Sở hữu độ sâu khiến công nghệ vẫn chưa thể khám phá hết

Hranice Abyss ở Cộng hòa Séc hiện giữ kỷ lục hố sụt ngập nước sâu nhất thế giới, với phần ngập nước đã được thám hiểm đến độ sâu 450m và tổng độ sâu đo được đạt 519,5m. Tuy nhiên, giới hạn thực sự của hệ thống hang động này vẫn là câu hỏi chưa có lời giải.

Hranice Abyss nằm trong khu bảo tồn thiên nhiên Hůrka u Hranic, gần thành phố Hranice, thuộc vùng Olomouc, phía đông Cộng hòa Séc. Đây không chỉ là một hồ nước nằm trong hố sâu mà còn là hệ thống khoang và đường dẫn ngầm phức tạp, phần lớn tiếp tục kéo dài xuống dưới mặt nước.

Theo thông tin trên trang thông tin chính thức của thành phố Hranice, tổng độ sâu đã đo được của hố sụt là 519,5m (tức lớn hơn độ cao 461,3m của tòa Landmark 81) bao gồm 69,5m phần khô và 450m phần ngập nước đã được thám hiểm. Dù đạt độ sâu này, các nhà nghiên cứu vẫn chưa xác định được đáy thực sự của toàn bộ hệ thống.

Việc khám phá Hranice Abyss gặp nhiều khó khăn do cấu trúc địa chất phức tạp, tầm nhìn dưới nước thay đổi đáng kể và độ sâu vượt xa giới hạn lặn thông thường. Nước trong hệ thống chứa nhiều khoáng chất và khí carbon dioxide. Khí tích tụ tại một số khoang cũng có thể gây nguy hiểm cho quá trình thám hiểm. Bên cạnh đó, các vật liệu hữu cơ như gỗ và lá cây tích tụ theo thời gian có thể cản trở việc tiếp cận những lối đi hẹp.

Lịch sử khám phá Hranice Abyss kéo dài nhiều thế kỷ. Từ năm 1580, các tài liệu đã ghi nhận nỗ lực xác định độ sâu của hố sụt bằng cách lặn xuống trong trạng thái nín thở, nhưng không thành công. Những tiến bộ về thiết bị lặn, công nghệ đo đạc và robot điều khiển từ xa sau đó đã mở ra khả năng khảo sát những khu vực nằm ngoài tầm tiếp cận trực tiếp của con người.

Năm 2016, nhóm thám hiểm do thợ lặn hang động người Ba Lan Krzysztof Starnawski dẫn đầu sử dụng robot dưới nước để khảo sát những khu vực vượt quá giới hạn lặn an toàn. Kết quả cho thấy phần ngập nước đã được thám hiểm đến độ sâu 404m. Thành tựu này đưa Hranice Abyss vượt qua các địa điểm khác, trở thành hố sụt ngập nước sâu nhất thế giới được ghi nhận vào thời điểm đó.

Đến tháng 8/2022, một đợt khảo sát tiếp tục đưa robot xuống độ sâu 450m. Theo thông tin từ nhóm nghiên cứu thuộc Hiệp hội Hang động Séc, cuộc thám hiểm phải dừng lại do giới hạn kỹ thuật của thiết bị, chứ không phải vì robot đã chạm tới đáy. Dữ liệu hình ảnh và sonar thu thập được giúp các chuyên gia bổ sung thông tin, từng bước hoàn thiện bản đồ địa hình dưới nước của hệ thống.

Nhiều tranh cãi khoa học kéo dài

Trong khi công nghệ thám hiểm giúp mở rộng hiểu biết về cấu trúc hang động, các nghiên cứu địa vật lý cũng đưa ra những giả thuyết về độ sâu tối đa của Hranice Abyss.

Năm 2020, nhóm nghiên cứu do nhà địa vật lý Radek Klanica dẫn đầu công bố công trình trên tạp chí Journal of Geophysical Research: Earth Surface. Nhóm sử dụng nhiều phương pháp khảo sát địa vật lý để nghiên cứu cấu trúc dưới lòng đất quanh hố sụt, bao gồm đo trọng lực, chụp cắt lớp điện trở suất, đo điện từ và khảo sát địa chấn.

Từ các dữ liệu thu được, nhóm nghiên cứu nhận định hệ thống karst tại khu vực có thể kéo dài xuống độ sâu khoảng 1km. Tuy nhiên, con số này là kết quả suy luận từ dữ liệu địa vật lý, không phải độ sâu đã được thợ lặn hoặc robot trực tiếp khảo sát và xác nhận.

Năm 2021, một nhóm nhà khoa học khác công bố bài bình luận phản biện trên cùng tạp chí, đặt vấn đề về tính thuyết phục của cách diễn giải dữ liệu để suy ra độ sâu gần 1km. Theo các tác giả, những biến đổi địa chất trong khu vực khiến việc sử dụng kết quả khảo sát gần bề mặt để xác định độ sâu tối đa của hang động gặp nhiều bất định. Do đó, độ sâu thực sự của Hranice Abyss vẫn chưa được xác định.

Bên cạnh độ sâu, nguồn gốc hình thành hệ thống hang động cũng là vấn đề thu hút sự quan tâm của giới khoa học. Một giả thuyết cho rằng Hranice Abyss chủ yếu hình thành từ dưới lên, khi nước ngầm giàu khí và khoáng chất hòa tan đá carbonate, từng bước tạo ra các khoang và đường dẫn ngầm.

Trong khi đó, nghiên cứu năm 2020 của Klanica và cộng sự đưa ra cách lý giải khác, cho rằng các quá trình từ trên xuống có thể giữ vai trò chủ đạo trong giai đoạn hình thành ban đầu của hệ thống karst. Các tác giả đồng thời lưu ý rằng quá trình biến đổi địa chất hiện nay có thể chịu ảnh hưởng của nguồn nước ngầm nóng giàu khoáng chất.

Những cách lý giải khác nhau cho thấy quá trình hình thành và phát triển của Hranice Abyss vẫn cần được nghiên cứu thêm. Trong bối cảnh các phương tiện thám hiểm tiếp tục được cải tiến, dữ liệu thu thập từ robot dưới nước và những phương pháp khảo sát địa vật lý có thể giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về cấu trúc cũng như giới hạn thực sự của hố sụt này.