Philippines đang đối mặt với làn sóng tăng giá dữ dội do tác động từ cuộc xung đột Mỹ-Iran. Các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp trên khắp châu Á giờ đây phải chuẩn bị cho những quyết định khó khăn hơn nữa, trong bối cảnh họ vốn đã chịu nhiều áp lực kể từ khi xung đột bùng nổ.

Nhiều nước sẽ hy vọng rằng tình trạng của Philippines chỉ là trường hợp cá biệt - hệ quả của chi phí vận tải tăng vọt do phụ thuộc gần như hoàn toàn vào dầu nhập khẩu từ Trung Đông, đồng thời hệ thống giao thông công cộng tại nước này đã thiếu đầu tư suốt nhiều thập kỷ.

Tuy nhiên, sẽ là sai lầm nếu xem đây đơn thuần là ngoại lệ. Điều đáng lo hơn là Philippines có thể chỉ đang phản ánh sớm những gì sắp xảy ra với các nền kinh tế láng giềng.

Các Chính phủ trong khu vực nên chuẩn bị cho những kịch bản xấu hơn và theo dõi sát phản ứng của Manila. Khác biệt giữa Philippines và các nước khác có lẽ chỉ nằm ở mức độ nghiêm trọng.

Lạm phát tăng vọt ngoài mọi dự báo

Cú sốc lạm phát tại Philippines đang khiến giới kinh tế đặc biệt lo ngại. Theo số liệu công bố trong tuần này, giá tiêu dùng trong tháng 4 đã tăng hơn 7% so với cùng kỳ năm trước. Đây không chỉ là mức tăng nhanh nhất kể từ giai đoạn hậu Covid-19, mà còn vượt xa dự báo của Ngân hàng Trung ương Philippines và toàn bộ ước tính từ khu vực tư nhân.

Nhiều nhà kinh tế hiện lo ngại lạm phát tại nước này có thể tiến sát 10% trong vài tháng tới. Mức tăng này càng gây sốc nếu so với tháng 2, khi lạm phát mới chỉ ở mức 2,4% - hoàn toàn nằm trong mục tiêu kiểm soát của Ngân hàng Trung ương.

Việc giá cả tăng mạnh không phải điều bất ngờ. Thị trường vốn đã dự đoán lạm phát sẽ tăng sau khi chiến sự làm gián đoạn nguồn cung dầu khí toàn cầu.

Các quốc gia phụ thuộc lớn vào năng lượng nhập khẩu từ Trung Đông được xem là dễ tổn thương nhất. Điều giới phân tích đánh giá sai không phải là xu hướng tăng, mà là mức độ nghiêm trọng của nó.

Chiến sự Iran làm rung chuyển kỳ vọng lạm phát toàn cầu

Kể từ khi chiến sự bùng phát ngày 28/2, lạm phát đã tăng ở hầu hết các nền kinh tế do nguồn cung dầu và khí đốt bị gián đoạn, đẩy giá năng lượng leo thang. Các Ngân hàng Trung ương từng dự báo giá cả sẽ tăng trước khi dần hạ nhiệt trở lại. Tuy nhiên, ít ai nghĩ mức lạm phát bắt đầu bằng con số “7” sẽ xuất hiện nhanh như vậy.

Philippines hiện đang vượt xa phần còn lại của khu vực. Dù cú sốc này có thể không lặp lại hoàn toàn ở các quốc gia khác, diễn biến tại Manila đang đặt ra câu hỏi liệu các dự báo lạm phát hiện nay có đang quá lạc quan hay không.

Những dự báo tương đối “ôn hòa” của nhiều nước thực chất dựa trên giả định rằng xung đột sẽ sớm kết thúc và eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển phần lớn dầu mỏ thế giới - sẽ sớm được mở lại.

Ngân hàng Trung ương Philippines đứng trước áp lực lớn

Australia và Singapore đã bắt đầu thắt chặt chính sách tiền tệ, nhưng trong những bối cảnh khác nhau.

Ngân hàng Dự trữ Australia đã nâng lãi suất từ tháng 2, trước cả khi chiến sự bùng nổ, do nền kinh tế phục hồi mạnh. Australia tiếp tục nâng thêm 0,25 điểm phần trăm trong tuần này.

Singapore vốn cũng đã có kế hoạch thu hẹp chính sách hỗ trợ kinh tế và chiến sự cùng áp lực lạm phát chỉ khiến quyết định đó trở nên dễ dàng hơn.

Tuy nhiên, đối với Ngân hàng Trung ương Philippines, cú sốc giá cả hiện nay đòi hỏi nhiều hơn một chiến lược “ưu tiên chống lạm phát”. Theo nhiều chuyên gia, trong tình hình hiện tại, chính sách phù hợp phải là “chỉ tập trung chống lạm phát”.

Dù giới chức cần cân nhắc nguy cơ tăng trưởng chậm lại và tác động tiêu cực từ việc nâng lãi suất mạnh tay, họ không thể tiếp tục phản ứng quá từ tốn khi lạm phát đã tăng gấp ba chỉ trong vòng hai tháng.

Đây là thời điểm cần hành động quyết liệt trước khi lạm phát cao ăn sâu vào hành vi định giá của doanh nghiệp và kỳ vọng tiêu dùng của người dân.

Ban đầu, Ngân hàng Trung ương Philippines cố gắng xem đợt tăng giá dầu chỉ là cú sốc tạm thời và trì hoãn các biện pháp mạnh. Tuy nhiên, cơ quan này đã phải thay đổi lập trường, nâng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm trong tháng 4 và phát tín hiệu sẽ tiếp tục hành động.

Vấn đề hiện nay là liệu các bước đi nhỏ như vậy còn đủ hiệu quả hay không. Cuộc họp chính sách tiếp theo của Ngân hàng Trung ương dự kiến diễn ra vào giữa tháng 6. Đến thời điểm đó, lạm phát có thể đã tăng lên mức nguy hiểm hơn nhiều.

Nếu chỉ tiếp tục nâng nhẹ lãi suất, Philippines có nguy cơ phản ứng quá chậm so với diễn biến thực tế.

Hai lựa chọn hiện được đặt ra và cả hai đều không dễ dàng. Một là tăng mạnh lãi suất thêm 0,5 điểm phần trăm trong tháng 6, mức tăng lớn hơn đa số quốc gia khác. Hai là Ngân hàng Trung ương có thể ra quyết định tăng lãi suất khẩn cấp ngoài lịch họp định kỳ.

Thông thường, các biện pháp như vậy chỉ xuất hiện trong những cuộc khủng hoảng nghiêm trọng như khủng hoảng tài chính năm 2008 hay giai đoạn đầu đại dịch Covid-19.

Tuy nhiên, động thái này có thể gửi tín hiệu mạnh mẽ tới người dân Philippines cũng như giới đầu tư quốc tế rằng Chính phủ quyết tâm kiểm soát tình hình. Đồng peso của Philippines hiện là đồng tiền giảm giá mạnh nhất trong nhóm thị trường mới nổi kể từ khi xung đột bắt đầu.

Philippines có thể là lời cảnh báo cho cả khu vực

Đây không còn là giai đoạn bình thường đối với Philippines và thực tế là với cả thế giới.

Dù tình trạng của Philippines có thể nghiêm trọng hơn nhiều quốc gia khác, đây vẫn là bài học đáng chú ý về mức độ nhanh chóng mà nền kinh tế có thể mất kiểm soát khi một vài dự báo quan trọng bị sai lệch.

Trong thập kỷ trước đại dịch Covid-19, Manila từng được xem là một trong những nền kinh tế tăng trưởng mạnh nhất Đông Nam Á và cũng phục hồi khá vững vàng sau đại dịch. Giờ đây, quốc gia này đang trở thành tâm điểm theo dõi của cả khu vực - như một lời cảnh báo sớm về những gì có thể xảy ra nếu cú sốc năng lượng toàn cầu tiếp tục kéo dài.