Nằm nép mình sát đường biên giới Việt – Lào, xã Nhôn Mai thuộc huyện Tương Dương mang trong mình những khó khăn đặc thù của một địa bàn miền núi. Với hơn 1.465 hộ dân, phần lớn là đồng bào Thái, Mông, Khơ Mú, sinh kế nơi đây bao đời nay chỉ quẩn quanh với nghề nông – lâm nghiệp. Tuy nhiên, những rẫy sắn hay đồi keo truyền thống lại cho năng suất thấp, khiến tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo luôn ở mức cao. Câu hỏi hóc búa đặt ra cho chính quyền địa phương là tìm đâu ra một loại cây trồng đủ sức bám trụ trên đất đồi mà vẫn mang lại giá trị kinh tế thực sự.

Lời giải từ 10 hecta thử nghiệm

Thay vì loay hoay với những mô hình xa vời, chính quyền đã chọn cây dứa để thử sức trên vùng đất khó. Những diện tích trồng thử nghiệm đầu tiên được triển khai tại bản Phá Kháo và Phiêng Mựn đã mang lại đáp án vượt kỳ vọng. Dứa là loại cây được ví von “ăn đá, nhả vàng” bởi khả năng chịu hạn vô cùng tốt, ít sâu bệnh và rễ bám sâu vào lòng đất bất chấp bão gió.

Giống dứa tỏ ra cực kỳ thích nghi với thổ nhưỡng đất đồi xã Nhôn Mai, sinh trưởng khỏe và rất ít gặp sâu bệnh. Kết quả thu hoạch vụ đầu cho thấy năng suất bình quân đạt 22 tấn/ha. Tính theo giá thị trường, mỗi hecta dứa có thể mang về cho người nông dân khoản thu nhập lên tới 110 triệu đồng mỗi năm. Con số này không chỉ là một tín hiệu đáng mừng mà còn trở thành thước đo trực quan nhất để bà con cân nhắc việc từ bỏ các loại cây trồng truyền thống vốn kém hiệu quả.

Từ thành công bước đầu, chính quyền xã Nhôn Mai quyết định nhấn ga. Mục tiêu trong năm nay là mở rộng diện tích lên 47ha và tiến tới mốc 100ha vào năm 2030, chính thức đưa dứa trở thành cây trồng hàng hóa chủ lực. Gần 50ha trồng mới được quy hoạch tập trung tại ba bản: Thăm Thẳm (15ha), Xói Với (5ha) và Chà Lò (27ha). Để thuyết phục người dân mạnh dạn phá bỏ vườn tạp, chính sách hỗ trợ được tung ra sát sườn. Các hộ gia đình tham gia chuyển đổi được ngân sách đài thọ 80% kinh phí mua giống. Cùng với đó là mức hỗ trợ 5 triệu đồng/ha cho khâu làm đất và 3,5 triệu đồng/ha để mua màng nilon che phủ luống.

Sự đồng hành của chính quyền đã tạo ra hiệu ứng dây chuyền. Ông Moong Văn Vượng, một người dân bản Chà Lò, chia sẻ quyết định đốn bỏ nương sắn cũ: "Trước đây, tôi chủ yếu trồng sắn nhưng thu nhập chẳng đáng là bao. Thấy chính quyền hỗ trợ từ giống đến làm đất, lại thấy dứa ở bản bên bán được giá nên tôi quyết định chuyển đổi". Cùng chung suy nghĩ, ông Già Giống Và cũng hăm hở xuống giống trên diện tích vừa được cải tạo. "Tôi ăn thử dứa bản Phá Kháo rồi, ngọt lắm, thương lái mua ầm ầm. Họ làm được thì mình cũng làm theo", ông Và hồ hởi nói.

Việc đưa cây dứa ngược ngàn lên vùng biên giới không chỉ giải bài toán sinh kế trước mắt mà còn nằm trong chiến lược dài hơi của địa phương. Ông Lê Hồng Thái, Chủ tịch UBND xã Nhôn Mai, nhìn nhận thẳng thắn về những thách thức phía trước. "Từ trước đến nay, việc sản xuất ở đây còn quá manh mún. Giống cây chưa đồng đều, hạ tầng bảo quản gần như không có, người dân lại mù mờ về thông tin thị trường", ông Thái đánh giá. Dù vậy, lãnh đạo xã này vẫn kỳ vọng việc quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn sẽ thu hút được các doanh nghiệp chế biến, từng bước đa dạng hóa sinh kế và nâng tầm thu nhập cho đồng bào vùng phên dậu.