Giữa lòng Thủ đô Hà Nội, có một ngôi trường mang tuổi đời hơn một thế kỷ không chỉ nổi tiếng bởi bề dày truyền thống giáo dục mà còn được xem là một "chứng nhân lịch sử" đặc biệt của thành phố. Đó là Trường THCS Trưng Vương, nơi từng đào tạo nhiều thế hệ học sinh xuất sắc, trong đó có những nhà khoa học nổi tiếng như Ngô Bảo Châu, Đàm Thanh Sơn, Đỗ Đức Thái, Phan Vũ Diễm Hằng...

Không chỉ là một trong những trường trung học cơ sở hàng đầu Hà Nội, ngôi trường này còn sở hữu nhiều giá trị lịch sử, kiến trúc và văn hóa đặc biệt mà ít cơ sở giáo dục nào còn lưu giữ được đến ngày nay.

Hơn một thế kỷ lịch sử giữa lòng Hà Nội

Trường THCS Trưng Vương được thành lập năm 1917 với tên gọi ban đầu là Trường Nữ học An Nam. Đây là trường nữ sinh duy nhất của toàn xứ Bắc Kỳ thời bấy giờ. Do nằm trên phố Đồng Khánh, nay là phố Hàng Bài, trường còn được nhiều người biết đến với tên gọi Trường Nữ học Đồng Khánh.

Trải qua hơn 100 năm phát triển, ngôi trường vẫn giữ được nhiều hạng mục kiến trúc nguyên bản từ thời Pháp thuộc. Cổng trường hướng ra phố Hàng Bài gần như không thay đổi so với thiết kế ban đầu. Công trình sử dụng hệ khung gỗ, mái ngói với phần mái đua rộng nhằm hạn chế ánh nắng trực tiếp và tạo sự thông thoáng cho không gian bên trong.

Đi sâu vào khuôn viên trường là những hàng xà cừ cổ thụ hàng trăm năm tuổi cùng hai dãy nhà A và D được bảo tồn gần như nguyên vẹn. Các công trình nổi bật với gam màu vàng kem kết hợp hệ cửa chớp xanh lá, phong cách kiến trúc đặc trưng của nhiều công trình công cộng thời Pháp tại Hà Nội.

Thiết kế đối xứng, hành lang rộng, trần cao và hệ thống cửa sổ dày đặc giúp các lớp học đón gió tự nhiên, giảm bức xạ nhiệt trong điều kiện khí hậu nhiệt đới.

Không chỉ là cơ sở giáo dục lâu đời, trường còn gắn với nhiều dấu mốc quan trọng của lịch sử dân tộc. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã 5 lần đến thăm trường vào các năm 1946, 1954, 1956, 1958 và 1961.

Đặc biệt, trong những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, trường từng là nơi đặt trụ sở của Bộ Quốc phòng. Trong quá trình bảo vệ cơ quan đầu não, 24 chiến sĩ thuộc Tiểu đoàn 77, Trung đoàn Thăng Long đã anh dũng hy sinh.

Năm 2004, trường THCS Trưng Vương được công nhận là Di tích lịch sử cách mạng. Hiện nay, trong khuôn viên trường vẫn có khu tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ nhằm ghi nhớ sự hy sinh của những người đã ngã xuống trong mùa đông năm 1946 lịch sử.

Nơi lưu giữ biểu tượng Hà Nội hiếm có và đào tạo nhiều nhân tài

Sau hơn 100 năm, THCS Trưng Vương gần như là nơi duy nhất còn giữ huy hiệu của thành phố Hà Nội thời Pháp thuộc.

Tại đây, bức phù điêu được đặt trên mái tầng hai của phòng hội đồng với hình ảnh "song long chầu bảo kiếm". Chính giữa là thanh kiếm tượng trưng cho quyền lực theo văn hóa phương Tây, hai bên là hình ảnh rồng quen thuộc trong văn hóa phương Đông.

Theo nhiều nhà nghiên cứu, đây là sự giao thoa độc đáo giữa hai nền văn hóa Đông - Tây trong giai đoạn đầu thế kỷ XX. Trước đây, biểu tượng này từng xuất hiện tại nhiều công trình công cộng ở Hà Nội như cầu Long Biên hay các tòa công sở. Tuy nhiên, theo thời gian, phần lớn đã bị thay thế hoặc biến mất.

Bởi vậy, trường THCS Trưng Vương được xem là một trong số rất ít nơi còn bảo tồn được nguyên vẹn dấu tích đặc biệt này.

Bên trong trường, nhiều hạng mục kiến trúc cổ vẫn được sử dụng hàng ngày. Phòng hội đồng với hệ cột lớn, các ô vòm trang trí và nội thất gỗ tạo nên không gian trang nghiêm nhưng vẫn thoáng đãng. Chính giữa phòng là tượng Hai Bà Trưng, biểu tượng gắn liền với tên gọi của nhà trường.

Những cầu thang gỗ cổ nối giữa các dãy nhà hay cầu thang xoắn đặc trưng của kiến trúc Pháp thuộc vẫn được bảo tồn và khai thác hiệu quả sau hơn một thế kỷ.

Song song với việc gìn giữ giá trị lịch sử, trường cũng đầu tư mạnh vào cơ sở vật chất hiện đại. Hai tòa nhà mới cao 7 tầng được xây dựng để đáp ứng quy mô hơn 2.500 học sinh đang theo học. Các phòng chức năng, thư viện, phòng thí nghiệm và phòng tin học đều được trang bị hiện đại nhưng vẫn giữ phong cách kiến trúc hài hòa với khu nhà cổ.

Hiện thư viện trường sở hữu khoảng 16.000 đầu sách phục vụ học tập và nghiên cứu. Các phòng học được đầu tư hệ thống điều hòa, thiết bị công nghệ và không gian học tập thân thiện.

Trong nhiều năm qua, THCS Trưng Vương luôn nằm trong nhóm trường có thành tích học tập hàng đầu Hà Nội. Từ mái trường này, nhiều học sinh đã đạt giải quốc gia, huy chương quốc tế và trở thành những nhà khoa học, nhà giáo dục có uy tín.

Hơn một thế kỷ trôi qua, trường THCS Trưng Vương không chỉ là một địa chỉ giáo dục giàu truyền thống của Thủ đô mà còn là nơi lưu giữ những lớp trầm tích lịch sử quý giá của Hà Nội. Giữa nhịp sống hiện đại, ngôi trường vẫn bảo tồn được nhiều giá trị kiến trúc, văn hóa và ký ức của một giai đoạn lịch sử đặc biệt.