Từ hôm nay, ngày 01/07/2026, Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 chính thức có hiệu lực, trong đó lần đầu tiên quy định trực tiếp trong luật 10 hành vi bị coi là trốn thuế. Trước đây, các hành vi này chủ yếu được quy định tại các văn bản dưới luật, trong khi Luật Quản lý thuế năm 2019 chỉ quy định nguyên tắc xử lý đối với hành vi trốn thuế.

Theo khoản 4 Điều 45 Luật Quản lý thuế năm 2025, 10 hành vi bị coi là trốn thuế gồm:

1. Không nộp hồ sơ đăng ký thuế; không nộp hồ sơ khai thuế; nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết hạn trong trường hợp dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp, hoặc ngày hết thời hạn gia hạn nộp hồ sơ khai thuế theo quy định của luật này dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn.

2. Không ghi chép, ghi nhận trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp.

3. Không lập hóa đơn và không kê khai thuế khi bán hàng hóa, dịch vụ theo quy định của pháp luật hoặc ghi giá trị trên hóa đơn bán hàng thấp hơn giá trị thanh toán thực tế của hàng hóa, dịch vụ đã bán để khai thuế.

4. Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp, sử dụng không hợp pháp hóa đơn, chứng từ để hạch toán hàng hóa, dịch vụ mua vào trong hoạt động phát sinh nghĩa vụ thuế, làm giảm số thuế phải nộp hoặc làm tăng số thuế được miễn, giảm, khấu trừ, hoàn hoặc không phải nộp.

5. Sử dụng chứng từ, tài liệu không phản ánh đúng bản chất giao dịch hoặc giá trị giao dịch thực tế để xác định sai số tiền thuế phải nộp, số tiền thuế được miễn, số tiền thuế được giảm, số tiền thuế được hoàn, số tiền thuế không phải nộp.

6. Khai sai với thực tế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu mà cá nhân, tổ chức vi phạm không tự nguyện khắc phục hậu quả bằng cách nộp đủ số tiền thuế phải nộp theo quy định.

7. Cố ý không kê khai hoặc khai sai về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.

8. Cấu kết với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hóa nhằm mục đích trốn thuế.

9. Sử dụng hàng hóa thuộc đối tượng không chịu thuế, miễn thuế, xét miễn thuế không đúng mục đích quy định mà không khai báo việc chuyển đổi mục đích sử dụng với cơ quan quản lý thuế.

10. Người nộp thuế có hoạt động kinh doanh trong thời gian ngừng, tạm ngừng hoạt động kinh doanh nhưng không thông báo với cơ quan quản lý thuế.

Luật cũng quy định một số trường hợp người nộp thuế không bị xử phạt về hành vi trốn thuế mà chỉ bị xử phạt về hành vi vi phạm thủ tục thuế.

Cụ thể, trường hợp không nộp hồ sơ đăng ký thuế, không nộp hồ sơ khai thuế hoặc nộp hồ sơ khai thuế quá 90 ngày nhưng không phát sinh số tiền thuế phải nộp sẽ không bị xử phạt về hành vi trốn thuế.

Bên cạnh đó, trường hợp nộp hồ sơ khai thuế quá 90 ngày có phát sinh số tiền thuế phải nộp nhưng người nộp thuế đã nộp đầy đủ tiền thuế và tiền chậm nộp vào ngân sách nhà nước trước thời điểm cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra thuế hoặc trước khi lập biên bản về hành vi chậm nộp hồ sơ khai thuế cũng không bị xử phạt về hành vi trốn thuế.

Việc luật hóa các hành vi trốn thuế không làm phát sinh thêm các hành vi vi phạm mới, bởi phần lớn nội dung đã được điều chỉnh trong các quy định hiện hành. Điểm mới của Luật Quản lý thuế năm 2025 là hệ thống hóa và nâng các quy định này lên thành quy định của luật, qua đó tăng tính minh bạch, thống nhất trong áp dụng và tạo điều kiện để người nộp thuế dễ tiếp cận, chủ động phòng ngừa vi phạm.

Việc hoàn thiện các quy định về hành vi trốn thuế được đặt ra trong bối cảnh chuyển đổi số, kinh tế số, thương mại điện tử và các mô hình kinh doanh mới phát triển nhanh. Cùng với sự thay đổi của hoạt động sản xuất, kinh doanh, các hành vi gian lận thuế cũng ngày càng đa dạng, không chỉ diễn ra trong hoạt động truyền thống mà còn trên môi trường số, các nền tảng thương mại điện tử và giao dịch xuyên biên giới.

Xác định rõ các hành vi trốn thuế sẽ giúp cơ quan thuế có cơ sở áp dụng thống nhất các biện pháp quản lý rủi ro, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Đây cũng là căn cứ để thực hiện truy thu thuế, xử phạt vi phạm hành chính hoặc chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra khi có dấu hiệu của tội trốn thuế theo quy định của pháp luật hình sự.