Có những con người đã hy sinh trên chiến trường khi tuổi đời còn rất trẻ nhưng những trang viết họ để lại đã khiến tên tuổi vượt qua giới hạn của thời gian. Liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc là một trong số đó.

Từ những dòng nhật ký giản dị, mộc mạc ghi lại hành trình của một chàng sinh viên Hà Nội lên đường nhập ngũ, hình ảnh liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc - người thanh niên mang trong mình lý tưởng, tình yêu quê hương và khát vọng cống hiến, đã trở thành biểu tượng của một thế hệ sẵn sàng hiến dâng tuổi xuân vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Sẵn sàng gác bút nghiên lên đường bảo vệ Tổ quốc

Liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc sinh năm 1952 tại làng Bưởi (Hà Nội) trong một gia đình có truyền thống làm nghề dệt thủ công. Ông là con thứ 10 trong gia đình có 14 anh em. 

Gia đình ông có một xưởng dệt nhỏ. Khi Mỹ chiến tranh phá hoại miền Bắc, bố ông bán xưởng dệt, về quê sơ tán. Hoàn cảnh gia đình khó khăn, mẹ ông phải làm nhiều công việc vất vả.

Sớm ý thức hoàn cảnh gia đình, ngoài thời gian đi học, ông làm thêm nhiều việc để phụ giúp bố mẹ. Suốt những năm học phổ thông, ông đều đạt danh hiệu học sinh giỏi toàn diện. Năm học lớp 7, ông đoạt giải Nhì kỳ thi học sinh giỏi môn Ngữ văn của thành phố Hà Nội (năm đó không có giải Nhất). 

Đến năm học 1969-1970, khi đang học lớp 10, Nguyễn Văn Thạc tiếp tục giành giải Nhất kỳ thi học sinh giỏi văn toàn miền Bắc. Với kết quả xuất sắc này, ông nằm trong diện được tuyển chọn đi đào tạo ở Liên Xô (nay là Nga). Tuy nhiên, trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn ác liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ, nhiều nam học sinh ưu tú khi ấy được giữ lại để chuẩn bị tham gia quân đội.

Trong thời gian chờ thực hiện nghĩa vụ quân sự, ông thi đỗ Khoa Toán - Cơ, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Với năng lực học tập nổi bật, sau khi hoàn thành năm thứ nhất, ông chủ động tự học chương trình năm thứ hai và được nhà trường chấp thuận cho học vượt lên năm thứ ba. 

Tuy nhiên, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, nhiều sinh viên tạm rời giảng đường để lên đường làm nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Ngày 6/9/1971, Nguyễn Văn Thạc chính thức nhập ngũ, khép lại quãng đời sinh viên để bắt đầu cuộc sống của một người lính.

Cùng đợt nhập ngũ với ông còn có khoảng 300 sinh viên của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, trong đó có Hoàng Nhuận Cầm - người sau này trở thành nhà thơ nổi tiếng. Đây là những đại diện cho lớp thanh niên tri thức, sẵn sàng gác lại ước mơ và việc học để lên đường bảo vệ đất nước, "quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh".

Không chỉ mang theo ba lô và khẩu súng, Nguyễn Văn Thạc còn mang theo một cuốn sổ nhỏ để ghi lại những suy nghĩ của mình. Vốn là một học sinh giỏi Văn, chưa đầy một tháng nhập ngũ, ông đã viết những dòng nhật ký đầu tiên. Tranh thủ từng giờ nghỉ, từng buổi tối sau ngày luyện tập hay những phút dừng chân trên đường hành quân, ông đều ghi lại những suy nghĩ và trải nghiệm của mình. Đến cuối tháng 5/1972, sau gần 7 tháng, cuốn nhật ký đã dày gần 240 trang.

Không chỉ là những ghi chép về đời sống quân ngũ, cuốn nhật ký còn phản ánh chân thực thế giới nội tâm của một chàng trai tuổi đôi mươi trong thời chiến. Qua từng dòng chữ, người đọc nhìn thấy hình ảnh gia đình là hậu phương, mái trường thân yêu, tình quân dân, tình đồng chí cùng những trăn trở, ước mơ, khát vọng về độc lập, hòa bình.

Mãi mãi tuổi đôi mơi

Trong những ngày chiến đấu ác liệt tại chiến trường Quảng Trị tháng 7/1972, chiến sĩ thông tin Nguyễn Văn Thạc bị thương nặng do mảnh pháo cắt ngang đùi trái và anh dũng hy sinh trong vòng tay đồng đội. 

Tháng 5/1973, khi gia đình vẫn chưa nhận được giấy báo tử, đồng đội thân thiết của ông là Đặng Trực Ngôn đã gửi thư báo tin và chỉ rõ nơi an táng ban đầu của liệt sĩ tại thôn Đầu Kênh, xã Triệu Long, huyện Triệu Phong, tỉnh Quảng Trị.

Sau nhiều nỗ lực, đến năm 1977, gia đình đưa được hài cốt liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc trở về quê hương. Hiện nay, phần mộ của liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc được an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ Từ Liêm (TP. Hà Nội).

Để tưởng nhớ sự hy sinh của liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc, năm 2001, một miếu thờ đã được dựng tại Quảng Trị, nơi ông ngã xuống trong những ngày chiến đấu ác liệt. Dù chỉ là một miếu thờ nhỏ nhưng nơi đây vẫn là địa chỉ tri ân, gợi nhắc về người lính tuổi hai mươi đã để lại những trang nhật ký lay động lòng người.

Nhắc đến liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc, nhiều người sẽ nhớ ngay đến cuốn sách “Mãi mãi tuổi hai mươi”. Đây là tác phẩm do nhà văn Đặng Vương Hưng sưu tầm, biên soạn và giới thiệu, tập hợp những trang nhật ký của liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc được viết từ tháng 10/1971 đến tháng 5/1972 trong thời gian huấn luyện và hành quân vào chiến trường.

Ra mắt lần đầu vào năm 2005, tác phẩm nhanh chóng tạo tiếng vang, trở thành một trong những sự kiện văn hóa - xã hội nổi bật của năm và được trao Giải Đặc biệt tại Giải thưởng Sách Việt Nam lần thứ nhất.

Đánh giá cao giá trị tư tưởng và giáo dục của tác phẩm, Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng bày tỏ mong muốn học sinh, sinh viên, thanh niên và đông đảo bạn đọc tìm đọc Mãi mãi tuổi hai mươi cùng Nhật ký Đặng Thùy Trâm để bồi đắp lý tưởng cách mạng, nuôi dưỡng lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.

Hơn nửa thế kỷ qua, liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc vẫn được nhiều người nhớ đến không chỉ với tư cách một người lính đã ngã xuống vì Tổ quốc mà còn là tác giả của những trang nhật ký chân thực về lý tưởng, tình yêu và khát vọng hòa bình. Và "Mãi mãi tuổi hai mươi" không chỉ là tên một cuốn sách, mà còn là biểu tượng của tuổi trẻ Việt Nam sống đẹp, sống có lý tưởng và sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc.

Bài viết tham khảo thông tin tại:

Viếng miếu thờ liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc - Báo Quảng Trị

“Chuyện đời” bi tráng của chàng trai giỏi văn nhất miền Bắc một thời - Báo Công an nhân dân

Nhật ký "Mãi mãi tuổi hai mươi": Rực sáng tinh thần yêu nước - Báo An ninh Thủ đô.