Theo Quyết định số 2916/QĐ-BVHTTDL ký ngày 29/10/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã công nhận Đền Vĩnh Yên (nơi thờ Nguyễn Hữu Cảnh), xã Trường Ninh, tỉnh Quảng Trị là Di tích Quốc gia. Quyết định có hiệu lực kể từ ngày ban hành.

Đền Vĩnh Yên còn gọi là Nhà thờ Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh, được người dân và dòng họ Nguyễn Hữu xây dựng để tưởng nhớ vị danh tướng có công lớn trong quá trình khai phá, tổ chức và phát triển vùng đất phương Nam.  

Nguyễn Hữu Cảnh (1650-1700) là con của Chiêu Vũ hầu Nguyễn Hữu Dật, em của Hào Lương hầu Nguyễn Hữu Hào. Sinh trưởng trong gia đình có truyền thống võ tướng, ông sớm bộc lộ tài năng, trở thành một trong những nhân vật có vai trò quan trọng trong lịch sử mở mang bờ cõi về phía Nam.

Năm 1698, ông vâng lệnh chúa Nguyễn Phúc Chu, vào kinh lược vùng đất phía Nam. Nguyễn Hữu Cảnh chọn Cù Lao Phố (nay thuộc phường Trấn Biên, thành phố Đồng Nai) làm nơi đặt bản doanh, từ đó triển khai việc tổ chức và quản lý vùng đất mới.

Ông thiết lập hệ thống đơn vị hành chính, lập phủ Gia Định; lấy xứ Đồng Nai đặt huyện Phước Long, lập dinh Trấn Biên; lấy xứ Sài Gòn đặt huyện Tân Bình, lập dinh Phiên Trấn. Bên cạnh việc xây dựng bộ máy quản lý, ông còn tổ chức chiêu mộ lưu dân, khai khẩn đất đai, lập làng, đăng ký nhân khẩu và ruộng đất, quy định các khoản thuế.

Những chính sách này góp phần đưa hoạt động khai phá từ tự phát vào nền nếp quản lý, tạo điều kiện để người dân ổn định cuộc sống và phát triển sản xuất. Việc tổ chức cộng đồng cư dân, tôn trọng phong tục và khuyến khích các nhóm người chung sống hòa thuận cũng là một phần trong quá trình xây dựng vùng đất mới. Những đóng góp của ông đã đặt nền móng quan trọng cho sự phát triển của Đồng Nai - Gia Định và khu vực Nam Bộ sau này.

Năm 1700, sau khi hoàn thành nhiệm vụ bình định biên cương, trên đường trở về dinh Trấn Biên, Nguyễn Hữu Cảnh đột ngột qua đời tại Tiền Giang.

 Ban đầu, linh cữu ông được an táng tại Cù Lao Phố, sau đó cải táng về Thác Ro, thuộc xã Trường Phú, tỉnh Quảng Trị. Hiện nay, khu mộ và nhà thờ Nguyễn Hữu Cảnh đều đã được xếp hạng di tích lịch sử.

Để tưởng nhớ công lao của ông, người dân ở nhiều địa phương, đặc biệt tại khu vực Nam Bộ, đã lập đền thờ và duy trì hoạt động hương khói qua nhiều thế hệ. Trong đó, Đền Vĩnh Yên là địa điểm gắn liền với quê hương, dòng họ và nguồn cội của vị danh tướng.

Trải qua thời gian và những biến động của chiến tranh, ngôi đền ban đầu từng bị hư hại. Nhà thờ sau đó được dựng lại trên nền đất cũ, tiếp tục được người dân và dòng họ gìn giữ, tu bổ. Vì vậy, giá trị của di tích không chỉ nằm ở công trình kiến trúc mà còn thể hiện qua truyền thống tưởng niệm, sự gắn bó của cộng đồng và những câu chuyện lịch sử được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Đền Vĩnh Yên được xây dựng trên khu đất có tổng diện tích khoảng 9.929m². Các hạng mục chính gồm khu nhà thờ, nhà tưởng niệm, nhà trưng bày, nhà đón tiếp, cổng tam quan, hệ thống sân vườn, cảnh quan, bãi đỗ xe và các công trình hạ tầng kỹ thuật. Dự án cũng thực hiện chỉnh trang khu mộ bà Nguyễn Thị Duyên, phu nhân Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh, cùng những hạng mục phụ trợ trong khuôn viên.Nguyễn Hữu, đồng thời gìn giữ và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa gắn với cuộc đời, sự nghiệp của Nguyễn Hữu Cảnh.

Trước đó, vào năm 2025, Lễ giỗ Lễ Thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia.