Xã Lâm Thượng, tỉnh Lào Cai từ lâu đã nổi tiếng với 500 ha măng mai nằm phơi mình dưới những tán rừng già. Đối với hơn 1.000 hộ đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây, những búp măng này là nồi cơm, là sinh kế bao đời. Tuy nhiên, nghịch lý muôn thuở của nông sản Việt lại tái diễn: được mùa mất giá. Măng tươi hái xuống rất nhanh hỏng, trong khi người dân chỉ biết phơi sấy thủ công nhờ ánh nắng mặt trời. Yếu thế về bảo quản, họ đành nhắm mắt bán tháo cho thương lái với mức giá bèo bọt, chỉ nhỉnh hơn 3.000 đồng mỗi ký.

Nước đi táo bạo

Không đành lòng nhìn tài nguyên quê hương bị định giá thấp, năm 2022, vợ chồng chị Nguyễn Thị Dím và anh Hoàng Văn Chuyến quyết định nghỉ việc công nhân để trở về quê nhà. Nắm bắt được tử huyệt của quy luật cung cầu tại địa phương là "thiếu cơ sở chế biến và đầu ra ổn định", họ quyết tâm thiết lập một luật chơi mới.

Anh Chuyến bắt đầu bằng việc tìm kiếm các doanh nghiệp có nhu cầu thu mua măng sơ chế. Để tạo dựng vùng nguyên liệu bền vững, Hợp tác xã (HTX) Nông Lâm sản Dương Phúc chính thức ra đời. Thay vì hùa theo thương lái để chèn ép bà con, HTX chọn cách nâng giá thu mua măng tươi lên ngưỡng 6.000 đồng/kg. Mức giá này cao hơn 50% so với mặt bằng chung và được cam kết duy trì xuyên suốt vụ thu hoạch. Đây là đòn bẩy tâm lý cực lớn giúp người dân an tâm lên nương hái măng, đồng thời đảm bảo nguồn cung dồi dào cho xưởng chế biến.

Từ những mẻ măng tươi ban đầu, HTX đã nâng cấp quy trình để cho ra đời các sản phẩm măng khô, măng thái sợi đóng gói hoàn chỉnh. Sự chuyển dịch từ bán thô sang chế biến sâu đã chính thức tháo gỡ điểm nghẽn tiêu thụ cho loại cây đặc sản này.

Khai mở thị trường Nhật Bản và khát vọng số hóa

Chất lượng của những mẻ măng Lâm Thượng đã lọt vào mắt xanh của các đối tác quốc tế. Các sản phẩm măng khô và măng thái sợi của HTX đã chính thức tìm đường sang thị trường Nhật Bản.

Chỉ tính riêng trong năm 2025, HTX đã xuất khẩu thành công 4 đơn hàng lẻ sang xứ sở hoa anh đào. Hơn 200 tấn măng tươi được xử lý gọn gàng thành 10 tấn măng khô thành phẩm, mang về doanh thu khoảng 2 tỉ đồng. Đà tăng trưởng này tiếp tục được duy trì khi các đối tác Nhật Bản đã chốt đơn hàng cho cả năm 2026.

Tuy nhiên, tham vọng của vợ chồng anh Chuyến không dừng lại ở đó. Lượng nguyên liệu được tiêu thụ vẫn chưa thấm tháp vào đâu so với trữ lượng 500 ha rừng măng của xã. Mục tiêu đến năm 2030 là liên kết với 1.200 hộ dân để thu mua 500 tấn măng tươi mỗi năm. Để giải quyết khối lượng khổng lồ này, HTX buộc phải mở rộng thị trường nội địa. Các sản phẩm đang được khoác lên mình diện mạo mới với bao bì, mã QR truy xuất nguồn gốc và nhắm tới chứng nhận OCOP 3 sao.

Không chỉ dừng lại ở nâng cấp phần cứng, HTX đang tiến hành "Số hóa bản làng". Những người phụ nữ và thanh niên dân tộc thiểu số sẽ được đào tạo sử dụng điện thoại thông minh để tự tay quay video, livestream bán hàng trực tuyến.

Để đáp ứng công suất khổng lồ trong tương lai, HTX đang dồn lực nâng cấp dây chuyền. Hệ thống máy rửa, máy thái, thiết bị đóng gói, lò sấy năng lượng mặt trời kết hợp sinh khối từ phụ phẩm tre nứa đang được đưa vào vận hành. Ngay cả phụ phẩm chế biến cũng được quay vòng để ủ thành phân hữu cơ. Mô hình sản xuất khép kín này không chỉ giải quyết bài toán môi trường mà còn mở ra vô số cơ hội việc làm tại chỗ, giữ chân những người phụ nữ vùng cao không phải rời bỏ bản làng đi làm ăn xa.