Trong lịch sử phong kiến Việt Nam, nhà Lý là triều đại thịnh vượng bậc nhất. Đáng chú ý, vua Lý Nhân Tông (trị vì 1072-1127) - vị vua thứ tư của triều Lý, được coi là người đưa Đại Việt đạt đến đỉnh cao về chính trị, quân sự và văn hóa. 

Vua Lý Nhân Tông tên thật Lý Càn Đức, là con trưởng của vua Lý Thánh Tông và Nguyên phi Ỷ Lan. Ông sinh ngày 25 tháng Giêng năm Bính Ngọ (1066), chỉ một ngày sau đã được lập làm Hoàng thái tử.

Năm 1072, khi vua Lý Thánh Tông qua đời, Lý Càn Đức lên ngôi trước linh cữu, lúc đó mới khoảng 7 tuổi.

Trong suốt thời gian trị vì kéo dài từ năm 1072 đến 1127, Lý Nhân Tông đã để lại nhiều dấu ấn quan trọng, đưa Đại Việt bước vào những năm tháng thịnh trị. Tuy lên ngôi khi còn nhỏ tuổi nhưng ông sớm bộc lộ tư chất thông minh cùng năng lực điều hành triều chính. Ông cũng được phò tá bởi những nhân vật kiệt xuất như Lý Đạo Thành trong việc quản lý hành chính và Lý Thường Kiệt trong lĩnh vực quân sự, góp phần củng cố sức mạnh quốc gia.

Về tổ chức bộ máy nhà nước, Lý Nhân Tông quy định lại hệ thống quan chế, chia văn võ bá quan thành 9 phẩm để dễ dàng quản lý và phân công. Ông cũng đặc biệt quan tâm đến sản xuất nông nghiệp, coi đây là nền tảng của quốc gia. Nhằm phát triển lĩnh vực này, ông cho xây dựng nhiều công trình thủy lợi, nổi bật là đê Cơ Xá trên sông Hồng (khu vực gần cầu Long Biên ngày nay), mở đầu cho việc đắp đê quy mô nhằm chống lũ lụt và bảo vệ kinh thành.

Không chỉ chú trọng quân sự và kinh tế, Lý Nhân Tông còn quan tâm đến việc phát triển giáo dục và tuyển chọn nhân tài. Năm 1075, ông cho mở khoa thi Minh kinh bác học - đây là kỳ thi chính thức đầu tiên trong lịch sử khoa cử Việt Nam, tuyển chọn được nhiều người hiền tài, trong đó có Lê Văn Thịnh.

Năm 1076, ông cho xây dựng Văn Miếu - Quốc Tử Giám, vừa là nơi thờ Khổng Tử và các bậc hiền triết, vừa là trung tâm giáo dục cao cấp đầu tiên của nước ta.

Năm 1086 (Bính Dần), triều đình cho mở khoa thi tuyển “người có văn học trong nước, sung làm quan ở Hàn Lâm viện”. Năm ấy, Mạc Hiển Tích trúng tuyển, được bổ làm Hàn Lâm học sĩ.

Bên cạnh đó, nhà vua sùng tín Phật giáo, cho xây dựng nhiều chùa chiền. Tiêu biểu là việc sửa sang, trùng tu và đúc chuông lớn như chuông Quy Điền tại chùa Diên Hựu (chùa Một Cột). Đây là một trong “An Nam tứ đại khí”, được coi là quốc bảo của dân tộc Việt Nam.

Theo nhận xét trong bộ Đại Việt sử ký toàn thư, Lý Nhân Tông là vị vua “sáng suốt, nhân từ, văn võ toàn tài”, khiến nước lớn phải kiêng dè, nước nhỏ kính phục, đưa đất nước đạt tới cảnh thái bình, dân đông, của cải dồi dào.

Tuy nhiên, vua Lý Nhân Tông không có con trai nối dõi, nên lập Lý Dương Hoán làm Hoàng Thái tử. Tháng 12, năm Đinh Mùi (tức 15/1/1128 Dương lịch), vua Lý Nhân Tông mất ở điện Vĩnh Quang. Hoàng Thái tử Dương Hoán (tức vua Lý Thần Tông) lên ngôi trước linh cữu.

Với thời gian trị vì 56 năm, ông là vị vua trị vì lâu nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam. Thời kỳ của Lý Nhân Tông được xem là một trong những giai đoạn hưng thịnh nhất của triều Lý nói riêng và lịch sử trung đại Việt Nam nói chung.

Bài viết tham khảo thông tin tại: 

Lý Nhân Tông - ông vua có nhiều kỷ lục - Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Lý Nhân Tông - vị vua giỏi của triều Lý - Tạp chí Người Hà Nội