Nâng cao giá trị xuất khẩu cà phê Việt Nam

Tại Hội nghị tổng kết niên vụ cà phê 2025-2026 và triển khai nhiệm vụ niên vụ 2026-2027 diễn ra tại TP.HCM, ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch VICOFA cho biết, niên vụ vừa qua diễn ra trong bối cảnh quốc tế nhiều khó khăn. Biến động thị trường, chi phí sản xuất, logistics, tỷ giá và tình hình địa chính trị tác động lớn đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, xuất khẩu của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan, đặc biệt là ảnh hưởng của El Niño có thể kéo dài, cũng tác động tiêu cực đến ngành cà phê.

Thị trường quốc tế ngày càng đặt ra yêu cầu cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường, chống mất rừng, trách nhiệm xã hội và minh bạch chuỗi cung ứng. Đây vừa là thách thức, vừa là động lực để ngành cà phê đổi mới mô hình tăng trưởng. Cả nước hiện có hơn 722.000 ha cà phê đang cho thu hoạch. Tổng sản lượng niên vụ 2025-2026 đạt khoảng 31,7 triệu bao, tương đương gần 1,9 triệu tấn, tăng khoảng 10,5% so với niên vụ trước. Giá cà phê duy trì ở mức cao đã khuyến khích nông dân tăng đầu tư, trong khi các diện tích tái canh, trồng mới cũng bắt đầu cho thu hoạch.

Ông Nguyễn Nam Hải khẳng định, niên vụ 2026-2027 tuy còn nhiều khó khăn nhưng cũng là cơ hội để ngành cà phê tái cơ cấu, phát triển bền vững, xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị xuất khẩu. Theo ông Đỗ Xuân Hiền, Chánh văn phòng VICOFA, trong niên vụ 2025-2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 1,8 triệu tấn cà phê, đạt kim ngạch khoảng 8,5 tỷ USD, tăng 21% về khối lượng và 1% về kim ngạch so với niên vụ 2024-2025. Đây là mức kim ngạch cao nhất từ trước đến nay. Trong đó, cà phê nhân xanh xuất khẩu đạt 1,65 triệu tấn, kim ngạch gần 7 tỷ USD, tăng 21,4% về khối lượng nhưng giảm 1,5% về kim ngạch so với niên vụ trước.

Các doanh nghiệp dẫn đầu về xuất khẩu cà phê nhân gồm Công ty TNHH Vĩnh Hiệp với 179.925 tấn, Công ty Cổ phần Tập đoàn Intimex với 149.951 tấn và Công ty TNHH Một thành viên Xuất nhập khẩu 2-9 Đắk Lắk với 136.339 tấn. Dù đạt kết quả khả quan, ngành cà phê vẫn đối mặt với khó khăn do chi phí vật tư nông nghiệp, giá phân bón và nhân công tăng cao, thu hẹp biên lợi nhuận thực tế của nông dân. Thời tiết cực đoan, mưa nắng thất thường do biến đổi khí hậu tại Tây Nguyên cũng ảnh hưởng đến quá trình nuôi trái, khiến tỷ lệ hạt nhỏ gia tăng ở một số vùng.

Niên vụ 2025-2026 ghi nhận xu hướng chuyển dịch từ cà phê nhân xanh sang cà phê hòa tan, cà phê tinh chế và cà phê phối trộn, cùng với việc đầu tư nhiều nhà máy công nghệ cao tại Bình Dương và các tỉnh Tây Nguyên. Cà phê chế biến sâu xuất khẩu đạt khoảng 142.600 tấn (chưa quy đổi), kim ngạch khoảng 1,5 tỷ USD, tăng khoảng 15% về khối lượng và 14% về kim ngạch so với niên vụ 2024-2025. Liên minh châu Âu (EU) tiếp tục là thị trường tiêu thụ cà phê lớn nhất của Việt Nam, chiếm trên 38% tổng thị phần xuất khẩu, tiếp theo là Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc...

Chuyển đổi số, mở rộng thị trường cà phê Việt

Ông Lê Hoàng Tài, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) cho biết, kết quả của ngành cà phê trong niên vụ 2025-2026 rất đáng ghi nhận, song vẫn còn nhiều thách thức. Khối lượng xuất khẩu tăng 21% nhưng kim ngạch chỉ tăng 1%, cho thấy giá trị thu về trên mỗi tấn cà phê xuất khẩu giảm theo diễn biến giá thế giới. Trong 6 tháng đầu năm 2026, cà phê chế biến chỉ chiếm khoảng 8% về khối lượng nhưng đóng góp khoảng 17,5% tổng kim ngạch xuất khẩu cà phê. Điều này cho thấy dư địa tăng trưởng nằm ở việc nâng cao giá trị mỗi tấn cà phê thông qua chế biến sâu, đáp ứng tiêu chuẩn và phát triển thương hiệu.

Bước sang niên vụ 2026-2027, nguồn cung cà phê toàn cầu được dự báo dư thừa, khiến giá thế giới tiếp tục chịu áp lực. Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) sẽ được áp dụng từ ngày 30/12/2026 đối với doanh nghiệp lớn và vừa; Ủy ban châu Âu đã khẳng định không tiếp tục lùi thời hạn, trong khi EU chiếm trên 40% kim ngạch xuất khẩu cà phê của Việt Nam. Ông Lê Hoàng Tài nhấn mạnh ngành cà phê cần chuyển từ tăng trưởng dựa vào sản lượng sang giá trị, đồng thời đổi mới hoạt động xúc tiến thương mại theo hướng định hướng và dẫn dắt có hệ thống thay vì hỗ trợ từng hoạt động riêng lẻ.

Ông Thái Như Hiệp, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty TNHH Vĩnh Hiệp, Phó Chủ tịch VICOFA cho biết, tăng trưởng bền vững của ngành cà phê phụ thuộc ngày càng lớn vào năng lực chế biến sâu và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, minh bạch dữ liệu và văn hóa doanh nghiệp ngày càng khắt khe. Không chỉ EUDR, thời gian tới có thể còn nhiều quy định mới. Do đó, doanh nghiệp cần làm sạch dữ liệu, minh bạch nguồn gốc và duy trì tuân thủ tiêu chuẩn. Nếu không đáp ứng được những yêu cầu này, doanh nghiệp có nguy cơ bị loại khỏi cuộc chơi.

Từ kinh nghiệm của doanh nghiệp dẫn đầu về xuất khẩu cà phê Việt Nam trong niên vụ 2025-2026, ông Thái Như Hiệp cho rằng doanh nghiệp cần có tầm nhìn dài hạn, chủ động chuẩn bị từ sớm, từ xa, tận dụng công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh để duy trì lợi thế cạnh tranh. Đồng thời, cần nâng cao năng lực quản trị, khai thác công nghệ mới, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI). Nếu không chuẩn bị trước, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn khi cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Ông Lê Hoàng Tài khẳng định Cục Xúc tiến thương mại sẽ tiếp tục phối hợp với Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam, các địa phương vùng trồng cà phê và hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài để hỗ trợ doanh nghiệp xúc tiến thương mại, cung cấp thông tin thị trường và quảng bá hình ảnh cà phê Việt Nam. Qua đó, các hoạt động xúc tiến góp phần nâng cao giá trị và vị thế của ngành trên thị trường thế giới. Ông tin tưởng rằng, với nền tảng từ niên vụ đạt kim ngạch kỷ lục và sự đồng lòng của cơ quan quản lý, hiệp hội, doanh nghiệp, ngành cà phê Việt Nam sẽ từng bước chuyển dịch lên phân khúc giá trị cao hơn, vươn xa và khẳng định vị thế trên thị trường toàn cầu.