Báo cáo ngày 1/11 của Jiji Press phác họa một bức tranh ảm đạm cho ngành sản xuất chả cá truyền thống tại xứ sở hoa anh đào. Cơn bão giá nguyên liệu đang càn quét qua các xưởng sản xuất, đe dọa sinh kế của hàng ngàn lao động địa phương. Hàng loạt cơ sở chế biến thủ công đang đứng trước bờ vực đóng cửa khi giá thịt cá xay tăng vọt chỉ trong vỏn vẹn vài năm qua.

Surimi vốn là linh hồn của những món ăn truyền thống Nhật Bản như kamaboko, chikuwa hay satsuma-age. Mỗi năm thị trường đông dân này tiêu thụ hơn 200.000 tấn thịt cá xay, dựa chủ yếu vào nguồn cá minh thái Alaska. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu và khai thác quá mức đã làm suy giảm nghiêm trọng sản lượng đánh bắt tại vùng biển Hokkaido.

Nguồn cung từ khu vực biển Bering cũng không mấy khả quan khi kích thước cá khai thác thực tế ngày càng nhỏ. Áp lực chi phí nhiên liệu tăng cao càng giáng thêm đòn nặng nề vào các đội tàu đánh bắt xa bờ tại Đông Nam Á. Hệ quả tất yếu là các nhà sản xuất chả cá Nhật Bản buộc phải thu hẹp kích thước sản phẩm, điều chỉnh giá bán và tuyệt vọng tìm kiếm nguồn nguyên liệu thay thế để duy trì biên lợi nhuận.

Giữa bối cảnh đứt gãy chuỗi cung ứng của thị trường Nhật, cá tra Việt Nam nổi lên như một mảnh ghép thay thế hoàn hảo. Khác với nguồn cung đánh bắt tự nhiên đầy bấp bênh, ngành cá tra Việt Nam duy trì sản lượng ổn định hơn 1,6 triệu tấn mỗi năm nhờ mô hình nuôi công nghiệp khép kín. Chu kỳ sinh trưởng ngắn giúp các nhà máy chế biến chủ động hoàn toàn về bài toán nguyên liệu đầu vào.

Giới chuyên gia phân tích nhận định cá tra hoàn toàn đủ khả năng cung ứng hàng nghìn tấn surimi chất lượng cao cho thị trường Nhật Bản mỗi năm. Thực tế này không phải là một viễn cảnh nằm trên giấy tờ hay những bản kế hoạch dang dở. Nó đã được một doanh nghiệp đầu ngành tại Việt Nam hiện thực hóa thông qua chiến lược đầu tư bài bản từ trước khi cuộc khủng hoảng nổ ra.

Công ty Cổ phần Vĩnh Hoàn (HoSE: VHC) do bà Trương Thị Lệ Khanh làm Chủ tịch HĐQT đã hợp tác cùng tập đoàn thương mại Matsuda Sangyo của Nhật Bản để phát triển dòng sản phẩm surimi từ cá tra. Mối lương duyên hợp tác này đã kéo dài suốt 5 năm qua nhằm hoàn thiện quy trình chuẩn hóa và đưa ra thị trường thử nghiệm. Tờ Suisan Times dẫn lời ông Yuji Shinzato, đại diện bộ phận thủy sản của Matsuda Sangyo, khẳng định: "Sản phẩm hiện đã được giới thiệu tới hàng loạt nhà sản xuất chả cá Nhật Bản và một số nơi đã chính thức đưa vào chế biến thực tế".

Giới chuyên môn tại Nhật đánh giá rất cao chất lượng surimi cá tra của Vĩnh Hoàn khi đạt cấp FA, trong khi mức giá chỉ tương đương dòng surimi cá minh thái loại A. Để đạt được tiêu chuẩn khắt khe này, doanh nghiệp đã đưa nhà máy sản xuất chuyên biệt tại Cao Lãnh vào vận hành từ năm 2022 với công suất 5.000 tấn mỗi năm. Dây chuyền công nghệ chuyển giao trực tiếp từ Nhật Bản giúp xử lý triệt để hàm lượng chất béo và mùi đặc trưng, tạo ra lớp nguyên liệu trắng mịn hoàn hảo cho chả cá và thanh cua giả.

Ban lãnh đạo Vĩnh Hoàn từng đặt kỳ vọng mảng surimi sẽ đóng góp từ 15 đến 20 triệu USD doanh thu hàng năm khi đạt tối đa công suất. Dù bức tranh tài chính quý III/2026 của doanh nghiệp cho thấy lợi nhuận sau thuế giảm gần 50% xuống còn 229 tỷ đồng, việc thâm nhập thành công vào chuỗi cung ứng thực phẩm chế biến sâu của Nhật Bản vẫn là một tín hiệu tích cực. Bước đi này không chỉ giúp Vĩnh Hoàn mở rộng không gian tăng trưởng ngoài mảng xuất khẩu phi lê truyền thống, mà còn nâng tầm giá trị cho chuỗi cung ứng thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.