Một hộp sữa vẫn giữ nguyên giá trị dinh dưỡng sau nhiều tháng, một ly trà sữa có hương vị đồng nhất ở hàng trăm cửa hàng hay những trái xoài, quả vải Việt Nam xuất hiện trên kệ siêu thị Nhật Bản và châu Âu với chất lượng gần như vừa thu hoạch... Đằng sau những sản phẩm quen thuộc ấy là đóng góp của các kỹ sư Kỹ thuật thực phẩm - những người nghiên cứu, thiết kế và tối ưu toàn bộ quy trình để tạo ra thực phẩm an toàn, chất lượng và giàu giá trị dinh dưỡng.

Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sức khỏe, an toàn thực phẩm và chất lượng cuộc sống, Kỹ thuật thực phẩm không còn là ngành học chỉ gắn với các nhà máy chế biến truyền thống. Đây đang trở thành lĩnh vực hội tụ của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, mở ra nhiều cơ hội nghề nghiệp cho người trẻ.

Theo thống kê của Đại học Bách khoa Hà Nội, hơn 90% sinh viên có việc làm trong thời gian ngắn sau khi tốt nghiệp, cho thấy nhu cầu nhân lực của lĩnh vực này vẫn duy trì ở mức cao.

Kỹ thuật thực phẩm không chỉ là chế biến món ăn

Khi nhắc đến ngành thực phẩm, nhiều học sinh thường hình dung công việc chủ yếu xoay quanh nấu nướng hoặc sản xuất đồ ăn. Tuy nhiên, đó chỉ là một phần rất nhỏ của lĩnh vực này.

Kỹ thuật thực phẩm là ngành nghiên cứu và ứng dụng các kiến thức của hóa học, sinh học, vi sinh, công nghệ sinh học, khoa học dinh dưỡng cùng các nguyên lý kỹ thuật để giải quyết toàn bộ bài toán từ nguyên liệu đầu vào đến khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng.

Các kỹ sư thực phẩm không chỉ tìm cách chế biến thực phẩm ngon hơn mà còn nghiên cứu phương pháp kéo dài thời gian bảo quản, giữ được giá trị dinh dưỡng, đảm bảo an toàn vệ sinh, giảm chi phí sản xuất và phát triển những sản phẩm mới đáp ứng nhu cầu thị trường.

Đây cũng là lực lượng đứng sau nhiều xu hướng tiêu dùng hiện đại như thực phẩm chức năng, thực phẩm hữu cơ, sản phẩm ít đường, đồ uống lên men hay các công nghệ bảo quản tiên tiến giúp nông sản Việt Nam đủ tiêu chuẩn xuất khẩu sang những thị trường khó tính.

Tính ứng dụng của ngành rất rộng. Bất cứ lĩnh vực nào liên quan đến thực phẩm, đồ uống, bảo quản nông sản hay kiểm soát chất lượng đều cần đến đội ngũ kỹ sư được đào tạo bài bản. Không chỉ làm việc tại các nhà máy sản xuất, họ còn tham gia nghiên cứu, thiết kế dây chuyền công nghệ, phát triển sản phẩm mới, kiểm nghiệm chất lượng và xây dựng các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm.

Khi xã hội ngày càng phát triển, trí tuệ nhân tạo (AI) đang thay đổi nhiều ngành nghề, Kỹ thuật thực phẩm vẫn là lĩnh vực không thể thay thế. Ngành này đòi hỏi sự kết hợp giữa tư duy khoa học, khả năng nghiên cứu và kỹ năng thực hành. AI có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu hay tối ưu quy trình, nhưng không thể tạo ra sản phẩm mới. Để đánh giá chất lượng cảm quan và giải quyết các bài toán công nghệ cần đến đội ngũ kỹ sư có chuyên môn sâu.

Chương trình đào tạo gắn với công nghệ hiện đại và nhu cầu doanh nghiệp

Mục tiêu của chương trình Kỹ thuật thực phẩm không chỉ đào tạo kỹ sư có kiến thức chuyên môn mà còn hướng đến hình thành đội ngũ nhân lực có khả năng nghiên cứu, đổi mới công nghệ và thích ứng với sự phát triển nhanh của ngành công nghiệp thực phẩm. 

Trong quá trình học, sinh viên được trang bị nền tảng khoa học tự nhiên và kỹ thuật trước khi đi sâu vào các nhóm kiến thức chuyên ngành.

Song song với đó là nhóm kiến thức về quản lý chất lượng và an toàn thực phẩm. Sinh viên được tiếp cận các hệ thống quản lý phổ biến như HACCP, ISO 22000 hay GMP, đồng thời học các phương pháp phân tích hóa học, vi sinh để đánh giá chất lượng nguyên liệu và thành phẩm. Đây là nền tảng giúp người học có thể làm việc trong các bộ phận kiểm soát chất lượng của doanh nghiệp hoặc các cơ quan quản lý nhà nước.

Bên cạnh chuyên môn, sinh viên còn được rèn luyện khả năng nghiên cứu, làm việc nhóm, giải quyết vấn đề và học tập suốt đời. Đây là những kỹ năng quan trọng để thích ứng với môi trường làm việc hiện đại, nơi công nghệ liên tục thay đổi và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng sản phẩm.

Đặc biệt, nhiều xu hướng công nghệ mới như công nghệ sinh học, vật liệu nano hay in 3D trong thực phẩm cũng dần được đưa vào nghiên cứu và ứng dụng, giúp sinh viên có cơ hội tiếp cận những hướng phát triển mới của ngành.

Cơ hội nghề nghiệp rộng mở từ nhà máy đến viện nghiên cứu

Hiện nay, nhu cầu nhân lực của ngành Kỹ thuật thực phẩm đang gia tăng. Sau khi tốt nghiệp, sinh viên có thể làm việc tại các doanh nghiệp sản xuất thực phẩm trong nước và các tập đoàn đa quốc gia ở nhiều lĩnh vực như kỹ sư vận hành và thiết kế dây chuyền sản xuất sữa, bánh kẹo, đồ uống, thủy sản, rau quả, thực phẩm chức năng, cà phê hay các ngành chế biến nông sản. 

Ngoài ra người học còn có thể đảm nhiệm các vị trí quản lý chất lượng (QA, QC), chuyên viên nghiên cứu và phát triển sản phẩm, cán bộ kỹ thuật, chuyên viên kiểm nghiệm, chuyên gia tư vấn về an toàn thực phẩm hoặc làm việc tại các đơn vị thiết kế, lắp đặt hệ thống sản xuất công nghiệp.

Đối với những người yêu thích nghiên cứu, cơ hội cũng rất đa dạng tại các trường đại học, viện nghiên cứu, trung tâm kiểm định chất lượng hay các cơ quan quản lý Nhà nước trong lĩnh vực công nghệ sinh học và công nghệ thực phẩm.

Theo thống kê, hơn 90% sinh viên tốt nghiệp có việc làm sau 6 tháng. Mức thu nhập của người làm trong ngành khá đa dạng, tùy thuộc vào vị trí công việc và kinh nghiệm. Kỹ sư chế biến thực phẩm có thể nhận mức lương từ 6 đến 18 triệu đồng mỗi tháng. Nhân viên phòng thí nghiệm dao động từ 7 đến 10 triệu đồng; nhân viên QA khoảng 8-15 triệu đồng; nhân viên QC từ 7-12 triệu đồng.

Trong khi đó, các vị trí yêu cầu chuyên môn cao như giám sát sản xuất có mức thu nhập khoảng 14-18 triệu đồng mỗi tháng. Đặc biệt, chuyên viên nghiên cứu và phát triển sản phẩm (R&D) có thể đạt mức lương từ 13 đến 40 triệu đồng, tùy quy mô doanh nghiệp và năng lực chuyên môn.

Sự phát triển của thị trường thực phẩm sạch, thực phẩm chức năng, thực phẩm dinh dưỡng và các sản phẩm thân thiện với môi trường tiếp tục tạo ra nhu cầu lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao. Điều này giúp ngành Kỹ thuật thực phẩm không chỉ mang đến cơ hội việc làm ổn định mà còn mở ra nhiều hướng phát triển lâu dài cho người học.

Trong bối cảnh ngành thực phẩm đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ với sự hỗ trợ của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, vai trò của kỹ sư thực phẩm càng trở nên quan trọng. Họ không chỉ là những người vận hành dây chuyền sản xuất mà còn là những người tạo ra các sản phẩm mới, nâng cao giá trị nông sản Việt Nam và góp phần xây dựng một nền công nghiệp thực phẩm hiện đại, an toàn và bền vững.

Bên cạnh triển vọng nghề nghiệp, mức độ cạnh tranh đầu vào cũng phần nào phản ánh sức hút của ngành đối với thí sinh. Những năm gần đây, điểm trúng tuyển ngành Kỹ thuật thực phẩm tại Đại học Bách khoa Hà Nội thường dao động trong khoảng 23-26 điểm, tùy theo từng năm và phương thức xét tuyển.

Tại Đại học Bách khoa TP.HCM, điểm chuẩn của ngành này dao động khoảng 25-26 điểm. Trong khi đó, Đại học Khoa học Tự nhiên - ĐHQG Hà Nội ghi nhận mức khoảng 24-25 điểm; Đại học Khoa học Tự nhiên - ĐHQG TP.HCM cũng ở mức tương đương, khoảng 24-25 điểm.

Ở nhóm trường chuyên ngành, Đại học Công nghiệp Thực phẩm TP.HCM có điểm chuẩn khoảng 22-24 điểm, còn Đại học Nông Lâm TP.HCM dao động từ 21-23 điểm. Tại khu vực phía Bắc, Học viện Nông nghiệp Việt Nam tuyển sinh ngành này với mức khoảng 18-21 điểm, trong khi Đại học Công nghiệp Hà Nội có điểm chuẩn khoảng 22-24 điểm. Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM cũng ghi nhận mức điểm từ 23-25 điểm, tùy theo tổ hợp xét tuyển.

Mức điểm này được đánh giá ở nhóm khá, phù hợp với những học sinh có học lực tốt, yêu thích các môn khoa học tự nhiên và mong muốn theo đuổi lĩnh vực ứng dụng công nghệ vào sản xuất thực phẩm. 

Với khả năng ứng dụng khoa học công nghệ cùng nhu cầu nhân lực lớn từ doanh nghiệp, Kỹ thuật thực phẩm đang trở thành ngành học đáng cân nhắc đối với những học sinh yêu thích khoa học, mong muốn tạo ra những sản phẩm phục vụ hàng triệu người và góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống thông qua những giá trị thiết thực của ngành thực phẩm.