Mới đây, Nikkei gây chú ý khi đăng tải bài viết về tình trạng nhiều sinh viên bỏ ra hàng trăm nghìn USD để học và tốt nghiệp đại học danh tiếng ở Mỹ nhưng gặp khó khăn trong việc tìm việc làm. Một số ý kiến cho rằng nguyên nhân đến từ sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI).

Dhruv - Thạc sĩ ngành hệ thống thông tin tại Đại học New York cho biết, anh đã nộp khoảng 8.000 đơn xin việc nhưng vẫn chưa tìm được công việc toàn thời gian. Khi còn đi học cao học ở Mỹ, Dhruv tin rằng mình sẽ dễ dàng có việc trong ngành công nghệ vì lúc đó các công ty tuyển dụng rất nhiều và trả lương cao. Anh từng kỳ vọng mức lương khoảng 200.000 USD/năm. 

Tuy nhiên, thực tế khó khăn hơn anh tưởng. Anh không xin được cả thực tập và phải hạ kỳ vọng xuống 120.000 USD. Hiện tại, mục tiêu của anh chỉ đơn giản là có một công việc ổn định.

Dhruv cho rằng, AI đang khiến việc tìm việc cho người mới ra trường trở nên khó hơn. Trước đây, chỉ cần biết một ngôn ngữ lập trình và một vài công cụ là đủ để ứng tuyển. Nhưng bây giờ, nhiều vị trí “entry-level” lại yêu cầu 3-5 năm kinh nghiệm. Điều này khiến Dhruv vô cùng khó hiểu và bực bội bởi không ai tuyển dụng thì làm sao có kinh nghiệm. 

Anh gọi đây là một “vòng luẩn quẩn” bởi nhà tuyển dụng cần người có kinh nghiệm nhưng sinh viên mới ra trường thì không thể có kinh nghiệm nếu không được nhận vào làm.

Không chỉ Dhruv, nhiều sinh viên khác cũng phải thay đổi kỳ vọng nghề nghiệp.

Haram Kang - tốt nghiệp ngành khoa học máy tính tại Đại học Rutgers (bang New Jersey) từng muốn trở thành quản lý sản phẩm. Cô từng tin rằng học ngành này sẽ đảm bảo có việc làm tốt. Tuy nhiên, khi cô tốt nghiệp, thị trường việc làm đã trở nên bão hòa. Trong năm cuối đại học, cô nộp hơn 200 đơn xin việc và sau khi ra trường tiếp tục nộp thêm ít nhất 500 đơn nữa. Dù đã có kinh nghiệm thực tập, cô vẫn không tìm được vị trí làm việc toàn thời gian.

Những trường hợp như Dhruv hay Haram Kang không phải là cá biệt. Thực tế cho thấy rất nhiều sinh viên mới ra trường gặp phải hoàn cảnh này. Trong vài năm trở lại đây, nhiều doanh nghiệp công nghệ vừa cắt giảm nhân sự, vừa thay đổi tiêu chí tuyển dụng, đặc biệt là với các vị trí đầu vào. Điều này khiến thị trường lao động cạnh tranh ngày càng gay gắt đối với sinh viên mới tốt nghiệp, dù họ vẫn có bằng cấp từ các trường danh tiếng.

Gần đây, truyền thông Mỹ đăng tải quan điểm của cựu CEO Google Eric Schmidt về trí tuệ nhân tạo (AI). Trong bài phát biểu tại lễ tốt nghiệp Đại học Arizona, ông cho rằng người Mỹ hiện nay có xu hướng lo lắng về AI nhiều hơn là hào hứng đón nhận nó.

Schmidt - người từng lãnh đạo Google hơn 10 năm và sở hữu khối tài sản hàng tỷ USD đã phát biểu trước khoảng 10.000 sinh viên tốt nghiệp của trường.

Theo đó, ông bàn về tác động của công nghệ đối với xã hội, một chủ đề khiến nhiều sinh viên quan tâm và cũng có phần lo ngại. Nhìn lại quá trình phát triển của công nghệ, từ máy tính xách tay - thứ mà ông cho rằng đã “phổ cập hóa kiến thức” và góp phần thúc đẩy thịnh vượng, cho đến sự ra đời của internet, điện thoại thông minh và mạng xã hội, rõ ràng công nghệ này đã làm thay đổi sâu sắc cách con người học tập, giao tiếp và làm việc.

Eric Schmidt cho rằng, con người từng nghĩ mình đang xây dựng thêm “tri thức cho nhân loại” giống như đặt từng viên đá vào một thánh đường lớn. Tuy nhiên, theo ông, thế giới mà công nghệ tạo ra lại phức tạp hơn rất nhiều so với dự đoán ban đầu.

Ông nói rằng những công cụ giúp kết nối con người với nhau đôi khi lại khiến họ trở nên cô lập. Các nền tảng từng được kỳ vọng sẽ trao quyền cho mọi người lên tiếng lại vô tình làm gia tăng sự phân cực trong xã hội và làm suy yếu không gian công cộng.

Schmidt cũng nhấn mạnh, các công nghệ thông tin bao gồm cả trí tuệ nhân tạo đã khiến giới trẻ cảm thấy bất ổn. “Đó không phải là điều chúng tôi dự định nhưng nó đã xảy ra", ông nói.

Khi ông thừa nhận rằng AI có thể khiến nhiều người trẻ lo lắng về tương lai việc làm, một số sinh viên đã phản ứng tiêu cực tại buổi lễ. Tuy vậy, Schmidt nói rằng ông hiểu những lo lắng đó là có cơ sở. "Tôi hiểu các bạn đang có một nỗi sợ hãi. Trong thế hệ của các bạn có một nỗi sợ rằng tương lai đã được định sẵn, rằng máy móc đang đến, rằng việc làm đang biến mất, rằng khí hậu đang bị tàn phá và các bạn đang thừa hưởng một mớ hỗn độn mà các bạn không tạo ra", ông nói.

Theo Eric Schmidt, đây là những lo ngại “hợp lý” nhưng điều quan trọng là phải học cách thích nghi và chủ động định hình cách sử dụng AI, thay vì để AI quyết định tương lai con người.

Ông đặt câu hỏi: “Vấn đề không phải là AI có định hình thế giới hay không - nó chắc chắn sẽ làm vậy. Vấn đề là bạn có thể định hình được AI hay không".

Trước đó, tại một lễ tốt nghiệp khác ở Đại học Trung Florida, một giám đốc điều hành bất động sản cũng bị la ó khi nói về AI như “cuộc cách mạng công nghiệp tiếp theo” nhưng sau đó bà thừa nhận đây là một chủ đề gây chia rẽ và AI có thể nằm trong tầm kiểm soát của con người.

Nhiều nghiên cứu cho thấy phần lớn người Mỹ cảm thấy lo ngại nhiều hơn là hào hứng trước sự phổ biến của AI trong đời sống. Nỗi lo này đặc biệt rõ trong ngành công nghệ thông tin bởi AI có thể thay đổi hoặc thay thế nhiều công việc.

Ngược lại, CEO Nvidia Jensen Huang lại đưa ra quan điểm lạc quan. Phát biểu tại Đại học Carnegie Mellon, ông nói rằng đây là thời điểm tốt nhất để bắt đầu sự nghiệp vì AI sẽ tạo ra nhiều ngành nghề mới, dù cũng tự động hóa và thay đổi nhiều công việc hiện tại. Ông nhấn mạnh: “AI khó thay thế bạn nhưng người biết dùng AI giỏi hơn bạn thì có thể".

Gần đây nhất, Meta đã cắt giảm khoảng 8.000 nhân viên, tương đương 10% lực lượng lao động, đồng thời dừng tuyển 6.000 người mới và tăng tốc đầu tư vào AI. Oracle cắt khoảng 21.000 việc làm trong năm qua sau khi triển khai các công nghệ AI. Amazon cũng thông báo cắt giảm 16.000 vị trí hồi tháng 1. 

Trong bối cảnh đó, thị trường việc làm cho sinh viên mới ra trường tại Mỹ đang có dấu hiệu khó khăn hơn. Theo Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm cử nhân từ 22-27 tuổi đã tăng từ khoảng 4% năm 2022 lên 5,6% vào tháng 3 gần đây. Đặc biệt, cơ hội việc làm cho người trẻ vẫn đang bị thu hẹp. 

Nhiều lãnh đạo doanh nghiệp dự đoán rằng đến năm 2030, khoảng 70% kỹ năng cần thiết trong công việc sẽ thay đổi do tác động của AI. Điều này khiến thị trường lao động trở nên “tuyển ít, sa thải ít”, tức là ít tạo ra cơ hội việc làm mới, gây khó khăn đặc biệt cho sinh viên các ngành như khoa học máy tính và tài chính.

Trước tình hình đó, một số sinh viên tốt nghiệp đã chọn hướng đi khác là tự khởi nghiệp. Số người ghi “nhà sáng lập” (founder) trên LinkedIn đã tăng khoảng 75% trong năm qua. 

Ngoài ra, một số chuyên gia cho rằng các công việc đầu vào không hề biến mất mà đang được định nghĩa lại, đòi hỏi sinh viên không chỉ có kiến thức nền tảng mà còn phải biết sử dụng công cụ AI như một lợi thế cạnh tranh. Điều này có nghĩa, bài toán việc làm không chỉ nằm ở việc nắm bắt cơ hội mà còn ở khả năng thích nghi với môi trường thay đổi nhanh chóng.