Vào những năm 1960, tại một ngôi làng thuộc huyện Suixian, tỉnh Chiết Giang (Trung Quốc), người dân từng truyền tai nhau câu chuyện kỳ lạ về con suối liên tục xuất hiện vàng. Hiện tượng hiếm gặp này nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới địa chất và khảo cổ. Sau nhiều thập kỷ, quá trình điều tra và nghiên cứu đã từng bước hé lộ dấu tích của một khu mỏ vàng cổ cùng hàng trăm bộ hài cốt được chôn vùi trong lòng núi.

Phát hiện bất ngờ từ dòng suối

Theo các tư liệu địa phương, năm 1966, một cụ ông họ Lý trong lúc làm đồng đã phát hiện những vật thể màu vàng lấp lánh đang trôi theo dòng nước suối. Sau khi vớt lên kiểm tra, ông xác định đó là vàng. Trở về nhà, ông bàn với vợ sáng sớm hôm sau sẽ quay lại, tránh để nhiều người biết chuyện.

Tuy nhiên, khi hai vợ chồng ông Lý đến nơi, cả ngôi làng đã tập trung bên bờ suối để nhặt vàng. Không chỉ người lớn mà nhiều gia đình còn đưa cả trẻ em cùng tham gia. Hy vọng đổi đời khiến người dân hối hả vớt từng mẩu vàng theo dòng nước.

Điều khiến mọi người kinh ngạc là lượng vàng dường như không ngừng xuất hiện. Nhiều người cho rằng ở thượng nguồn chắc chắn tồn tại một mỏ vàng. Dù tổ chức tìm kiếm trên diện rộng, người dân chỉ phát hiện một cửa nước nhỏ mà không xác định được nguồn từ đâu ra.

Đoàn khảo sát địa chất và cảnh sát vào cuộc

Thông tin nhanh chóng lan rộng sang các địa phương lân cận và thu hút sự quan tâm của giới chuyên môn. Một đoàn khảo sát từ Bắc Kinh cùng lực lượng cảnh sát đã tới hiện trường để tiến hành điều tra.

Ngay khi có mặt, các chuyên gia lập tức phong tỏa khu vực, yêu cầu người dân rời khỏi hiện trường và tiến hành thu hồi một phần số vàng đã được nhặt trước đó. Theo quy định pháp luật thời kỳ đó, tài nguyên khoáng sản thuộc sở hữu quốc gia, không được phép khai thác hoặc chiếm hữu dưới danh nghĩa cá nhân.

Trong những ngày tiếp theo, đoàn khảo sát phát quang cây cối, sử dụng máy bơm hút nước và dùng các thanh sắt dài thăm dò cửa hang nơi dòng nước chảy ra. Tuy nhiên, cửa hang có độ sâu rất lớn, việc xác định nguồn gốc của dòng vàng gặp nhiều khó khăn.

Qua giám định, các chuyên gia nhận thấy nhiều mẩu vàng mang dấu vết đã qua quá trình tinh luyện chứ không hoàn toàn ở trạng thái tự nhiên. Từ những chứng cứ ban đầu, một số nhà nghiên cứu đưa ra giả thuyết rằng khu vực này có thể từng là nơi khai thác và luyện vàng phục vụ triều đình trong thời kỳ phong kiến.

Để tiếp tục xác minh, đoàn khảo sát đã đề xuất mở rộng quy mô nghiên cứu và bổ sung thiết bị hiện đại. Tuy nhiên, do điều kiện kỹ thuật còn hạn chế, địa hình hẻo lánh và kinh phí quá lớn, kế hoạch khai quật quy mô lớn không được phê duyệt.

Sau khi đoàn khảo sát rời đi, người dân vẫn tiếp tục nhặt vàng thêm một thời gian. Tuy nhiên, lượng vàng giảm dần rồi biến mất hoàn toàn. Sự việc dần lắng xuống và trở thành một câu chuyện ít người còn nhắc tới.

Bí mật được hé lộ sau hơn hai thập kỷ

Đến những năm 1980-1990, khi địa phương triển khai dự án mở đường xuyên núi, đơn vị thi công đã khoan phá một quả núi nằm trên tuyến đường.

Trong quá trình thi công, công nhân bất ngờ phát hiện nhiều vàng cùng hàng trăm bộ hài cốt và các dụng cụ sinh hoạt. Phát hiện này lập tức được báo cho cơ quan bảo tồn di tích văn hóa địa phương.

Sau khi tiến hành điều tra hiện trường, nhóm khảo cổ thuộc Cục Di tích Văn hóa loại trừ khả năng đây là một ngôi mộ cổ. Theo đánh giá của các chuyên gia, cấu trúc bên trong hang động rất phức tạp, không tuân theo quy hoạch của các lăng mộ truyền thống, đồng thời không phát hiện quan tài hay đồ tùy táng.

Quá trình khai quật còn phát hiện nhiều củi, than củi cùng dấu tích sinh hoạt bên cạnh các bộ hài cốt. Những chứng cứ này cho thấy những người có mặt trong hang từng sinh sống và lao động tại đây trong một khoảng thời gian, thay vì là người bị chôn theo hay bị giam giữ.

Qua nghiên cứu hiện trường, các nhà khảo cổ nhận thấy nhiều dấu vết rõ ràng của hoạt động khai thác và luyện kim cổ đại. Họ cho rằng đây từng là nơi khai thác vàng với phương pháp "đốt nổ" - kỹ thuật sử dụng nhiệt độ cao từ than củi để nung nóng các vách đá chứa quặng vàng, khiến đá nứt vỡ và giúp việc khai thác trở nên thuận lợi hơn.

Để kiểm chứng giả thuyết này, nhóm nghiên cứu đã tiến hành thực nghiệm ngay tại hiện trường bằng cách đốt củi khô sát vách đá. Kết quả cho thấy đá bị nứt theo đúng dự đoán, chứng minh phương pháp khai thác trên hoàn toàn khả thi.

Sau đó, Cục Địa chất đã mời các chuyên gia đánh giá trữ lượng khoáng sản trong khu vực. Kết quả khảo sát cho thấy mỏ vàng này có trữ lượng ước tính vượt quá 100 tấn.

Theo nhận định của các chuyên gia khảo cổ, với quy mô lớn như vậy, khu mỏ khó có khả năng thuộc sở hữu tư nhân. Nhiều khả năng đây là mỏ vàng do chính quyền phong kiến tổ chức khai thác, huy động số lượng lớn nhân công làm việc. Những bộ hài cốt được phát hiện trong hang có thể là của các thợ mỏ thiệt mạng do tai nạn trong quá trình khai thác.

Để làm rõ nguồn gốc khu mỏ, các nhà khảo cổ tiếp tục đối chiếu với nhiều tài liệu và thư tịch lịch sử. Kết quả nghiên cứu cho thấy vào thời nhà Minh, khu vực này từng tồn tại một mỏ vàng.

Theo thời gian, trải qua hàng trăm năm biến đổi địa chất, đất đá từ sườn núi sạt lở đã lấp kín cửa mỏ. Đồng thời, sự thay đổi của dòng chảy tự nhiên khiến con suối dần chuyển hướng và chảy qua phía trên khu mỏ, tạo nên hiện tượng các mẩu vàng theo dòng nước xuất hiện trên mặt đất mà người dân phát hiện vào năm 1966.

Phát hiện này không chỉ lý giải hiện tượng "dòng suối chảy ra vàng" từng gây xôn xao dư luận, mà còn góp phần bổ sung thêm tư liệu về hoạt động khai thác khoáng sản trong lịch sử, đồng thời cho thấy những biến đổi địa chất qua nhiều thế kỷ có thể che giấu những di tích quan trọng dưới lòng đất.