Nước máy sau khi xử lý tại nhà máy vẫn phải đi qua hệ thống đường ống, bể chứa và thiết bị cấp nước trước khi đến các hộ gia đình. Trong khi đó, nước đóng bình cũng có thể bị ảnh hưởng bởi điều kiện bảo quản, vận chuyển và vệ sinh máy nước nóng lạnh. Vì vậy, chất lượng nước không chỉ phụ thuộc vào nguồn cung mà còn liên quan đến toàn bộ quá trình lưu trữ và sử dụng.

Một kỹ sư có 20 năm làm việc tại nhà máy nước ở Trung Quốc gần đây chia sẻ về những nguy cơ có thể phát sinh trong quá trình đưa nước từ nơi sản xuất đến người tiêu dùng. Những phân tích này thu hút sự chú ý của cư dân mạng, đồng thời đặt ra câu hỏi: Nước máy đun sôi hay nước đóng bình có mức độ an toàn cao hơn?

Nước máy có thể bị ảnh hưởng trong quá trình dẫn đến hộ gia đình

Tại nhiều đô thị và khu dân cư, nước máy là nguồn nước sinh hoạt phổ biến. Nước thường được khai thác từ sông, hồ hoặc nguồn nước ngầm, sau đó đưa về nhà máy để xử lý trước khi phân phối đến người dân.

Tại nhà máy, nước thô phải trải qua nhiều công đoạn như keo tụ, tạo bông và lắng để loại bỏ phần lớn cặn bẩn, tạp chất; tiếp đó được lọc qua các vật liệu chuyên dụng và khử trùng nhằm kiểm soát vi khuẩn, virus cùng các vi sinh vật gây bệnh. Sau khi đạt yêu cầu chất lượng theo quy định, nước được đưa vào mạng lưới cấp nước.

Tuy nhiên, quá trình xử lý tại nhà máy không đồng nghĩa nước sẽ không thể bị ảnh hưởng trong quá trình vận chuyển. Theo kỹ sư, hệ thống đường ống cấp nước có thể được làm từ nhiều vật liệu khác nhau như nhựa chuyên dụng, gang hoặc thép. Với những hệ thống đã sử dụng lâu năm, tình trạng ăn mòn, rò rỉ, tích tụ cặn và hư hỏng đường ống có thể ảnh hưởng đến chất lượng nước. Nếu xảy ra sự cố, nước bẩn từ môi trường xung quanh có nguy cơ xâm nhập vào mạng lưới cấp nước.

Một điểm khác cần lưu ý là hệ thống cấp nước thứ cấp tại các khu chung cư, khu dân cư. Nhiều công trình sử dụng bể chứa trung gian để dự trữ và bơm nước đến từng hộ gia đình. Nếu bể không được đậy kín, vệ sinh và bảo dưỡng định kỳ, bụi bẩn, côn trùng hoặc các chất ô nhiễm có thể xâm nhập. Cặn bám lâu ngày cũng tạo điều kiện cho vi sinh vật phát triển.

Kỹ sư này cho biết từng kiểm tra một số bể chứa nước tại khu dân cư và phát hiện tình trạng tích tụ bùn, cặn, thậm chí có nơi nhiều năm không được vệ sinh. Tuy nhiên, đây là những trường hợp được ông ghi nhận trong quá trình làm việc, không thể đại diện cho toàn bộ hệ thống cấp nước.

Sau khi qua bể chứa, nước tiếp tục được dẫn đến từng hộ gia đình thông qua đường ống nội bộ. Chất lượng đường ống, tình trạng bảo dưỡng và vệ sinh hệ thống có thể ảnh hưởng đến chất lượng nước tại vòi.

Một số gia đình lựa chọn đun sôi nước máy trước khi uống. Đây là biện pháp xử lý có tác dụng tiêu diệt phần lớn vi sinh vật gây bệnh. Việc đun sôi nước là một trong những phương pháp hiệu quả để tiêu diệt vi khuẩn, virus và ký sinh trùng.

Tuy nhiên, đun sôi không loại bỏ được kim loại nặng, muối và nhiều chất ô nhiễm hóa học. Trong một số trường hợp, khi nước bay hơi, nồng độ các chất hòa tan không bay hơi còn có thể tăng lên. Vì vậy, nếu nguồn nước bị nhiễm hóa chất hoặc kim loại nặng, việc đun sôi không thể thay thế các biện pháp xử lý chuyên biệt.

Ngoài ra, ấm đun nước và dụng cụ chứa nước sau khi đun cũng cần được vệ sinh thường xuyên. Nước đã đun sôi nếu để trong dụng cụ không sạch hoặc không được đậy kín vẫn có nguy cơ tái nhiễm khuẩn.

Nước đóng bình cũng chưa chắc an toàn

Nước đóng bình và đóng chai trên thị trường có thể có nguồn gốc từ nước máy đã qua xử lý, nước khoáng thiên nhiên hoặc nước uống được sản xuất bằng các công nghệ lọc chuyên dụng như thẩm thấu ngược (RO). Tùy loại sản phẩm, quy trình xử lý và thành phần khoáng chất có thể khác nhau.

Nước được sản xuất tại cơ sở đáp ứng yêu cầu về chất lượng và vệ sinh có thể sử dụng trực tiếp mà không cần đun sôi. Tuy nhiên, chất lượng tại thời điểm xuất xưởng không đồng nghĩa sản phẩm sẽ luôn được bảo đảm trong suốt quá trình vận chuyển, bảo quản và sử dụng.

Theo phân tích của kỹ sư Trung Quốc, một trong những yếu tố cần chú ý là bình chứa nước dung tích lớn. Loại bình này thường được thu hồi, làm sạch và tái sử dụng nhiều lần. Trong quá trình vận chuyển, va đập hoặc tiếp xúc với môi trường bên ngoài, bình có thể xuất hiện vết trầy xước, hao mòn. Nếu quy trình làm sạch không bảo đảm, các vị trí này có thể trở thành nơi tích tụ cặn bẩn.

Một số loại bình nước dung tích lớn được sản xuất từ nhựa PC, vật liệu có thể chứa BPA. Vì vậy, bình chứa cần đáp ứng tiêu chuẩn an toàn, không bị biến dạng hoặc hư hỏng và được sử dụng đúng hướng dẫn của nhà sản xuất.

Bên cạnh chất lượng bình, điều kiện bảo quản tại các đại lý cũng đáng lưu ý. Nước đóng bình nếu được đặt ở nơi ẩm thấp, thiếu vệ sinh hoặc tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng trong thời gian dài có thể chịu ảnh hưởng từ môi trường bên ngoài. Việc xếp bình trực tiếp xuống nền nhà, để gần hóa chất hoặc nguồn nhiệt cũng làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.

Khâu giao nhận là một yếu tố khác cần kiểm soát. Nếu nhân viên vận chuyển không giữ vệ sinh, phần miệng bình và nắp bình có thể bị nhiễm bẩn trong quá trình bốc xếp. Điều này làm tăng nguy cơ đưa vi sinh vật vào thiết bị sử dụng tại gia đình.

Đáng chú ý, máy nước nóng lạnh hoặc cây nước nóng lạnh cũng có thể trở thành nguồn phát sinh vấn đề nếu không được vệ sinh, bảo dưỡng định kỳ.

Thiết bị này thường có các bộ phận chứa và dẫn nước nóng, nước lạnh. Nếu nước lưu lại trong bình chứa, đường dẫn hoặc vòi lấy nước trong thời gian dài, cặn bẩn và màng sinh học có thể tích tụ. Khi không được làm sạch đúng cách, thiết bị có nguy cơ trở thành nơi vi sinh vật phát triển.

Ngoài ra, trong quá trình lấy nước, các bộ phận tiếp xúc trực tiếp với bình, vòi lấy nước và tay người sử dụng cũng có thể bị nhiễm bẩn. Vì vậy, vệ sinh máy nước nóng lạnh không chỉ là lau chùi bên ngoài mà cần thực hiện theo hướng dẫn của nhà sản xuất đối với các bộ phận bên trong.

Làm thế nào để sử dụng nước uống an toàn?

Từ những nguy cơ có thể xuất hiện trong hai quy trình, có thể thấy nước máy đun sôi và nước đóng bình đều có những ưu điểm, hạn chế riêng. Chất lượng thực tế phụ thuộc vào nguồn nước, quy trình xử lý, hệ thống vận chuyển, điều kiện bảo quản và cách sử dụng tại gia đình.

Với nước máy, người dân nên quan tâm đến chất lượng nguồn cấp tại địa phương, tình trạng đường ống và bể chứa của công trình. Nếu sử dụng bể chứa riêng, cần vệ sinh định kỳ, đậy kín nắp và kiểm tra hệ thống đường ống để hạn chế nguy cơ ô nhiễm. Khi nước có màu, mùi hoặc vị bất thường, người dân không nên chủ quan sử dụng mà cần liên hệ đơn vị cấp nước hoặc cơ quan chức năng để kiểm tra.

Nước máy dùng để uống nên được đun sôi nếu nguồn nước đáp ứng yêu cầu chất lượng và không có cảnh báo ô nhiễm hóa chất. Sau khi đun, cần bảo quản trong dụng cụ sạch, có nắp đậy, tránh để nước tiếp xúc lâu với môi trường bên ngoài.

Đối với nước đóng bình, nên lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, nhãn mác đầy đủ, còn nguyên niêm phong và được cung cấp bởi đơn vị phân phối đáng tin cậy. Bình nước cần được bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp và nguồn nhiệt. Không nên sử dụng bình có dấu hiệu biến dạng, nứt vỡ hoặc hư hỏng.

Máy nước nóng lạnh cần được vệ sinh, khử khuẩn và bảo dưỡng theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Người dùng nên chú ý làm sạch vòi lấy nước, khu vực tiếp xúc với bình và các bộ phận chứa nước. Thời gian vệ sinh cụ thể cần căn cứ vào thiết kế thiết bị, tần suất sử dụng và hướng dẫn kỹ thuật, thay vì áp dụng một mốc cố định cho tất cả sản phẩm.

Nước là nhu cầu thiết yếu mỗi ngày, nhưng lựa chọn nguồn nước uống không nên dựa trên cảm tính hoặc giá thành sản phẩm. Nước đóng bình không mặc nhiên sạch hơn nước máy, cũng không thể kết luận nước máy đun sôi luôn an toàn hơn mọi loại nước đóng bình. 

Điều quan trọng là lựa chọn nguồn nước đạt yêu cầu chất lượng, bảo đảm vệ sinh trong quá trình lưu trữ, sử dụng và chủ động kiểm tra khi phát hiện dấu hiệu bất thường.