ đồ đạc. Một số căn nhà còn lưu lại dấu tích của bể chứa nước ngầm, phục vụ việc thu gom nước mưa từ mái nhà. Đây là giải pháp sinh hoạt của cư dân trong điều kiện chưa có hệ thống cấp nước tập trung.
Ngoài khu nhà ở, Kayaköy còn có nhiều nhà nguyện, 2 nhà thờ lớn, trường học và 1 công trình hải quan. Trong đó, Nhà thờ Thượng Taksiyarhis nằm trên ngọn đồi gần trung tâm khu định cư là một trong những công trình đáng chú ý. Nhà thờ có tường trát màu hồng, mái vòm cuốn và sân trong từng được lát sỏi đen trắng theo họa tiết hình học.
Ở phía tây khu dân cư là Nhà thờ Hạ Panayia Pirgiotissa. Công trình này được bảo tồn tương đối tốt do từng được sử dụng làm nhà thờ Hồi giáo cho đến thập niên 1960.
Trường học cũ nằm ở vị trí cao nhất phía trong thị trấn cũng là một địa điểm đáng chú ý. Từ đây, du khách có thể quan sát các nhà thờ và những mái nhà đổ nát phía dưới. Bên kia thung lũng, 1 nhà thờ nhỏ trên đỉnh đồi thu hút khách tham quan nhờ vị trí thoáng đãng. Công trình còn mái vòm và những ô cửa sổ nhỏ không lắp kính. Từ khu vực này, có thể nhìn ra những sườn đồi phủ cây xanh và vùng biển Aegea.
Cùng với các công trình kiến trúc, những dấu tích sinh hoạt thường ngày cũng góp phần phản ánh đời sống của cư dân Kayaköy trước đây. Một số bức tường vẫn còn những mảng sơn xanh.
Qua thời gian, nhiều ngôi nhà tại Kayaköy đã mất mái, tường đá nứt vỡ hoặc sụp đổ. Cây cỏ mọc lên giữa những khoảng trống của khu dân cư, dần bao phủ các công trình cũ. Jane Akatay - đồng tác giả cuốn A Guide to Kayaköy cho biết, động đất, bão, mưa lớn cùng những tác động kéo dài của thời tiết đã khiến các công trình xuống cấp. Lớp vữa liên kết giữa những viên đá bị bào mòn theo thời gian, làm suy yếu kết cấu của nhiều bức tường.
Hiện Kayaköy mở cửa đón khách tham quan. Theo CNN, du khách có thể mua vé tại quầy nhỏ trên tuyến đường chính trước khi đi bộ khám phá khu định cư. Những con đường trong thị trấn có độ dốc và bề mặt không bằng phẳng. Tại lối vào có các biển chỉ dẫn đến những địa điểm chính như trường học, nhà thờ và đài phun nước cổ.
Du khách thường dành vài giờ để đi bộ qua các khu nhà bỏ hoang, tìm hiểu kiến trúc và quan sát những dấu tích còn lại của đời sống cư dân Levissi trước đây.




