Thị trường lao động của Thái Lan – nền kinh tế lớn thứ 2 Đông Nam Á - đang bước vào giai đoạn mong manh hơn. Hội đồng Phát triển Kinh tế và Xã hội Quốc gia (NESDC) vừa đưa ra cảnh báo rằng người lao động nước này đang phải đối mặt với 3 áp lực lớn: xung đột ở Trung Đông, sự tiến bộ thần tốc của trí tuệ nhân tạo (AI) và sự chuyển dịch từ xe xăng sang xe điện.

Ông Danucha Pichayanan, Tổng thư ký NESDC cho biết mặc dù tỷ lệ việc làm tổng thể có xu hướng cải thiện nhờ sự tăng trưởng trong ngành nông nghiệp và dịch vụ, nhưng các số liệu mới nhất cũng xuất hiện những dấu hiệu cảnh báo, đặc biệt là tình trạng thất nghiệp gia tăng trong quý trước.

Trong quý I năm 2026, Thái Lan có 41,2 triệu lao động có việc làm, tăng 4,6% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, tỷ lệ thất nghiệp đã tăng lên 0,94% (tương đương khoảng 390.000 người), cao hơn mức 0,88% của cùng kỳ năm ngoái và mức 0,7% của quý trước đó.

NESDC cho biết mối lo ngại chính là phần lớn những người thất nghiệp là những người đã từng có việc làm trước đó. Tình trạng thất nghiệp dài hạn (được định nghĩa là thất nghiệp trên 1 năm) đã tăng 27%.

Số lượng lao động thiếu việc làm cũng tăng 3%, đặc biệt là trong nhóm lao động phi nông nghiệp. Tình trạng thất nghiệp ẩn tiếp tục gia tăng, nhất là trong ngành nông nghiệp và nhóm lao động có trình độ học vấn thấp. Trong năm 2025, nhóm này đã tăng tới 17,8%.

Xung đột Trung Đông có thể giáng đòn mạnh vào việc làm và thu nhập

NESDC nhận định cần giám sát chặt chẽ tình hình chiến sự giữa liên quân Mỹ - Israel với Iran tại Trung Đông vì những tác động tiềm tàng của nó đối với việc làm và thu nhập của người lao động Thái Lan, cụ thể là thông qua việc đẩy chi phí năng lượng và chi phí vận hành doanh nghiệp lên cao.

Nhiều lao động hiện đang phải chịu áp lực từ chi phí sinh hoạt đắt đỏ, trong khi một tỷ trọng lớn vẫn tập trung ở khu vực nông nghiệp. Cơ quan này khuyến nghị Thái Lan cần đẩy nhanh các nỗ lực nâng cao năng suất và tạo thêm các nghề phụ để người lao động có thể tăng cả giờ làm việc lẫn thu nhập.

Thời gian làm việc trung bình nhìn chung vẫn ổn định ở mức 40,9 giờ/tuần. Ở khu vực tư nhân, thời gian làm việc trung bình là 43,9 giờ/tuần, trong đó có 6,1 triệu lao động phải làm thêm giờ từ 50 giờ/tuần trở lên.

Mức lương trung bình giảm xuống còn 16.145 baht/người/tháng (hơn 13 triệu đồng), giảm 0,6% so với cùng kỳ năm ngoái. Thu nhập của người lao động tự do giảm 2,5% xuống còn 16.852 baht/người/tháng (gần 13,6 triệu đồng), trong khi lương của người lao động chính thức tăng nhẹ 0,7% lên mức 15.675 baht (hơn 12,6 triệu đồng).

Sau khi điều chỉnh theo lạm phát trong quý I/2026, tiền lương thực tế của người lao động chính thức tăng 1,25%, trong khi lương của lao động tự do giảm 1,93%.

Làn sóng AI ảnh hưởng đến 8,7 triệu lao động

Ông Danucha cho biết các rủi ro thất nghiệp trong tương lai ngày càng liên quan chặt chẽ đến sự thay đổi công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI).

AI đã nhanh chóng vượt qua những giới hạn ban đầu để bước vào kỷ nguyên AI tạo sinh (Generative AI) – có khả năng tự tạo ra các phản hồi mới và hiện đang chuyển dịch sang AI đại lý (Agentic AI) – có thể tự lập kế hoạch, hành động và cải thiện các nhiệm vụ trong suốt cả quy trình làm việc.

Một đánh giá về các ngành nghề tiếp xúc với AI tạo sinh cho thấy, tính đến quý IV/2025, có 8,7 triệu lao động bị ảnh hưởng, chiếm 21,8% tổng lực lượng lao động ở Thái Lan.

Trong số này, 2,2 triệu lao động thuộc nhóm “bị thay thế nhiệm vụ”, nghĩa là công việc của họ đối mặt với nguy cơ bị thay thế cao hơn. Phần lớn những người trong nhóm này có trình độ từ cử nhân trở lên (chiếm 55,8%), với thu nhập trung bình hàng tháng là 27.820 baht (khoảng 22,4 triệu đồng) và độ tuổi trung bình là 36,5. Nhiều người trong số họ làm việc tại thủ đô Bangkok và các tỉnh lân cận ở Thái Lan.

Những công việc dễ bị thay thế nhất bao gồm các vị trí mang tính lặp đi lặp lại và tuân theo quy tắc cố định, chẳng hạn như nhân viên văn phòng, nhân viên kế toán và lập trình viên.

6,5 triệu lao động còn lại thuộc nhóm “được hỗ trợ nhiệm vụ”, nơi AI đóng vai trò hỗ trợ nhiều hơn là thay thế công việc. Phần lớn những lao động này có trình độ dưới Đại học (chiếm 72,7%), với thu nhập trung bình hàng tháng là 21.506 baht (hơn 17,3 triệu đồng) và độ tuổi trung bình là 42,3.

Các công việc cốt lõi của họ vẫn phụ thuộc lớn vào kỹ năng của con người như giao tiếp, đàm phán và quản lý, điều đó có nghĩa là AI sẽ giúp nâng cao hiệu suất thay vì thay thế hoàn toàn vị trí của họ.

Dẫu vậy, NESDC nhận định AI đang tạo ra những rủi ro mang tính cấu trúc trên thị trường lao động, bao gồm giảm tuyển dụng và thu hẹp cơ hội việc làm cho sinh viên mới tốt nghiệp, đặc biệt là ở các vị trí liên quan đến công việc lặp đi lặp lại hoặc phân tích dữ liệu cơ bản.

Cơ quan này cũng cảnh báo về hiện tượng “dịch chuyển xuống phân khúc thấp hơn” (downshifting), khi người lao động chuyển từ các công việc đòi hỏi kỹ năng cao sang các công việc có kỹ năng thấp hơn, vì những công việc kỹ năng thấp ít bị ảnh hưởng bởi AI hơn.

Các công việc rập khuôn đối mặt với vai trò ngày càng thu hẹp

NESDC cho biết sự tiến bộ của AI đại lý và AI vật lý sẽ làm giảm vai trò của các công việc có quy trình cố định, tư duy logic lặp lại, lao động chân tay và kỹ năng vận hành thực tế.

Thái Lan phải chuẩn bị ứng phó với tác động này bằng cách thúc đẩy ứng dụng AI rộng rãi hơn, phát triển cơ sở hạ tầng dữ liệu và hệ thống máy tính, đồng thời chuyển đổi vai trò của lao động trình độ cao thành các “nhà quản lý AI”.

Cơ quan này cũng kêu gọi xây dựng các điều luật và khung quản trị kỹ thuật số nhằm bảo vệ người lao động và quy trách nhiệm trong trường hợp AI gây ra thiệt hại, nhấn mạnh rằng các biện pháp này sẽ rất quan trọng đối với an ninh việc làm trong tương lai.

Video tỷ lệ thất nghiệp ở Thái Lan gia tăng, cơ hội việc làm ngày càng hạn chế - Nguồn clip: Thai PBS World

Chuyển đổi xe điện khiến 110.000 công nhân ô tô đối mặt rủi ro

NESDC cũng nhấn mạnh đến rủi ro việc làm gắn liền với ngành công nghiệp xe điện (EV), khi tốc độ tăng trưởng của phương tiện thân thiện với môi trường này tại Thái Lan tiếp tục tăng nhanh.

Giai đoạn 2026 - 2028, số lượng đăng ký xe điện mới ở “xứ sở Chùa Vàng” dự kiến sẽ đạt 125.000 chiếc mỗi năm, tăng trưởng 3,8% hàng năm.

Đồng thời, Chính phủ Thái Lan đang đặt mục tiêu sản lượng xe điện đạt ít nhất 30% tổng sản lượng ô tô vào năm 2030 và 50% vào năm 2035. Điều này đồng nghĩa với việc sản lượng xe động cơ đốt trong (xe chạy bằng xăng hoặc dầu diesel) dự kiến sẽ tiếp tục sụt giảm.

Quá trình chuyển đổi này có thể ảnh hưởng đến các nhà sản xuất phụ tùng ô tô, đặc biệt là các nhà cung cấp cấp 1 giao hàng trực tiếp cho các nhà lắp ráp xe và các nhà cung cấp cấp 2 phụ thuộc vào việc sản xuất xe động cơ đốt trong.

NESDC lưu ý rằng một chiếc xe điện chỉ sử dụng khoảng 20 linh kiện, so với khoảng 2.000 linh kiện ở một chiếc xe động cơ đốt trong.

Cơ quan này dự báo trong năm 2025 và năm 2026, khoảng 110.000 người lao động Thái Lan, tương đương 16,3% lực lượng lao động trong ngành ô tô, có nguy cơ phải chuyển sang các ngành công nghiệp khác. Nguyên nhân là do sản lượng sản xuất xe của Thái Lan liên tục ở mức thấp và một số nhà sản xuất phụ tùng không thể thích ứng đủ nhanh với tiến trình chuyển đổi sang EV.

NESDC cho rằng các cơ quan liên quan nên đưa ra các biện pháp hỗ trợ cả doanh nghiệp và người lao động, bao gồm việc giúp các nhà máy chuyển đổi sản xuất sang các ngành công nghiệp mới như linh kiện xe điện hoặc thiết bị y tế.

Nợ xấu hộ gia đình tăng lên hơn 1 triệu tỷ đồng

NESDC cũng báo cáo rằng nợ hộ gia đình của Thái Lan trong quý IV/2025 đã tăng 0,05% lên mức 16.440 tỷ baht (hơn 13,2 triệu tỷ đồng). Hệ quả là tỷ lệ nợ hộ gia đình trên GDP đã tăng lên mức 86,7% so với quý trước đó.

Chất lượng tín dụng tiếp tục suy giảm. Dữ liệu từ Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (NCB) cho thấy nợ xấu – tức các khoản nợ quá hạn trên 90 ngày – đã chạm mốc 1.310 tỷ baht (gần 1,06 triệu tỷ đồng), chiếm 9,59% tổng dư nợ. Con số này tăng từ mức 9,45% của quý trước, chủ yếu do các khoản vay mua nhà và vay tiêu dùng cá nhân.

Các khoản nợ cần lưu ý đặc biệt (nợ nhóm 2) – tức các khoản nợ quá hạn từ 31 đến 90 ngày – ở mức 480 tỷ baht (hơn 386.725 tỷ đồng), chiếm 3,51% tổng dư nợ, tăng từ mức 3,09% của quý trước.

NESDC đã chỉ ra 3 vấn đề cần được chú ý nghiêm túc:

- Thứ nhất là hành vi chi tiêu của những người tiêu dùng trẻ dưới 25 tuổi, những người có xu hướng mua hàng hóa và dịch vụ dựa trên các đánh giá (review) trực tuyến hoặc theo xu hướng (trend). Dư nợ thẻ tín dụng của nhóm này đã tăng 13,5%, trong khi các khoản vay cá nhân tăng 11,5% trong năm 2025 – mức tăng trưởng nhanh nhất trong tất cả các nhóm tuổi. Cơ quan này khuyến nghị cần tăng cường giáo dục kiến thức tài chính ngay từ cấp tiểu học.

- Thứ hai là việc triển khai các ngân hàng số, điều mà NESDC cho rằng phải được giám sát chặt chẽ do rủi ro kích thích vay tiêu dùng quá mức. Cơ quan này dẫn chứng kinh nghiệm từ Trung Quốc, nơi hệ thống tín dụng trực tuyến khiến một số người vay tiền dễ rơi vào vòng xoáy nợ nần. Họ cũng chỉ ra trường hợp của Philippines, nơi các ngân hàng số ghi nhận tỷ lệ nợ xấu cao hơn so với các ngân hàng truyền thống.

- Thứ ba là tầm ảnh hưởng của các “finfluencers” (người có ảnh hưởng trong lĩnh vực tài chính) đối với hành vi tài chính của các hộ gia đình trong kỷ nguyên số. Một số người có thể chia sẻ thông tin không đầy đủ hoặc thiếu chính xác. NESDC đề xuất cần quản lý nội dung của các finfluencer bằng cách yêu cầu họ đăng ký với Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch (SEC) và phải có giấy phép hành nghề phù hợp.

Về việc bảo vệ người tiêu dùng, NESDC cho biết số lượng khiếu nại đã tăng 16,2% trong quý I/2026. Cơ quan này xác định có 3 vấn đề lớn cần theo dõi chặt chẽ:

- Sự dễ bị tổn thương của các quỹ phúc lợi tang lễ, một số quỹ đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt thanh khoản, gian lận hoặc đóng cửa đột ngột, ảnh hưởng đến số lượng lớn thành viên.

- Các hình thức lừa đảo trực tuyến mới, bao gồm lừa đảo liên quan đến thẻ phim hoạt hình sưu tầm. Trong một số trường hợp, kẻ lừa đảo sử dụng hình ảnh do AI tạo ra để lừa người tiêu dùng đặt hàng trước rồi “ôm tiền” biến mất. Cơ quan này cũng nêu ra các trường hợp dụ dỗ người dân đầu tư vào các sàn giao dịch vàng giả mạo trên các nền tảng trực tuyến.

- Tình trạng hàng giả, hàng nhái tiếp tục tràn lan cả ở các chợ truyền thống lẫn trên các nền tảng thương mại điện tử.

Thái Lan đối mặt với tình trạng thiếu hụt viện dưỡng lão cho người già

Bà Worawan Plikhamin, Phó Tổng thư ký NESDC đã trình bày một chuyên đề đặc biệt có tiêu đề “Viện dưỡng lão: Thách thức ở giai đoạn cuối đời”, cảnh báo rằng việc Thái Lan chuyển dịch sang một xã hội siêu già sẽ làm gia tăng mạnh mẽ nhu cầu về chỗ ở cho người cao tuổi.

Thái Lan hiện chỉ có 96 cơ sở chăm sóc nội trú cho người già trên toàn quốc, với sức chứa gần 16.000 người. NESDC nhận định con số này còn lâu mới đáp ứng đủ nhu cầu thực tế.

Mức độ nghiêm trọng của tình trạng thiếu hụt này được phản ánh rõ nét tại Trung tâm Phát triển Phúc lợi Xã hội Người cao tuổi Ban Bang Khae, nơi đang có 6.000 người trong danh sách chờ, trong khi trung tâm này chỉ có thể tiếp nhận 250 cư dân. Thời gian chờ đợi lên tới 15 năm.

NESDC đã đề xuất các giải pháp mang tính cấu trúc, bao gồm các ưu đãi về thuế và các khoản vay lãi suất thấp cho khu vực tư nhân để phát triển các hình thức nhà ở đa dạng hơn cho người cao tuổi.

Cơ quan này cũng khuyến nghị cải tạo các tòa nhà hoặc cơ sở vật chất không sử dụng thành các trung tâm chăm sóc người già, được hỗ trợ bởi hệ thống nhà ở và chăm sóc kết nối trực tiếp với cộng đồng địa phương.

NESDC cho rằng cần khuyến khích các doanh nghiệp xã hội hợp tác với chính quyền địa phương để cung cấp thêm các dịch vụ, giúp người cao tuổi có thể sống bền vững và đảm bảo chất lượng cuộc sống trong môi trường sống quen thuộc của họ.