Hơn 15 năm kể từ ngày đưa vào khai thác, nhiều cây cầu quy mô lớn liên tiếp được xây dựng trên khắp cả nước với công nghệ ngày càng hiện đại. Dù vậy, cầu Pá Uôn vẫn giữ một vị trí đặc biệt trong ngành giao thông Việt Nam khi là cây cầu có cột trụ cao nhất cả nước và từng lập kỷ lục Đông Nam Á.

Không chỉ gây ấn tượng bởi quy mô, công trình còn được xem là niềm tự hào của ngành xây dựng Việt Nam khi toàn bộ quá trình thiết kế và thi công đều do các kỹ sư, đơn vị trong nước đảm nhiệm. Việc hoàn thành cây cầu trong điều kiện địa hình hiểm trở, thời tiết khắc nghiệt và yêu cầu kỹ thuật rất cao đã đánh dấu bước tiến lớn của ngành cầu đường Việt Nam.

Công trình "Made in Vietnam" từng lập kỷ lục Đông Nam Á

Cầu Pá Uôn nằm trên tuyến Quốc lộ 279, bắc qua sông Đà, thuộc địa phận Quỳnh Nhai, cách trung tâm Sơn La khoảng 70km. Đây là công trình giao thông quan trọng kết nối Sơn La với các tỉnh Tây Bắc như Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai.  

Dự án được khởi công năm 2007 do Bộ Xây dựng làm chủ đầu tư. Ban Quản lý Dự án 1 là đơn vị trực tiếp quản lý, Tổng công ty Tư vấn thiết kế Giao thông vận tải (TEDI) đảm nhận thiết kế.

Ngay từ khi bắt đầu triển khai, cầu Pá Uôn đã thu hút sự quan tâm bởi đây là một trong những công trình cầu lớn đầu tiên được thiết kế và xây dựng hoàn toàn bởi đội ngũ kỹ sư Việt Nam.

Toàn bộ cây cầu dài 1.418m, trong đó phần cầu chính dài 918m và đường dẫn hai đầu cầu dài khoảng 500m. Cầu rộng 9m với hai làn xe lưu thông, kết cấu bằng bê tông cốt thép vĩnh cửu.

Theo kế hoạch ban đầu, công trình sẽ hoàn thành trước mùa mưa lũ năm 2009. Tuy nhiên, điều kiện thi công trên sông Đà cùng nhiều yếu tố khách quan khiến tiến độ kéo dài thêm gần một năm.

Ngày 18/4/2010, cầu được hợp long và chính thức khánh thành vào tháng 8 cùng năm. Đến năm 2015, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam xác nhận cầu Pá Uôn là cây cầu có cột trụ cao nhất Việt Nam. Cột trụ chính cao 98,6m, còn nếu tính từ đáy sông lên mặt cầu, chiều cao đạt khoảng 103,8m. Vào thời điểm đó, đây cũng là cây cầu có cột trụ cao nhất Đông Nam Á.

Ngoài kỷ lục về chiều cao, cầu Pá Uôn từng là một trong những công trình giao thông có tổng vốn đầu tư lớn với kinh phí khoảng 740 tỷ đồng.

Năm 2010, công trình còn được trao Cúp Vàng Chất lượng xây dựng Việt Nam, giải thưởng dành cho các công trình tiêu biểu trong giai đoạn đổi mới và hiện đại hóa đất nước.

Vượt địa hình hiểm trở, chinh phục thử thách của thiên nhiên

Điều làm nên giá trị đặc biệt của cầu Pá Uôn không chỉ nằm ở những con số kỷ lục mà còn ở quá trình thi công đầy thử thách.

Khu vực xây dựng nằm trên sông Đà, nơi có lòng sông sâu, dòng chảy mạnh và nền địa chất phức tạp. Đặc biệt, đây còn là vùng có nguy cơ xảy ra động đất cấp 8 đến cấp 9, buộc các kỹ sư phải áp dụng nhiều giải pháp kỹ thuật hiện đại để bảo đảm an toàn cho công trình.

Đội ngũ thiết kế đã lựa chọn kết cấu thân trụ hình chữ H bằng bê tông cốt thép. Thiết kế này vừa bảo đảm độ cứng trong quá trình khai thác, vừa có khả năng hấp thụ dao động khi xảy ra động đất.

Nhiều giải pháp kỹ thuật tiên tiến cũng được áp dụng như hệ thống gối thép có khả năng dịch chuyển khi xảy ra rung chấn, liên kết chốt cường lực giữa thân trụ và móng nhằm tăng khả năng chống động đất. Đồng thời, nhiều vật liệu sản xuất trong nước được sử dụng để thay thế thiết bị nhập khẩu, góp phần giảm chi phí nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.

Việc thi công các cột trụ cao gần 100m cũng đặt ra bài toán chưa từng có đối với đội ngũ kỹ sư Việt Nam. Để giải quyết, họ đã tự thiết kế hệ thống ván khuôn phù hợp với điều kiện trong nước, vừa bảo đảm an toàn vừa thuận tiện khi thi công ở độ cao lớn.

Các máy bơm bê tông công suất lớn được sử dụng để đưa bê tông từ hai bờ sông lên vị trí thi công thông qua hệ thống ván khuôn trượt. Nhờ đó, quá trình đổ bê tông diễn ra liên tục, bảo đảm chất lượng của các khối trụ.

Khó khăn lớn nhất đến từ điều kiện tự nhiên. Lòng sông Đà sâu, dòng nước chảy xiết và gần như không có lớp bùn phủ khiến việc thi công cọc nhồi gặp nhiều trở ngại. Các đơn vị thi công phải làm đường công vụ từ hai bờ sông, lắp đặt bè phao, xây rọ đá giữ đất và tận dụng thời điểm mực nước xuống thấp để triển khai các hạng mục dưới sông.

Ngay trong mùa lũ đầu tiên sau khi khởi công, nhiều bè phao phục vụ thi công đã bị dòng nước cuốn trôi. Đội ngũ kỹ sư và công nhân phải nhanh chóng gia cố, chế tạo lại hệ thống nổi có kích thước lớn và chắc chắn hơn để bảo đảm tiến độ.

Trong suốt quá trình xây dựng, hơn 400 công nhân làm việc liên tục theo chế độ bốn ca mỗi ngày. Mỗi ca kéo dài khoảng 6 giờ nhằm bảo đảm sức khỏe khi làm việc ở độ cao tương đương tòa nhà hơn 30 tầng. Mỗi trụ cầu đều được lắp đặt thang máy tạm để vận chuyển người và vật tư lên vị trí thi công.

Dưới cái nắng có thời điểm lên tới 40 độ C cùng những cơn gió mạnh trên cao, việc thi công luôn tiềm ẩn nhiều nguy hiểm. Tuy vậy, với quyết tâm hoàn thành đúng kế hoạch, đội ngũ thi công đã làm việc liên tục ngày đêm.

Sau 3 năm xây dựng, cầu Pá Uôn chính thức hợp long, mở ra tuyến giao thông quan trọng cho khu vực Tây Bắc. Đến nay, dù nhiều công trình hiện đại đã được xây dựng, cầu Pá Uôn vẫn là biểu tượng cho năng lực của kỹ sư Việt Nam và là dấu mốc đáng nhớ trong lịch sử phát triển ngành cầu đường nước ta.