Mới đây, thông tin Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân La Văn Cầu từ trần, hưởng thọ 94 tuổi khiến đông đảo người dân và đồng đội không khỏi bàng hoàng, xúc động trước sự ra đi của một người chiến sĩ cách mạng. Ông chính là tấm gương tiêu biểu cho sự hy sinh, lòng yêu nước và ý chí chiến đấu bất khuất, kiên cường của bộ đội Việt Nam.

Người thương binh đầu tiên nhận danh hiệu Anh hùng LLVTND, khi mới 20 tuổi

Anh hùng La Văn Cầu là niềm tự hào của quê hương Cao Bằng, của Quân đội nhân dân Việt Nam và của nhiều thế hệ người Việt. Cuộc đời và sự nghiệp của ông gắn liền với những năm tháng đấu tranh gian khổ của dân tộc. 

Ông sinh năm 1932, là người dân tộc Tày, quê tại xã Phong Nặm, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng (nay là xã Đình Phong, tỉnh Cao Bằng), trong một gia đình nghèo. Từ nhỏ, ông đã chịu nhiều mất mát, cha bị bắt đi làm phu xây dựng, đến sức cùng lực kiệt, bị bệnh nặng rồi qua đời. Biến cố đó trở thành nỗi đau và cũng là ngọn lửa nhen nhóm, hun đúc tinh thần yêu nước trong lòng ông. 

Năm 1948, khi mới 16 tuổi, La Văn Cầu tham gia quân đội với lý tưởng đánh đuổi thực dân, giành lại độc lập cho dân tộc và trả thù nhà. 

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ông tham gia 29 trận chiến lớn nhỏ và nhiều lần lập công lớn. Tiêu biểu như trận phục kích Bông Lai - Lũng Phầy. Ông tham gia chiến đấu, tiêu diệt sinh lực địch và góp phần vào những thắng lợi quan trọng trên chiến trường Cao Bằng.

Anh hùng La Văn Cầu còn tham gia Chiến dịch Biên giới Thu - Đông năm 1950. Trong trận đánh cứ điểm Đông Khê, ông được giao nhiệm vụ chỉ huy tổ bộc phá mở cửa đột phá cho đơn vị tiến công. Giữa "cơn mưa đạn" dày đặc của kẻ địch, nhiều chiến sĩ bị thương, hy sinh. Ông cũng bị đạn bắn nát cánh tay phải và ngất lịm đi. 

Khi tỉnh lại, thấy khối bộc phá vẫn còn nguyên vẹn, ông cố gượng dậy tiếp tục xung phong. Tuy nhiên, do cánh tay phải bị đạn địch bắn gần đứt lìa khiến ông vô cùng đau đớn. 

Với quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ bằng mọi giá, ông nhờ đồng đội chặt đứt cánh tay bị thương để tiếp tục chiến đấu. Để không cắn vào lưỡi, ông lấy khăn mùi xoa nhét vào miệng, cố gắng chịu đau.

Sau đó, người chiến sĩ trẻ ôm khối bộc phá lao thẳng vào lô cốt địch, phá hủy mục tiêu trọng yếu, mở đường cho bộ đội xung phong. Hành động quả cảm ấy đã góp phần quan trọng vào chiến thắng và trở thành biểu tượng cho ý chí quyết chiến, quyết thắng của quân đội ta.

Trận đánh năm ấy khiến cánh tay phải của ông vĩnh viễn nằm lại chiến trường. Từ đó, hình ảnh ông thực hiện động tác chào điều lệnh bằng tay trái trở thành dấu ấn đặc biệt đối với đồng đội và nhân dân cả nước. Sau chiến tranh, ông được xác nhận là thương binh hạng 2/6 với tỷ lệ mất sức lao động 71%.

Không khuất phục trước thương tật, ông tiếp tục học tập, rèn luyện và đảm nhận nhiều nhiệm vụ trong quân đội. Ông tham gia công tác tuyên huấn, phụ trách thanh niên, đồng thời không ngừng nâng cao trình độ văn hóa và lý luận chính trị để phục vụ tốt hơn cho công việc.

Năm 1952, tại Đại hội Anh hùng, Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất, La Văn Cầu vinh dự trở thành một trong 7 chiến sĩ đầu tiên được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đặc biệt, ông cũng là thương binh đầu tiên nhận được phần thưởng cao quý này khi mới 20 tuổi. Những đóng góp xuất sắc của ông còn giúp ông có cơ hội được gặp gỡ và dùng cơm cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Sau đó, ông tiếp tục công tác tại Phòng Tổ chức Quân khu I và Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Trong suốt quá trình phục vụ quân đội, ông được phong quân hàm Đại tá và luôn hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao. Ông nghỉ hưu vào tháng 8/1996 sau gần nửa thế kỷ cống hiến cho đất nước.

Rời quân ngũ, Đại tá La Văn Cầu vẫn giữ trọn phẩm chất của người lính Cụ Hồ. Ông sống giản dị, khiêm nhường và tinh thần trách nhiệm cao, thường xuyên tham gia các hoạt động giáo dục truyền thống, gặp gỡ thanh thiếu niên để chia sẻ về lịch sử dân tộc, lòng yêu nước và ý chí vượt khó. 

Người duy nhất được đặt tên đường khi còn sống

Theo đó, tên Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân La Văn Cầu đã được đặt cho một số tuyến đường tại nhiều địa phương trên cả nước, trong đó có Hà Nội.

Khi ấy, ông đang công tác tại Tổng cục Chính trị. Trong một lần gặp gỡ, Đại tướng Nguyễn Chí Thanh - khi đó là Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, đã trao đổi với ông về đề xuất của UBND TP. Hà Nội liên quan đến việc lấy tên “La Văn Cầu” đặt cho một con đường hoặc một ngôi trường tại Thủ đô.

Trước đề xuất này, ông bày tỏ sự khiêm tốn và cho rằng nên ưu tiên đặt tên những đồng chí đã hy sinh. Tuy nhiên, sau đó không lâu, tên ông vẫn được sử dụng để đặt cho một tuyến phố tại Hà Nội.

Hiện nay, không chỉ tại Hà Nội mà ở nhiều địa phương như Vũng Tàu, Hạ Long (Quảng Ninh), Nam Định cũ (nay là Ninh Bình)... cũng có những con đường mang tên La Văn Cầu. Việc một cá nhân còn sống được đặt tên cho đường phố được xem là vinh dự đặc biệt, không phải ai cũng có được, thể hiện sự ghi nhận sâu sắc của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với những cống hiến của ông.