Mới đây, The Wall Street Journal khiến dư luận quốc tế chú ý khi đăng tải bài viết về Tiến sĩ Jack Weiss, 30 tuổi, quê ở Salt Lake City, bang Utah (Mỹ), đã nộp hơn 2.300 đơn xin việc trong hơn 2 năm nhưng vẫn không tìm được công việc ổn định. Hiện anh sống cùng bố mẹ tại ngôi nhà cũ, dù sở hữu bằng tiến sĩ từ một trong những trường đại học danh tiếng của Mỹ.

Weiss tốt nghiệp Đại học Rice, sau đó theo học chương trình Tiến sĩ tại Đại học Princeton từ năm 2018. Tại đây, anh nghiên cứu các nguyên lý hóa học và sự tương tác giữa các phân tử.

Công trình của Weiss về quá trình hình thành băng cũng được nhắc đến như một ví dụ về ứng dụng của máy học trong khoa học khi Ủy ban Nobel công bố giải Nobel Vật lý năm 2024. Những thành tích học thuật này từng mở ra nhiều triển vọng nghề nghiệp nhưng thực tế tìm việc của anh lại hoàn toàn khác.

Ban đầu, Weiss tập trung ứng tuyển vào các vị trí nghiên cứu tại những công ty dược phẩm hoặc chương trình nghiên cứu sinh sau Tiến sĩ tại các phòng thí nghiệm quốc gia. Tuy nhiên, phần lớn hồ sơ của anh không nhận được phản hồi. Một số ít nhà tuyển dụng gửi thư từ chối, trong khi cơ hội phỏng vấn gần như không xuất hiện.

Khi những lựa chọn ban đầu không mang lại kết quả, Weiss quyết định mở rộng phạm vi tìm kiếm, không còn giới hạn trong lĩnh vực chuyên môn hay địa điểm làm việc. Anh sẵn sàng thử sức với nhiều công việc khác nhau, kể cả những vị trí không đòi hỏi trình độ học vấn cao.

Có thời điểm, Weiss nộp đơn vào vị trí chuẩn bị và chế biến thực phẩm tại một công ty kinh doanh bánh cua đông lạnh. Dù đã hạ thấp yêu cầu về công việc, anh vẫn không nhận được phản hồi.

Weiss cũng chủ động tìm kiếm sự giúp đỡ thông qua mạng lưới cựu sinh viên Đại học Princeton và Đại học Rice. Anh liên hệ với những người từng theo học tại 2 trường, hy vọng các mối quan hệ có thể giúp mình tiếp cận cơ hội nghề nghiệp.

Tuy nhiên, những cuộc trao đổi này thường chỉ dừng lại ở lời khuyên kiểm tra các tin tuyển dụng trên trang web của doanh nghiệp, chưa mang đến hướng đi cụ thể.

Tháng 1 năm nay, Weiss có cơ hội làm việc bán thời gian tại một công ty khởi nghiệp chuyên tuyển dụng chuyên gia để huấn luyện các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI). Công việc trả 70 USD/giờ, mang lại cho anh nguồn thu nhập trong bối cảnh chưa tìm được vị trí toàn thời gian.

Dù vậy, khối lượng công việc không ổn định. Có tuần Weiss làm 20 giờ nhưng cũng có tuần chỉ làm 4 giờ. Sau đó, số ngày không có việc ngày càng tăng, cho đến khi công việc gần như biến mất trong nhiều tuần liên tiếp.

Đến giữa tháng 3, anh nhận được thông báo chấm dứt hợp đồng qua một nhóm trò chuyện. Cơ hội việc làm vốn đã ít ỏi lại một lần nữa khép lại.

Tình cảnh của Weiss khiến cha mẹ anh không khỏi bất ngờ. Cả 2 đều là bác sĩ và từng kỳ vọng con trai có thể xây dựng sự nghiệp thuận lợi nhờ nền tảng học vấn cùng thành tích nghiên cứu nổi bật. Mẹ anh, bà Holly Carvers, thậm chí trực tiếp xem xét các hồ sơ xin việc của con để tìm hiểu liệu có điểm nào khiến nhà tuyển dụng do dự. Tuy nhiên, bà nhận thấy hồ sơ được trình bày chỉn chu, nội dung rõ ràng và không có vấn đề bất thường dễ nhận thấy.

“Điều này thực sự ngoài sức tưởng tượng. Tôi không biết phải làm thế nào để hiểu được tình huống này”, bà chia sẻ.

Cha anh, ông John Weiss, cũng thừa nhận chưa từng nghĩ con trai mình sẽ gặp nhiều trở ngại đến vậy khi tìm kiếm việc làm.

Câu chuyện của Weiss được nhà báo Lindsey Ellis của The Wall Street Journal chú ý trong quá trình thực hiện loạt bài về những người tìm việc trên khắp 50 bang của Mỹ. Ellis cho biết, bà phỏng vấn Weiss lần đầu vào cuối năm 2025, ngay trước sinh nhật lần thứ 30 của anh.

Sau khi trò chuyện với hàng chục người tìm việc trên khắp nước Mỹ, nữ nhà báo nhận định trường hợp của Weiss là ví dụ tiêu biểu cho tình trạng thị trường lao động trì trệ, khiến nhiều người dù có năng lực vẫn khó tìm được cơ hội phù hợp. Theo Ellis, thị trường việc làm Mỹ đang rơi vào trạng thái “tuyển dụng thấp, sa thải thấp”. Doanh nghiệp không tuyển thêm nhiều nhân sự nhưng cũng không cắt giảm lao động trên diện rộng. Những người đang có việc làm ít rời bỏ vị trí hiện tại, khiến cơ hội dành cho ứng viên mới càng hạn chế.

Bà mô tả những người thất nghiệp có cảm giác như bị đứng ngoài một pháo đài, không thể tiếp cận nền kinh tế dù các hoạt động kinh doanh vẫn tiếp diễn. Nhà báo cũng nhấn mạnh mặc dù tỷ lệ thất nghiệp chung vẫn tương đối thấp, tình trạng thất nghiệp kéo dài lại là dấu hiệu đáng lo ngại. 

Mùa hè năm 2025, tỷ lệ người thất nghiệp đã tìm việc trong ít nhất 27 tuần (hơn 6 tháng) chiếm mức cao nhất trong hơn 10 năm qua, nếu không tính giai đoạn đại dịch Covid-19 và thời gian ngay sau đó.

Tâm lý lo ngại về thị trường lao động cũng thể hiện qua các khảo sát. Trong cuộc thăm dò của Gallup hồi tháng 8, chỉ 34% người Mỹ được hỏi cho rằng đây là thời điểm thuận lợi để tìm một công việc tốt. Trong khi đó, khảo sát do Trung tâm Nghiên cứu Pew công bố tháng trước cho thấy hơn 70% người tham gia dự đoán AI sẽ khiến tổng số việc làm giảm.

Đáng chú ý, một số số liệu cho thấy người trẻ có bằng đại học đang gặp khó khăn khi tìm việc, thậm chí có tỷ lệ thất nghiệp cao hơn những người không có bằng. 

Theo số liệu của Cục Thống kê Lao động Mỹ do Kiểm toán viên thành phố New York Brad Lander dẫn lại, tính đến tháng 3, cứ 100 người từ 22-27 tuổi có bằng đại học tại New York thì có khoảng 7 người thất nghiệp. Tỷ lệ này ở nhóm cùng độ tuổi nhưng không có bằng đại học là 7,1%.

Đây là lần đầu tiên kể từ tháng 1/2011, tỷ lệ thất nghiệp của người có bằng đại học cao hơn nhóm không có bằng. Vào năm 2011, tình hình ngược lại khi tỷ lệ thất nghiệp ở người trẻ không có bằng đại học lên tới 13,6%, gần gấp đôi mức 7,3% của nhóm đã tốt nghiệp đại học.

Dấu hiệu cho thấy trí tuệ nhân tạo (AI) đang ảnh hưởng đến thị trường việc làm tại New York.

Đối với Weiss, việc tìm kiếm hướng đi mới vẫn đang tiếp tục. Anh cân nhắc theo học trường luật và dự định tham gia kỳ thi tuyển sinh vào tháng 11. Song song với đó, anh thử sức trong lĩnh vực kinh doanh.

Sau hàng nghìn lần ứng tuyển không thành công, Weiss dường như đang tìm cách chủ động tạo ra cơ hội thay vì tiếp tục chờ đợi thị trường lao động mở cửa.