Đại tá, NSND Khương Đức Thuận có hơn 40 năm hoạt động nghệ thuật, gắn bó với sân khấu và điện ảnh Công an nhân dân (CAND). Từ những vai diễn trên sân khấu kịch đến hình tượng Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn trên màn ảnh, ông luôn dành nhiều thời gian nghiên cứu nhân vật, tìm cách thể hiện phù hợp với bối cảnh lịch sử và đặc điểm của từng con người.

Từ người lính đến nghệ sĩ Công an nhân dân

NSND Khương Đức Thuận (sinh năm 1958) theo học lớp diễn viên khóa 2, Trường Nghệ thuật Sân khấu Việt Nam (nay là Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội). Ông cùng lớp với nhiều nghệ sĩ sau này trở thành những tên tuổi của sân khấu Việt Nam như NSND Lê Hùng, NSND Tất Bình và NSND Nguyễn Anh Dũng.

Sau khi tốt nghiệp năm 1971, ông được phân công về Đoàn Văn công Quân giải phóng Quân khu V. Trong những năm tháng chiến tranh, nam nghệ sĩ cùng đồng đội biểu diễn phục vụ bộ đội tại chiến trường. Ông có thể đảm nhiệm nhiều loại hình biểu diễn, từ kịch nói đến chèo và dân ca, đáp ứng yêu cầu của từng chương trình phục vụ người lính.

Những trải nghiệm trong thời gian ở chiến trường góp phần hình thành phong cách diễn xuất của Khương Đức Thuận, đặc biệt khi hóa thân thành những nhân vật thuộc lực lượng vũ trang.

Năm 1976, ông trở thành diễn viên Đoàn Chèo Hà Nội. Đến năm 1982, ông chuyển sang Đoàn Kịch nói Nhà hát Công an nhân dân, nay là Nhà hát Kịch Công an nhân dân. Đây là dấu mốc quan trọng trong sự nghiệp, mở ra chặng đường gắn bó lâu dài với sân khấu và các tác phẩm về lực lượng công an.

Một trong những vai diễn giúp Khương Đức Thuận khẳng định tên tuổi là Vĩnh - người yêu Hà Thu trong vở “Nữ ký giả” của nhà viết kịch Lưu Quang Vũ. Sau đó, ông tiếp tục đảm nhận nhiều vai chính, đặc biệt là các nhân vật công an có chức vụ và vị trí quan trọng.

Trên sân khấu, ông từng vào vai Trưởng Công an quận trong “Thằng Mẫn tóc nâu”, Giám đốc Công an trong “Ngọt ngào trong cay đắng” và “Khoảnh khắc mong manh”, Cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra trong “Vòng xoáy”, điệp báo viên trong “Đối đầu”.

Ở lĩnh vực truyền hình, Khương Đức Thuận góp mặt trong các phim “Vượt qua thử thách”, “Người cùng năm sinh”, “Miền đất hứa”, “Cảnh sát hình sự” và “Những đứa con Biệt động Sài Gòn”.

Hình tượng người chiến sĩ công an trở thành dấu ấn nổi bật trong sự nghiệp của nam nghệ sĩ. Một đạo diễn từng nhận xét: “Khương Đức Thuận đứng im cũng đã ra dáng công an rồi”.

Bản thân ông từng chia sẻ niềm tự hào lớn trong nghề là được giao những vai lãnh đạo ngành công an. Theo nam nghệ sĩ, mỗi nhân vật có cấp bậc, tính cách và hoàn cảnh riêng. Việc thể hiện một chiến sĩ cảnh sát đòi hỏi cách tiếp cận khác với vai trưởng phòng điều tra hay thủ trưởng công an. Sự khác biệt ấy tạo điều kiện để ông nghiên cứu tâm lý, tác phong và cách ứng xử của từng nhân vật.

Trong hơn 40 năm hoạt động nghệ thuật, Khương Đức Thuận giành nhiều huy chương tại các kỳ hội diễn sân khấu. Những thành tích được ghi nhận gồm Huy chương Vàng với các vở “Người với người”, “Thằng Mẫn tóc nâu”, “Cuộc chia tay lần cuối” và Huy chương Bạc với “Ngọt ngào trong cay đắng”, “Vòng xoáy”, “Đối đầu”.

Dấu ấn với vai Đại tướng Võ Nguyên Giáp

Bên cạnh những vai diễn công an, NSND Khương Đức Thuận còn được biết đến qua vai Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong phim điện ảnh “Giải phóng Sài Gòn” của đạo diễn Long Vân, ra mắt năm 2005. Ông cũng đảm nhận vai Bộ trưởng Trần Quốc Hoàn - vị Bộ trưởng Bộ Công an đầu tiên của Việt Nam trong phim “Chiến hạm nổ tung”.

Vai Đại tướng Võ Nguyên Giáp được xem là một dấu mốc quan trọng trong sự nghiệp diễn xuất của Khương Đức Thuận. Cơ duyên đến với vai diễn bắt đầu khi ông vừa tốt nghiệp khóa đạo diễn và theo đoàn phim “Giải phóng Sài Gòn” với vai trò trợ lý để học hỏi kinh nghiệm.

Trong quá trình tìm diễn viên phù hợp, chuyên gia hóa trang người Trung Quốc Tôn Hồng Khôn chú ý đến Khương Đức Thuận và đề xuất ông đảm nhận vai Đại tướng. Đạo diễn Long Vân cũng đã cân nhắc lựa chọn nam nghệ sĩ từ trước đó.

Để chuẩn bị cho nhân vật, Khương Đức Thuận có cơ hội gặp Đại tướng Võ Nguyên Giáp và phu nhân nhiều lần nhờ sự hỗ trợ của Thiếu tướng Nguyễn Chuông. Qua những cuộc gặp, ông được nghe chia sẻ về cách thể hiện nhân vật, trong đó trọng tâm là thần thái, ý chí và tình cảm của người chỉ huy.

Nam nghệ sĩ cũng nghiên cứu nhiều tư liệu, hình ảnh và phim lưu trữ để tìm hiểu phong thái của Đại tướng. Để phù hợp hơn với ngoại hình nhân vật, ông tập luyện và giảm cân từ khoảng 84kg xuống còn hơn 60kg theo những chia sẻ về quá trình chuẩn bị cho bộ phim.

Trong một cuộc phỏng vấn năm 2025, Khương Đức Thuận kể lại những kỷ niệm trên trường quay, đặc biệt là các phân đoạn tái hiện sự trăn trở của Đại tướng trước những quyết định quân sự trong chiến dịch giải phóng miền Nam. Ông cho biết có cảnh quay phải thực hiện lại vì cảm thấy diễn xuất chưa thể hiện đầy đủ tâm trạng nhân vật.

Theo nam nghệ sĩ, việc được giao hóa thân thành Đại tướng là vinh dự lớn trong sự nghiệp. Vai diễn đòi hỏi sự nghiên cứu nghiêm túc về lịch sử và con người, đồng thời đặt ra yêu cầu thể hiện nhân vật thuyết phục trên màn ảnh.

“Giải phóng Sài Gòn” tiếp tục được giới thiệu đến khán giả trong các dịp kỷ niệm ngày 30/4, góp phần lưu giữ hình ảnh một giai đoạn lịch sử qua điện ảnh Việt Nam.

Đảm nhiệm vai trò đạo diễn, tiếp tục theo đuổi đề tài công an

Sau thời gian hoạt động với vai trò diễn viên, Khương Đức Thuận tiếp tục phát triển sự nghiệp ở lĩnh vực đạo diễn sân khấu và truyền hình.

Vở “Hoa thép” - tác phẩm sân khấu đầu tay do ông dàn dựng với kịch bản của Đại tá Phan Gia Liên, giành Huy chương Vàng tại Liên hoan sân khấu về hình tượng người chiến sĩ Công an nhân dân lần thứ 2.

Ở lĩnh vực truyền hình, ông phối hợp với đạo diễn Minh Quang thực hiện “Những đứa con Biệt động Sài Gòn”. Bộ phim khai thác cuộc đấu tranh chống tội phạm, gắn với hình tượng người chiến sĩ công an và nhận được sự đón nhận của khán giả.

Tiếp đó, ông hợp tác với đạo diễn Nguyễn Chí Thành trong bộ phim “Chiến hạm nổ tung” - tác phẩm khai thác hoạt động của tổ điệp báo A13 và sự kiện đánh chìm chiến hạm Amyot d'Inville của Pháp, gắn với vai trò của nữ anh hùng Nguyễn Thị Lợi.

Quá trình làm đạo diễn giúp Khương Đức Thuận mở rộng phạm vi hoạt động nghệ thuật, từ biểu diễn đến tổ chức sản xuất và xây dựng tác phẩm. Đề tài Công an nhân dân tiếp tục là hướng đi nổi bật trong các dự án ông tham gia.

Tháng 12/2023, tên ông có trong danh sách nghệ sĩ được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân lần thứ 10. Đầu năm 2024, ông chính thức được vinh danh với danh hiệu này, ghi nhận những đóng góp trong hoạt động nghệ thuật.

Ngoài công việc đạo diễn, Khương Đức Thuận từng chia sẻ về dự án phim truyền hình dài tập “Mệnh lệnh nhân dân”, được xây dựng từ những vụ án tham nhũng có thật. Ông tham gia dự án với vai trò tổng đạo diễn, tiếp tục theo đuổi các đề tài gắn với lực lượng công an và những vấn đề của đời sống xã hội.

Cuộc sống riêng kín tiếng sau nhiều năm làm nghệ thuật

Trái với hình ảnh quen thuộc trên sân khấu và màn ảnh, NSND Khương Đức Thuận ít chia sẻ về đời tư trước công chúng. Ông hiếm khi cập nhật hình ảnh sinh hoạt thường ngày trên mạng xã hội và chủ động giữ riêng tư cho gia đình.

Theo những thông tin được ông chia sẻ trong các cuộc phỏng vấn, nam nghệ sĩ có các con đã trưởng thành. Ông dành thời gian cho gia đình, gặp gỡ bạn bè và theo dõi bóng đá khi không bận rộn với công việc nghệ thuật.

Năm 2025, Khương Đức Thuận cũng tiết lộ từng mắc ung thư bóng Vater - căn bệnh nguy hiểm liên quan đến vùng bóng Vater ở tá tràng. Ông được điều trị tại Bệnh viện 198 và may mắn hồi phục sau biến cố sức khỏe.

Sau thời gian điều trị, nam nghệ sĩ tiếp tục duy trì các hoạt động cá nhân và theo đuổi những dự án nghệ thuật. Với ông, công việc vẫn là phần quan trọng trong cuộc sống, gắn với quá trình tích lũy kinh nghiệm từ sân khấu, điện ảnh đến truyền hình.