Từ ngày 10-21/7/2026, Kỳ thi Olympic Toán học Quốc tế (IMO) lần thứ 67 diễn ra tại Thượng Hải (Trung Quốc). Đoàn gồm 6 học sinh Việt Nam tham dự đều là những gương mặt xuất sắc, vượt qua nhiều vòng tuyển chọn khắt khe để giành suất đại diện quốc gia tranh tài với các thí sinh hàng đầu thế giới. 

Trong lịch sử tham dự IMO, Việt Nam đã ghi dấu ấn với nhiều tài năng Toán học xuất chúng. Đặc biệt, Tiến sĩ (TS) Hoàng Lê Minh - người đầu tiên mang về Huy chương Vàng IMO cho Việt Nam không chỉ tạo nên cột mốc lịch sử mà còn trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của nền Toán học nước nhà.

17 tuổi lập nên kỳ tích

Tiến sĩ Hoàng Lê Minh (sinh năm 1957, Hà Nội), trong một gia đình trí thức. Cha là ông Hoàng Xuân Tùy - nguyên Thứ trưởng Bộ Đại học, từng là Hiệu trưởng trường Đại học Bách Khoa Hà Nội năm 1961-1966. Trong khi đó, mẹ và chị gái đều làm trong đoàn ca nhạc của Đài tiếng nói Việt Nam.

Sinh ra và lớn lên trong gia đình luôn đề cao việc học, TS Hoàng Lê Minh sớm nuôi dưỡng niềm yêu thích khám phá tri thức. Ít ai biết rằng, trước khi bén duyên với Toán học, ông được gia đình định hướng theo con đường âm nhạc. Ông theo học đàn accordion suốt 4 năm và rất yêu thích nghệ thuật. 

Tuy nhiên, đến năm 1970, bố ông quyết định hướng con trai theo đuổi Toán học. Ông được gửi đến lớp chuyên Toán do thầy Tôn Thân, trường Trưng Vương phụ trách. Từ những bài giảng của thầy, các con số, phép tính tưởng chừng khô khan bỗng có sức cuốn hút kỳ lạ, khiến ông ngày càng yêu thích. 

Sau khi hoàn thành chương trình phổ thông, ông tiếp tục theo học khối chuyên Toán. Trong những năm chiến tranh, năm 1972, ông cùng thầy cô và bạn bè phải sơ tán lên huyện Đại Từ (Thái Nguyên) để tiếp tục việc học. Dù điều kiện sống, học tập thiếu thốn, khó khăn nhưng ông cùng các bạn luôn cố gắng học tập. 

Nhờ thành tích xuất sắc, năm 1974, khi mới 17 tuổi, Hoàng Lê Minh được chọn vào đội tuyển Việt Nam tham dự Kỳ thi Olympic Toán học Quốc tế (IMO) tổ chức tại Đức.

Tại đấu trường trí tuệ danh giá này, Hoàng Lê Minh đã xuất sắc giành Huy chương Vàng, trở thành người Việt Nam đầu tiên đạt thành tích này. Đây không chỉ là dấu mốc trong sự nghiệp của cá nhân ông mà còn mở ra giai đoạn phát triển rực rỡ của Toán học Việt Nam tại các kỳ Olympic quốc tế, đặt nền móng cho nhiều thế hệ học sinh tiếp nối chinh phục những đỉnh cao mới.

Bỏ công việc nghìn đô để về nước cống hiến

Sau dấu ấn với tấm Huy chương Vàng Olympic Toán học Quốc tế, Hoàng Lê Minh sang Liên Xô (nay là Nga), theo học tại Đại học Tổng hợp Lomonosov. Tại trường đại học danh giá này, ông hoàn thành chương trình nghiên cứu sinh và tham gia nhiều hoạt động nghiên cứu cùng các viện khoa học uy tín ở Pháp, Anh, Italy...

Thời điểm đó, ông được đánh giá cao, mức thu nhập hơn 2.000 USD mỗi tháng.

Dù có sự nghiệp ổn định và nhiều cơ hội phát triển ở nước ngoài, năm 1991, ông vẫn quyết định đưa gia đình trở về Việt Nam, sinh sống và làm việc tại TP. Hồ Chí Minh. Ông công tác tại Khoa Toán, Đại học Tổng hợp TP. Hồ Chí Minh. 

Năm 1995, khi Đại học Tổng hợp TP. Hồ Chí Minh thành lập Khoa Công nghệ thông tin trọng điểm quốc gia, ông quyết định chuyển hướng sang lĩnh vực công nghệ thông tin. Ông tham gia nghiên cứu các thuật toán, xử lý ảnh, tính toán mạng lưới, đồng thời góp phần xây dựng Khu Công nghệ Phần mềm Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh - một trong những dự án quan trọng về công nghệ thông tin thời điểm đó.

Ngoài công tác giảng dạy, TS Hoàng Lê Minh còn đảm nhiệm nhiều vị trí quản lý trong lĩnh vực khoa học và công nghệ. Năm 2001, ông chuyển sang công tác tại Sở Bưu chính - Viễn thông TP. Hồ Chí Minh, sau đó đến Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh vào năm 2003.

Đến cuối năm 2007, ông trở lại Hà Nội, đảm nhận cương vị Viện trưởng Viện Công nghệ Phần mềm và Nội dung số thuộc Bộ Thông tin và Truyền thông. 

Bên cạnh đó, TS Minh cũng từng giữ chức Trưởng khoa Công nghệ thông tin, Trường Đại học Văn Lang, tham gia giảng dạy, đào tạo và truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ sinh viên theo đuổi lĩnh vực công nghệ thông tin và khoa học máy tính.