Nhiều quốc gia trên thế giới sở hữu điều kiện tự nhiên để nuôi cá tra. Tuy nhiên, chỉ duy nhất Việt Nam thành công trong việc quy chuẩn hóa loài cá da trơn này thành một ngành công nghiệp tỷ đô. Báo cáo mới nhất từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam cho thấy kim ngạch xuất khẩu cá tra trong 9 tháng đầu năm 2026 đã cán mốc 1,7 tỷ USD. Con số này tương đương mức tăng trưởng 11% so với cùng kỳ năm ngoái, phản ánh sức sống bền bỉ của một ngành hàng mang tính độc quyền tại Đồng bằng sông Cửu Long. Tính riêng trong tháng 9, xuất khẩu cá tra tiếp tục duy trì đà tiến với 210 triệu USD, tăng 16%.

Trung Quốc và Brazil gánh vác đà tăng trưởng

Thị trường toàn cầu đang chứng kiến sự phân hóa rõ rệt trong thói quen tiêu thụ cá tra. Ba thị trường lớn nhất hiện nay là Trung Quốc, Mỹ và Brazil đang nắm giữ khoảng 49% tổng giá trị xuất khẩu của toàn ngành. Điểm đáng chú ý là sự tăng trưởng không chia đều cho tất cả các đối tác thương mại.

Trung Quốc tiếp tục khẳng định vị thế khách hàng số một của cá tra Việt Nam. Trong 3 quý đầu năm 2026, các nhà nhập khẩu từ quốc gia tỷ dân đã chi ra 480 triệu USD, tăng 28% so với cùng kỳ năm trước. Chỉ tính riêng trong tháng 9, sức mua từ thị trường này đạt 63 triệu USD, giữ vững mức tăng trưởng 25%. Thói quen tiêu thụ thủy sản khổng lồ cùng chi phí vận tải thuận lợi giúp Trung Quốc duy trì vai trò trụ cột, trực tiếp kéo đà tăng chung của cả ngành vượt qua những biến động kinh tế.

Ở nửa kia bán cầu, Brazil đang vươn lên trở thành điểm sáng lớn nhất về tốc độ tăng trưởng. Xếp ở vị trí thứ ba về quy mô, quốc gia Nam Mỹ này đóng góp 144 triệu USD trong 9 tháng đầu năm, tăng 15%. Sự kiện gây ngạc nhiên nhất diễn ra trong tháng 9 khi lượng cá tra xuất khẩu sang Brazil vọt lên 20 triệu USD, tăng tới 98% so với cùng kỳ năm 2025. Lực cầu mạnh mẽ này biến Brazil thành chiếc van điều tiết hoàn hảo, bù đắp lượng hàng hao hụt từ các thị trường truyền thống đang chững lại.

Bài toán thu hẹp khoảng cách tại thị trường Mỹ

Trái ngược với sự sôi động tại châu Á và Nam Mỹ, thị trường Mỹ vẫn đang trải qua giai đoạn trầm lắng. Quốc gia này hiện đứng thứ hai về quy mô nhập khẩu cá tra Việt Nam nhưng chỉ mang về 225 triệu USD trong 9 tháng qua, đánh dấu mức suy giảm 13% so với cùng kỳ.

Trong tháng 9, các doanh nghiệp xuất khẩu thu về 21 triệu USD từ thị trường Mỹ, tương đương mức giảm 8%. Nhìn vào khía cạnh tài chính, tốc độ suy giảm của tháng 9 đã thu hẹp đáng kể so với mức giảm bình quân của cả 3 quý. Dù chưa thể khẳng định thị trường khó tính này đã hoàn toàn phục hồi, đà rơi chậm lại mang đến tín hiệu khả quan cho các chuỗi chế biến thủy sản trong nước chuẩn bị bước vào mùa giao thương cuối năm.

Kết quả 1,7 tỷ USD sau 9 tháng là một con số thực tế chứng minh vị thế vững chắc của cá tra Việt Nam trên bàn ăn quốc tế. Dù vậy, việc phụ thuộc quá nửa doanh thu vào sự thăng hoa của Trung Quốc và Brazil cũng đặt ra bài toán đa dạng hóa thị trường cho các doanh nghiệp nội địa. Khi sức mua từ Mỹ chạm đáy và chuẩn bị cho chu kỳ phục hồi, ngành công nghiệp cá tra cần sẵn sàng kịch bản cung ứng để bảo vệ mốc doanh thu tỷ USD trong những quý tiếp theo.