Hồi tháng 6, giữa đợt nắng nóng kỷ lục tại thủ đô Paris (Pháp), anh Luca Funaro (32 tuổi) vẫn phải chật vật chịu đựng cái nóng ngay trong chính căn hộ của mình. Đáng nói, Funaro không thiếu thốn tài chính, anh thậm chí đã mua sẵn một chiếc điều hòa. Tuy nhiên, thiết bị này không thể khởi động vì hàng xóm  không cho phép anh lắp đặt dàn nóng ở khu vực sân trong của tòa nhà với lý do sợ tiếng ồn. 

Funaro mắc phải một căn bệnh di truyền hiếm gặp, anh phải gắn liền cuộc sống với xe lăn và các thiết bị hỗ trợ hô hấp. Khi thời tiết quá nóng, những người có thể trạng như anh sẽ rất dễ bị mất nước và gặp khó khăn lớn trong việc thở. Anh chỉ muốn bật máy lạnh một lát để hạ nhiệt độ phòng, chứ không phải bật suốt ngày đêm như những lời lo ngại từ hàng xóm.

Để đòi lại quyền được làm mát, gia đình Funaro đã chấp nhận chi hàng nghìn USD để khởi kiện những người hàng xóm ra tòa. Vụ kiện tụng thầm lặng này đã kéo dài ròng rã suốt hai năm qua và hiện tại vẫn chưa thể đi đến hồi kết.

Câu chuyện của người đàn ông 32 tuổi tại Paris không phải là cá biệt, nó phản ánh một thực tế mang tính đặc trưng tại châu Âu. Trái ngược hoàn toàn với bức tranh phổ biến tại Mỹ hay nhiều quốc gia châu Á - nơi điều hòa gần như là một thiết bị gia dụng hiển nhiên - đại bộ phận người dân châu Âu vẫn giữ thái độ cự tuyệt với dòng sản phẩm này.

Theo ghi nhận từ Wall Street Journal, nguyên nhân cốt lõi khiến người châu Âu quay lưng với điều hòa xuất phát từ việc thiết bị này từ lâu đã bị đóng mác là biểu tượng của lối sống tiêu tốn quá nhiều năng lượng. Trong khi đó, toàn bộ châu Âu lại đang theo đuổi các mục tiêu chiến lược nhằm cắt giảm phát thải khí nhà kính, triệt để tiết kiệm điện năng và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng năng lượng trên mọi lĩnh vực đời sống.

Chính vì vậy, tâm lý lo ngại việc lạm dụng điều hòa sẽ bóp nghẹt các nỗ lực đưa châu Âu trở thành ngọn cờ đầu trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu toàn cầu đang hiện hữu rất rõ. Một cuộc khảo sát được thực hiện gần đây tại Pháp đã chỉ ra một con số đáng kinh ngạc: cứ 6 người được hỏi thì có một người tuyên bố sẵn sàng chấp nhận chịu đựng cái nóng thiêu đốt, miễn là giảm thiểu được các tác động tiêu cực đến môi trường xung quanh.

Góc nhìn này không dừng lại ở nhận thức cá nhân mà đã được cụ thể hóa bằng luật định và chính sách của nhiều đô thị lớn.

Tại thủ đô London của Anh, giới chức quản lý quy định nghiêm ngặt rằng các dự án xây dựng mới bắt buộc phải ưu tiên tìm kiếm và áp dụng những giải pháp thay thế trước tiên như hệ thống thông gió tự nhiên, thiết kế che nắng hoặc tăng cường khả năng cách nhiệt của công trình, trước khi nghĩ đến phương án lắp đặt hệ thống điều hòa.

Tương tự tại Geneva (Thụy Sĩ), bất kỳ hoạt động lắp đặt máy điều hòa nào cũng phải vượt qua các quy định vô cùng khắt khe về mặt kiểm soát sử dụng năng lượng.

Bên cạnh câu chuyện vĩ mô về khí hậu, điều hòa còn bị xem là "tội đồ" trực tiếp gây ảnh hưởng xấu đến không gian sống chung tại các đô thị. Cơ chế hoạt động của dàn nóng là liên tục xả nhiệt lượng ra bên ngoài, vô tình trở thành tác nhân cộng hưởng khiến nhiệt độ trên các đường phố tăng cao hơn trong các đợt sóng nhiệt.

Tại những thành phố có mật độ xây dựng và dân cư dày đặc như Paris, Lyon (Pháp) hay Barcelona (Tây Ban Nha), hiệu ứng tiêu cực này càng biểu hiện rõ rệt và bị cộng đồng phản ứng gay gắt.

Đồng thời, yếu tố tiếng ồn từ quạt gió cũng trở thành nguồn cơn cho vô số tranh chấp dân sự. Tại Pháp, hệ thống quy định pháp lý về tiếng ồn đô thị được duy trì ở mức cực kỳ nghiêm ngặt. Nếu một thiết bị làm mát phát ra âm thanh vượt ngưỡng quy định, những người sống xung quanh hoàn toàn có quyền pháp lý để buộc chủ nhân phải tắt hệ thống, thậm chí ngăn chặn việc lắp đặt ngay từ giai đoạn đầu tiên.

Ông Christophe Sanson, một luật sư chuyên xử lý các tranh chấp dân sự về tiếng ồn tại Pháp, tiết lộ văn phòng của ông hiện đang phải giải quyết hơn 100 vụ kiện có liên quan trực tiếp đến máy điều hòa, một con số tăng trưởng mạnh mẽ so với mốc thời gian vài năm trước đây.

Luật pháp hiện hành của Pháp quy định ban quản lý các tòa nhà có thẩm quyền cấm cư dân lắp đặt điều hòa nếu thiết bị này phát ra tiếng ồn vượt quá mốc 5 dB vào ban ngày hoặc 3 dB vào ban đêm. Mức âm lượng này trên thực tế chỉ tương đương với tiếng động của một làn gió nhẹ thoảng qua. Tuy nhiên, Luật sư Sanson phân tích rằng đây là loại âm thanh có đặc tính tần số có thể xuyên qua các lớp tường bê tông dày, dễ gây ức chế và khó chịu cho nhiều người, do đó việc tìm kiếm một giải pháp dung hòa lợi ích lúc này là vô cùng cần thiết.

Ngoài ra, nỗi lo sợ phá vỡ kiến trúc lịch sử cũng là rào cản lớn.

Tại Paris, phần lớn các tòa nhà cổ kính mang phong cách kiến trúc Haussmann với mặt tiền bằng đá vôi đặc trưng đã đứng vững hơn một thế kỷ qua. Nếu người dân tự ý gắn các khối dàn nóng thô kệch lên mặt tiền, chính quyền địa phương hoàn toàn có quyền từ chối cấp phép vì hành vi này làm tổn hại đến giá trị thẩm mỹ và kiến trúc của di sản. Ở các khu chung cư hiện đại hơn, việc sở hữu một chiếc điều hòa cũng không còn là tự do cá nhân, bởi chủ hộ bắt buộc phải nhận được cái gật đầu đồng thuận từ các hộ cư dân xung quanh trước khi tiến hành thi công.

Mặc dù vấp phải làn sóng cự tuyệt mạnh mẽ, những đợt nắng nóng kỷ lục liên tục đổ bộ trong vài năm trở lại đây đang đẩy châu Âu vào thế buộc phải suy nghĩ lại khi cuộc sống thường nhật bị đảo lộn trầm trọng. Nhiều trường học ở khu vực Tây Âu đã phải ra thông báo đóng cửa khẩn cấp vì nhiệt độ lớp học quá cao. Hệ thống bệnh viện và các viện dưỡng lão - những nơi vốn dĩ hiếm khi được trang bị các thiết bị làm mát chuyên dụng - rơi vào trạng thái ngột ngạt, bức bối. Thậm chí, một số tuyến đường sắt cũng phải hạn chế hoạt động để đảm bảo an toàn kỹ thuật dưới cái nóng thiêu đốt.

Dưới góc nhìn khoa học, Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu khẳng định điều hòa vẫn đang là một trong những công cụ thích ứng có tiến trình thực tế và đạt hiệu quả cao nhất trước các đợt sóng nhiệt cực đoan. Trong khi các giải pháp thông gió cơ học chỉ đem lại hiệu quả ở mức trung bình, còn hệ thống cây xanh đô thị dù đóng vai trò cốt lõi nhưng lại gần như bất lực trong việc hạ nhiệt vào những thời điểm nhiệt độ ban đêm vẫn duy trì ở ngưỡng rất cao.

Nhà khoa học khí hậu Radhika Khosla đến từ Đại học Oxford đưa ra khuyến nghị rằng các quốc gia nên hướng tới việc kết hợp đồng bộ giữa lối thiết kế công trình thông minh, hiệu quả với việc sử dụng điều hòa một cách có kiểm soát nhằm giới hạn mức tiêu thụ điện năng tối đa. Theo bà, điều hòa chỉ nên được kích hoạt trong những tình huống thực sự cần thiết, thay vì biến nó thành một giải pháp mặc định lạm dụng cho mọi trường hợp.

Đồng quan điểm, bà Ine Vandecasteele, chuyên gia về thích ứng đô thị thuộc Cơ quan Môi trường châu Âu, nhận định với đài CBS News rằng bà hoàn toàn không cảm thấy bất ngờ trước kết quả khảo sát tâm lý chịu nóng của người dân Pháp. Chuyên gia này phân tích điều hòa có thể xem là một cứu cánh tức thời và ngắn hạn để bảo vệ sức khỏe cho những nhóm đối tượng dễ bị tổn thương trong xã hội. Tuy nhiên, xét về mặt dài hạn, việc chạy đua lắp đặt ngày càng nhiều thiết bị này sẽ vô tình thải thêm một lượng nhiệt khổng lồ ra môi trường xung quanh, gián tiếp thúc đẩy tiến trình nóng lên toàn cầu diễn ra với tốc độ nhanh hơn.

"Chúng tôi không làm điều này vì bản thân mình. Chúng tôi đang hành động vì tương lai của các thế hệ mai sau", bà Vandecasteele khẳng định về tư duy cự tuyệt điều hòa của người châu Âu.