Cuối tháng 10/2025, Trung Quốc tiến hành chặn dòng sông Nhã Lung - phụ lưu lớn của Trường Giang, tại 2 vị trí cách nhau hàng chục km trên địa bàn tỉnh Tứ Xuyên. Hoạt động diễn ra trong cùng một ngày, được giới chức đánh giá là chưa từng có tiền lệ trong lịch sử xây dựng thủy điện của nước này, đồng thời mở màn cho giai đoạn thi công trọng yếu của 2 dự án quy mô lớn.

Theo Tân Văn Điện lực Trung Quốc, đây là bước khởi công then chốt của 2 nhà máy thủy điện Mộng Đẩu (Mengdigou) và Nhai Nghiễn (Yagen) giai đoạn I, với tổng công suất lắp đặt đạt khoảng 2,7 triệu kW.

Trong đó, nhà máy thủy điện Mộng Đẩu có công suất 2.400 MW, được xây dựng trên dòng chính sông Nhã Lung, tại khu vực giáp ranh giữa huyện Cửu Long (châu tự trị dân tộc Tạng Cam Tư) và huyện Mộc Lý (châu tự trị dân tộc Di Lương Sơn), thuộc tỉnh Tứ Xuyên, phía Tây Nam Trung Quốc. Đây hiện là dự án thủy điện có quy mô lớn nhất đang triển khai trên lưu vực sông Nhã Lung.

Dự án thủy điện Nhai Nghiễn có công suất 300 MW, nằm ở huyện Nhã Giang, cũng thuộc châu tự trị dân tộc Tạng Cam Tư. Công trình này giữ vai trò điều phối, hỗ trợ vận hành cho nhà máy thủy điện Lưỡng Hà Khẩu công suất 3.000 MW - một trong những dự án thủy điện lớn của tỉnh Tứ Xuyên.

Quá trình chặn dòng được hoàn tất trong chưa đầy 30 giờ. Để triển khai, các kỹ sư chuyển hướng dòng chảy qua hệ thống đường hầm khoan xuyên núi, giúp rút nước lòng sông phục vụ thi công. Khoảng 90.000 m³ đá dăm được sử dụng trong quá trình này. Đồng thời, các giải pháp kỹ thuật như dự báo thủy văn, mô hình thí nghiệm và tổ chức thi công theo kịch bản được áp dụng nhằm kiểm soát rủi ro và bảo đảm tiến độ.

Việc chặn dòng đồng thời tại 2 vị trí giúp tối ưu hóa tổ chức thi công, rút ngắn khoảng 1 tháng tổng thời gian xây dựng và tiết kiệm khoảng 1,69 triệu USD (44,5 tỷ đồng) chi phí đầu tư. Giải pháp chuyển dòng qua hầm cũng góp phần duy trì điều kiện sinh thái khu vực hạ lưu trong suốt quá trình triển khai.

Khi đi vào vận hành, 2 nhà máy dự kiến sản xuất lượng điện tương đương khoảng 3,5 triệu tấn than tiêu chuẩn mỗi năm, đồng thời giảm phát thải khoảng 9 triệu tấn CO₂. Sản lượng điện này có thể đáp ứng nhu cầu sử dụng của hơn 8 triệu hộ gia đình Trung Quốc mỗi năm.

Giới chức Trung Quốc cho biết đây là lần đầu tiên tại lưu vực sông Nhã Lung, 2 dự án thủy điện cùng lúc hoàn thành giai đoạn chặn dòng, tạo dấu mốc trong quá trình xây dựng tổ hợp năng lượng tích hợp gồm thủy điện, điện mặt trời và điện gió.

2 dự án là thành phần quan trọng trong chiến lược phát triển năng lượng tái tạo của Trung Quốc. Theo quy hoạch, dọc lưu vực sông Nhã Lung sẽ hình thành 4 cụm năng lượng sạch tích hợp với tổng công suất dự kiến đạt 78 triệu kW, hướng tới vận hành hoàn chỉnh vào năm 2035. Hệ thống này sử dụng thủy điện làm nguồn điều tiết trung tâm nhằm cân bằng sản lượng từ các nguồn năng lượng biến động như gió và mặt trời.

Sông Nhã Lung dài hơn 1.300km, là một trong những nguồn thủy năng lớn của Trung Quốc, đặc biệt tại khu vực thượng và trung lưu với địa hình hiểm trở, dòng chảy mạnh. Điều kiện tự nhiên tại khu vực xây dựng đặt ra nhiều thách thức kỹ thuật.

Đáng chú ý, dự án Nhai Nghiễn giai đoạn I sẽ xây dựng đập bê tông một khối có chiều dài lớn nhất Trung Quốc. Môi trường vùng núi cao với áp suất thấp, cường độ tia cực tím lớn và khí hậu khắc nghiệt làm gia tăng nguy cơ nứt bê tông. Để ứng phó, các đơn vị thi công triển khai đồng thời nhiều giải pháp như mô phỏng thí nghiệm, dự báo thủy văn chính xác và diễn tập các phương án xử lý.

Theo báo cáo, 2 dự án dự kiến tạo ra khoảng 8.000 việc làm trong giai đoạn xây dựng, đồng thời đóng góp gần 1,2 tỷ nhân dân tệ (tương đương hơn 4.500 tỷ đồng) tiền thuế cho ngân sách địa phương. Khi đi vào vận hành, nguồn thu từ sản xuất điện tiếp tục hỗ trợ tăng trưởng kinh tế - xã hội của tỉnh Tứ Xuyên và các khu vực lân cận.

Ông Tôn Văn Lượng - Chủ tịch Công ty Phát triển Thủy điện sông Nhã Lung, nhận định giai đoạn “Kế hoạch 5 năm lần thứ 15” giữ vai trò quan trọng trong lộ trình hướng tới mục tiêu trung hòa carbon. Các dự án trên sông Nhã Lung được kỳ vọng góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang mô hình phát triển ít phát thải.

Kỳ tích chặn sông chưa từng có này không chỉ là bước ngoặt kỹ thuật mà còn phơi bày tham vọng dẫn đầu thế giới về năng lượng tái tạo của Trung Quốc. Các công nghệ và khái niệm mới của Trung Quốc dự kiến sẽ tiếp tục dẫn đầu xu hướng phát triển thủy điện của thế giới.

Theo đánh giá của các chuyên gia, thủy điện vẫn giữ vai trò “hạt nhân” trong hệ thống năng lượng 100% tái tạo, giúp cân bằng sản lượng điện từ gió và mặt trời. Hiệp hội Thủy điện Quốc tế cho biết công suất thủy điện toàn cầu năm 2024 đạt 24,6 GW, trong đó quốc gia này chiếm gần 60%, củng cố vị thế dẫn đầu và dự kiến duy trì vị trí lớn nhất thế giới đến năm 2030.