Tiến sĩ Trần Viết Hoàn là nhà sử học nổi tiếng, nguyên Giám đốc Khu Di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch, đồng thời là một trong số ít người từng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Chủ tịch Hồ Chí Minh khi Người còn sống.

Sinh ra và lớn lên tại xã Quỳnh Hưng, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình (nay thuộc tỉnh Hưng Yên), ngay từ nhỏ, ông Trần Viết Hoàn đã nuôi dưỡng ước mơ trở thành chiến sĩ Công an. Năm 1964, ông trúng tuyển lớp Cảnh vệ C221 (C500). Sau khi tốt nghiệp, ông được phân công về Đội 1, Cục Cảnh vệ - đơn vị đảm nhiệm công tác bảo vệ nơi ở và nơi làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Trong những năm công tác tại đây, ông có cơ hội trực tiếp làm nhiệm vụ cận vệ bên cạnh Bác Hồ. Mỗi khi nhắc về Chủ tịch Hồ Chí Minh, Tiến sĩ Trần Viết Hoàn luôn bày tỏ niềm kính trọng và tự hào sâu sắc.

Chia sẻ với báo chí, ông từng xúc động kể:

"Trong suốt 38 năm công tác tại khu Phủ Chủ tịch, điều vinh dự nhất trong cuộc đời tôi là có những năm tháng được làm người lính cận vệ cầm súng canh gác, bảo vệ Bác Hồ. Mỗi ngày, chúng tôi đều được nhìn thấy Bác làm việc, đi bách bộ, thỉnh thoảng Bác còn trực tiếp đến xem việc ăn uống của anh em.

Mỗi lần Bác đi công tác nước ngoài trở về, chúng tôi đều vô cùng vui mừng khi được nhận quà của Bác. Khi thì một quả táo, lúc là chiếc kẹo hay điếu thuốc lá... Dù món quà rất nhỏ nhưng chứa đựng tình cảm và tấm lòng nhân ái bao la mà Bác dành cho chúng tôi."

Cuộc gặp gỡ đặc biệt

Sau này, dù không còn trực tiếp làm nhiệm vụ cận vệ, ông Trần Viết Hoàn vẫn tiếp tục gắn bó với Khu Di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch. Trên cương vị Giám đốc trong suốt 16 năm, ông đảm nhận trọng trách gìn giữ, bảo tồn những di sản gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Chính công việc này đã dẫn đến một cuộc gặp gỡ đặc biệt trong quan hệ ngoại giao Việt Nam - Liên bang Nga, khi ông được Tổng thống Nga Vladimir Putin trực tiếp mời sang thăm Nga.

Trong cuộc chia sẻ với hãng thông tấn Sputnik của Nga, Tiến sĩ Trần Viết Hoàn kể lại kỷ niệm diễn ra vào tháng 02/2001, khi Tổng thống Nga Vladimir Putin có chuyến thăm chính thức Việt Nam.

"Tháng 2/2001, Tổng thống Nga Vladimir Putin sang thăm Việt Nam và dành thời gian tới Khu Di tích Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch ở Hà Nội. Ông là nguyên thủ quốc gia đầu tiên trong thế kỷ 21 đến thăm khu di tích và ghi lưu bút vào Sổ vàng. Với nét chữ rắn rỏi, Tổng thống Putin viết: 'Tôi chân thành quan tâm tới cuộc đời của người thầy vĩ đại của nhân dân Việt Nam, một người mà tên tuổi đã ghi vào lịch sử toàn thế giới'."

Khi đó, trên cương vị Giám đốc Khu Di tích, ông Trần Viết Hoàn trực tiếp đón tiếp, hướng dẫn và giới thiệu với Tổng thống Putin cùng đoàn đại biểu Nga về nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh từng sinh sống và làm việc.

Ông nhớ lại: "Dù nhiều năm đã trôi qua nhưng tôi vẫn nhớ như in lần trực tiếp hướng dẫn Tổng thống Putin tham quan Khu Di tích nơi Bác Hồ từng sống và làm việc. Đây không phải lần đầu tôi giới thiệu khu di tích với một nguyên thủ quốc gia nhưng lại là buổi giới thiệu để lại cho tôi nhiều cảm xúc nhất.

Chỉ cần nhìn cách ông chăm chú lắng nghe từng lời thuyết minh và ánh mắt đầy trân trọng khi ngắm những kỷ vật Bác Hồ từng sử dụng, tôi đã cảm nhận được tình cảm đặc biệt mà Tổng thống Putin dành cho Chủ tịch Hồ Chí Minh. Hơn nữa, ông nội của Tổng thống Putin từng là đầu bếp của Lê-nin, trong khi Bác Hồ luôn coi mình là học trò của Lê-nin, vì vậy việc ông Putin dành tình cảm đặc biệt cho Cụ Hồ cũng là điều dễ hiểu."

Trong chuyến tham quan, Tổng thống Putin bất ngờ hỏi ông Trần Viết Hoàn: "Khi Chủ tịch Hồ Chí Minh còn sống, ông có được gặp Người không?" Ông kể: "Lúc đó, tôi vô cùng tự hào, ngẩng cao đầu và trả lời: 'Thưa ngài, tôi chính là một trong những người lính cận vệ đã ngày đêm bảo vệ Cụ Hồ'."

Theo lời kể của Tiến sĩ Trần Viết Hoàn, sau khi nghe câu trả lời, Tổng thống Putin đã có một hành động khiến ông không bao giờ quên.

"Dù là một chính khách lớn, Tổng thống Putin vẫn không giấu được niềm vui. Ông nắm lấy tay tôi và nói: 'Tôi rất quý những người đã được gần gũi với Hồ Chủ tịch. Ngày mai tôi về nước, tôi mời ông và phu nhân sang thăm Nga cùng tôi'".

Lời mời bất ngờ ấy khiến ông vừa xúc động vừa tự hào. "Tôi thực sự rất bất ngờ. Không phải ai cũng có vinh dự được chính Tổng thống Nga trực tiếp mời sang thăm, lại còn được đi cùng trên chuyên cơ của Tổng thống. Đó là điều mà tôi chưa từng nghĩ tới. Tuy nhiên, tôi vẫn phải từ chối ngay lúc đó vì cần xin ý kiến cấp trên. Tôi lấy lý do cần thu xếp công việc gia đình và sẽ trả lời sau", ông Hoàn kể lại với PV của Sputnik.

Ngay sau đó, Tổng thống Putin quay sang Đại sứ Nga đi cùng đoàn, đề nghị liên hệ với Bộ Văn hóa Nga để tiến hành các thủ tục mời ông Trần Viết Hoàn, phu nhân cùng 2 cán bộ của Khu Di tích sang thăm Nga.

Tuy nhiên, vì nhiều nguyên nhân khách quan, phải hơn một năm sau, các thủ tục mới hoàn tất. Có thời điểm ông Hoàn từng nghĩ lời mời đặc biệt ấy đã bị lãng quên. Thế nhưng sau đó, ông bất ngờ nhận được thư mời chính thức từ Đại sứ quán Nga. Hai vợ chồng bắt đầu chuẩn bị cho chuyến đi đặc biệt.

Ông kể: "Bà ấy cầm thư mời đi khoe khắp xóm, ai cũng vui mừng cho vợ chồng tôi. Còn với riêng tôi, tôi luôn nghĩ rằng đó là cái phước mà Cụ Hồ đã để lại cho gia đình mình."

Trong suốt thời gian lưu lại Nga, ông Trần Viết Hoàn và phu nhân được phía bạn đón tiếp trọng thị.

"Phía Nga đã thông báo cho Đại sứ quán Việt Nam tại Nga, vì vậy khi chúng tôi vừa đến nơi đã có cán bộ Đại sứ quán cùng đại diện Bộ Văn hóa Nga chờ sẵn. Chúng tôi được bố trí lưu trú tại khách sạn Nga - thời điểm đó là khách sạn lớn nhất ở Thủ đô Mátxcơva, được Thứ trưởng Bộ Văn hóa Nga trực tiếp đón tiếp và trong suốt chuyến đi luôn có Trưởng phòng Đối ngoại của Bộ Văn hóa Nga đồng hành, đưa đi tham quan nhiều địa điểm."

Chuyến thăm kéo dài một tuần. Dù không có dịp gặp lại Tổng thống Vladimir Putin nhưng đối với Tiến sĩ Trần Viết Hoàn, đây vẫn là chuyến đi mang nhiều ý nghĩa. Theo ông, điều đặc biệt đầu tiên là lời mời được đưa ra trực tiếp từ Tổng thống Nga; điều đặc biệt thứ hai là chuyến đi ấy có được, như ông vẫn luôn tâm niệm, "nhờ cái phước của Cụ Hồ".

Với những đóng góp trong quá trình công tác, Tiến sĩ Trần Viết Hoàn được Nhà nước trao tặng Huân chương Lao động hạng Ba năm 1999 và Huân chương Lao động hạng Nhất năm 2014.