Sự xuất hiện của Viettel tại Diễn đàn Công nghiệp Hàng không Việt Nam năm 2026 mang đến một góc nhìn hoàn toàn mới về năng lực sản xuất cơ khí chính xác trong nước. Thay vì mang đến những bản vẽ hay mô hình ý tưởng, Tổng công ty Sản xuất thiết bị Viettel trưng bày gần 100 chi tiết và phụ tùng thực tế. Đó là những bộ phận đang được sử dụng trực tiếp trên máy bay thương mại, trực thăng và các cụm động cơ phức tạp. Lời khẳng định của Tổng Giám đốc Nguyễn Thế Nghĩa tại phiên khai mạc đã định hình rõ tâm thế của doanh nghiệp: "Chúng tôi có mặt tại đây để chứng minh một năng lực đã được kiểm chứng và đang vận hành, chứ không dừng ở việc giới thiệu tiềm năng hay tuyên bố ý định".

Để lọt vào mắt xanh của các ông lớn hàng không, doanh nghiệp đã âm thầm xây dựng một nền tảng hạ tầng đồ sộ. Hiện tại, họ nắm trong tay đội ngũ hơn 1.100 kỹ sư và chuyên gia, vận hành hệ thống nhà máy rộng hơn 50 ha cùng tổ hợp lắp ráp, kiểm thử tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc. Hàng triệu USD đã được giải ngân cho những công nghệ khó như đúc chính xác trong môi trường chân không, kiểm tra cấu trúc bên trong mà không phá hủy vật liệu và xử lý bề mặt kim loại.

Thành quả của quá trình đầu tư này được đong đếm bằng hai tấm vé thông hành danh giá nhất ngành hàng không. Đó là chứng nhận quản lý chất lượng AS9100D và tiêu chuẩn NADCAP dành riêng cho các công đoạn xử lý chống ăn mòn kim loại. Đây là những rào cản kỹ thuật buộc mọi nhà cung cấp phải vượt qua nếu muốn làm ăn với các hãng máy bay. Việc sở hữu hai chứng nhận này giúp linh kiện của Viettel chính thức chảy vào chuỗi cung ứng toàn cầu của cả Boeing và Airbus.

Gia công linh kiện theo đơn đặt hàng chỉ là bước khởi động. Trong giai đoạn từ năm 2025 đến 2030, doanh nghiệp này quyết định thành lập một đơn vị chuyên trách lĩnh vực hàng không, đi kèm gói ngân sách đầu tư trị giá 200 triệu USD. Dòng tiền này được hướng thẳng vào việc mở rộng hệ thống nhà xưởng và phát triển công nghệ vật liệu composite, loại vật liệu siêu nhẹ đang thống trị cấu trúc thân và cánh máy bay hiện đại.

Mục tiêu sâu xa hơn của khoản đầu tư này là giành lấy quyền chủ động trong chuỗi giá trị. Đơn vị đang gấp rút hoàn tất thủ tục xin chứng nhận Part 21 từ các nhà chức trách hàng không. Khi nắm trong tay giấy phép này, doanh nghiệp sẽ thoát khỏi kiếp gia công để tự mình thiết kế và sản xuất linh kiện máy bay. Việc làm chủ toàn bộ quy trình từ nét vẽ đầu tiên trên máy tính đến khi ra lò thành phẩm mới là nơi tạo ra biên lợi nhuận cao nhất trong ngành.

Điểm khác biệt trong tư duy chiến lược của Viettel là họ không muốn đi một mình. Lãnh đạo tổng công ty nhìn nhận Việt Nam hiện có rất nhiều doanh nghiệp cơ khí và điện tử sở hữu tay nghề gia công xuất sắc. Điểm khuyết thiếu duy nhất khiến họ chưa thể vươn ra thế giới là sự vắng bóng của một hệ sinh thái liên kết chặt chẽ. Doanh nghiệp viễn thông quân đội tự đặt mình vào vai trò nhạc trưởng, sẵn sàng chia sẻ bộ tiêu chuẩn khắt khe để kéo các đối tác nội địa cùng tiến vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Táo bạo hơn, họ đang dùng chính sức mua của thị trường nội địa để tạo lợi thế đàm phán. Đại diện doanh nghiệp đã thẳng thắn đề xuất Boeing và Airbus áp dụng mô hình hợp tác công nghiệp đối ứng tại Việt Nam. Khi đó, những hãng này bán máy bay cho các hãng hàng không nội địa, họ phải cam kết chuyển giao công nghệ và thu mua lại linh kiện được sản xuất ngay tại Việt Nam. Giữa bối cảnh đội tàu bay thương mại trong nước phình to không ngừng, đây là nước đi chiến lược giúp các tập đoàn toàn cầu tối ưu hóa chi phí vận chuyển, đồng thời mở cánh cửa đưa nền công nghiệp phụ trợ Việt Nam bứt tốc.