Mục tiêu và cấu trúc của bộ tiêu chí mới

Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã giai đoạn 2026 - 2035 được ban hành theo Quyết định 3138/QĐ-BYT do PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hương - Thứ trưởng Bộ Y tế ký duyệt, áp dụng thống nhất cho các xã, phường và đặc khu trên toàn quốc. Bộ tiêu chí này được thiết kế nhằm mục đích đánh giá toàn diện các hoạt động y tế của toàn xã, thay vì chỉ bó hẹp trong phạm vi hoạt động của trạm y tế cấp xã như trước đây. Mục tiêu cốt lõi là tạo ra khung chuẩn để đáp ứng tốt nhất nhu cầu tiếp cận và sử dụng dịch vụ chăm sóc sức khỏe của người dân ở từng vùng, miền khác nhau.

Theo quy định, bộ tiêu chí bao gồm 10 tiêu chí lớn với 48 chỉ tiêu cụ thể. Mười tiêu chí này bao quát các lĩnh vực thiết yếu: chỉ đạo, điều hành công tác y tế; nhân lực y tế; cơ sở hạ tầng trạm y tế; trang thiết bị, thuốc; phòng bệnh; khám, chữa bệnh, phục hồi chức năng và y học cổ truyền; chăm sóc bà mẹ - trẻ em; dân số phát triển - bảo trợ xã hội; truyền thông giáo dục sức khỏe và cuối cùng là ứng dụng công nghệ thông tin.

Tiêu chuẩn khắt khe về khám sức khỏe và quản lý bệnh tật

Một trong những điểm nhấn mang tính đột phá nằm ở chỉ tiêu 19 thuộc Tiêu chí 5 của Bộ tiêu chí. Cụ thể, bắt đầu từ năm 2027, nếu tỷ lệ người dân trên địa bàn xã được khám sức khỏe định kỳ hoặc được khám sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm đạt dưới mức 80%, xã đó sẽ bị đánh giá là không đạt Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã trong kỳ đánh giá. Về thang điểm, nội dung này mang lại 1,5 điểm nếu đạt tỷ lệ 100%, và 1 điểm nếu đạt từ 90% đến dưới 100%. Đây là thước đo quan trọng để đánh giá hoạt động dự phòng, phát hiện sớm bệnh tật tại cơ sở.

Bên cạnh đó, bộ tiêu chí cũng chú trọng sâu sắc đến việc quản lý bệnh không lây nhiễm và rối loạn tâm thần. Tỷ lệ người được phát hiện nghi ngờ mắc bệnh, được khám, chẩn đoán và quản lý điều trị đạt trên 90% sẽ được chấm 1,5 điểm; từ 80% đến 90% được 1 điểm; và từ 70% đến dưới 80% được 0,5 điểm. Riêng với nhóm người bệnh mắc tăng huyết áp và đái tháo đường đang quản lý tại trạm y tế, nếu tỷ lệ bệnh nhân được đánh giá chức năng thận định kỳ đạt 100% sẽ được chấm tối đa 1,5 điểm.

Nguyên tắc đánh giá và tính linh hoạt cho các địa phương

Để bộ tiêu chí đi vào thực tiễn, công tác y tế bắt buộc phải được đưa vào nghị quyết của Đảng ủy hoặc kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hằng năm của xã (theo chỉ tiêu 2 thuộc Tiêu chí 1). Mặc dù đây là những yêu cầu cơ bản cần đạt đến năm 2035, các địa phương vẫn có quyền cụ thể hóa, điều chỉnh hoặc bổ sung chỉ tiêu để phù hợp với điều kiện địa lý, kinh tế - xã hội và mô hình bệnh tật đặc thù của mình. Các thay đổi này cần được gửi về Bộ Y tế để tổng hợp và nhận góp ý khi cần thiết.

Việc đánh giá tiến độ thực hiện sẽ được tiến hành hằng năm. Một xã được công nhận đạt tiêu chí quốc gia về y tế sẽ có thời hạn duy trì danh hiệu trong 3 năm. Tuy nhiên, để được công nhận, xã phải đáp ứng đồng thời các điều kiện khắt khe: đạt từ 80% tổng điểm trở lên; mỗi tiêu chí phải đạt ít nhất 50% số điểm; và tuyệt đối không bị điểm "liệt". Nếu các năm tiếp theo xã không giữ vững được thành tích, danh hiệu đã cấp sẽ bị rút lại.