Roger Conner kiếm sống bằng nghề bán củi, nhưng có lẽ ông cũng hiểu rất rõ về một nguồn năng lượng khác: dầu diesel. Loại nhiên liệu này vận hành mọi khâu trong chuỗi cung ứng của công ty ông, RC Conner Enterprises: từ những xe tải cỡ lớn chở gỗ từ nhà cung cấp về cơ sở của ông tại thị trấn Exeter, hạt Rockingham, bang New Hampshire, Mỹ đến các máy móc bốc dỡ và xử lý gỗ thành củi sấy khô dùng cho hộ gia đình và nhà hàng và cả những xe tải giao các bó củi hoàn thiện đến khách hàng khắp vùng New England.

Trong một năm bình thường, ông Conner chi khoảng 6.800 USD mỗi tháng cho diesel. Nay con số này là khoảng 11.000 USD (hơn 179 triệu đồng). Để bù đắp một phần chi phí, ông đã thêm phụ phí nhiên liệu 5%; khi khách hàng thấy vậy, một số người đã bỏ đi.

Sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận ngừng bắn vào sáng nay (8/4), giá dầu thế giới đã hạ nhiệt, giảm xuống dưới 100 USD/thùng. Tuy nhiên, kể từ đầu năm đến nay, loại nhiên liệu thiết yếu này đã tăng hơn 60%. Thậm chí có những giai đoạn tăng sốc khi căng thẳng Trung Đông leo thang.

Nếu giá diesel tiếp tục tăng, “chúng tôi sẽ phải tiếp tục tăng giá, nhưng có lẽ sẽ không còn khách hàng nào nữa”, ông Roger Conner, 50 tuổi, nói. “Điều này sẽ làm tê liệt nền kinh tế thế giới. Tôi không nghĩ mọi người nhận ra nền kinh tế phụ thuộc vào dầu diesel nhiều đến mức nào”.

Giá trung bình một gallon diesel tại Mỹ trong trung tuần tháng 3 năm 2026 đã vượt mốc 5 USD (131.685 đồng) và đó mới chỉ mới lần thứ hai trong lịch sử điều đó xảy ra. (Cuộc xung đột với Ukraine năm 2022 của Nga đánh dấu lần đầu tiên giá nhiên liệu này bước vào vùng giá từng được xem là không tưởng).

Dù phần lớn người tiêu dùng quan tâm nhiều hơn đến giá xăng, chính mức tăng còn mạnh hơn của dầu diesel mới khiến các doanh nghiệp phải cảnh giác.

Lý do là vì dầu diesel cung cấp năng lượng cho gần như mọi ngành công nghiệp, từ máy cày ruộng, máy móc xây dựng công trình cho đến xe tải đường dài, tàu hỏa và xe buýt vận chuyển hàng hóa và con người trên khắp thế giới. Theo ông Bob Costello, nhà kinh tế trưởng của Hiệp hội Vận tải đường bộ Mỹ, dầu diesel là khoản chi phí lớn thứ hai của ngành vận tải sau tiền lương tài xế, chiếm khoảng 1/5 tổng chi phí vận hành. Ngay cả trong thời điểm bình thường, các doanh nghiệp vận tải cũng kiểm soát chặt chẽ mức tiêu thụ nhiên liệu - thưởng cho tài xế nếu đạt mục tiêu tiết kiệm nhiên liệu - bởi chỉ cần biến động nhỏ về giá dầu diesel cũng có thể ảnh hưởng đến biên lợi nhuận. “Họ không chạy xe bừa bãi”, ông Costello nói.

Một ví dụ về tác động của giá nhiên liệu là chi phí vận chuyển một chiếc sà lan từ New Orleans đến Owensboro, bang Kentucky, Mỹ đã tăng 27% từ tháng 2 đến cuối tháng 3 năm nay, theo ông Anton Posner, Giám đốc điều hành (CEO) của công ty dịch vụ hậu cần Mercury Resources “và tất cả đều liên quan đến dầu diesel”. Dầu diesel thậm chí còn được dùng để phát điện ở một số nơi, bao gồm cả khi mất điện tại các trung tâm dữ liệu rộng lớn sử dụng máy phát điện dự phòng.

Với mức độ phổ biến như vậy, việc giá diesel tăng khiến giá của gần như mọi thứ trong chuỗi cung ứng tăng theo, từ gỗ vận chuyển bằng tàu hỏa đến ớt xanh bán tại cửa hàng tạp hóa gần nhà.

Joe Brusuelas, nhà kinh tế trưởng của công ty kế toán, thuế và tư vấn RSM US cho biết điều này tạo ra hiệu ứng lan tỏa rõ rệt. Ông ước tính mức tăng giá 10% của dầu diesel sẽ kéo chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng khoảng 0,1%. Điều đó có nghĩa là nếu giá cả cao như hiện nay duy trì, lạm phát có thể tăng thêm tới 0,4%. (Các nhà kinh tế thường xem xét lạm phát lõi - loại trừ thực phẩm và năng lượng - để đánh giá xu hướng cơ bản rõ hơn). Dữ liệu CPI tiếp theo của Mỹ - nền kinh tế lớn nhất thế giới dự kiến được công bố vào ngày 10/4/2026.

Nếu giá hàng hóa thiết yếu tăng vì giá dầu diesel leo thang, điều này có thể là tin xấu đối với Tổng thống Mỹ Donald Trump, người đã coi việc kiểm soát lạm phát là ưu tiên quan trọng của chính quyền “xứ sở cờ hoa”. (Đôi khi, ông Trump cũng gọi vấn đề chi phí sinh hoạt của người dân Mỹ là “trò lừa bịp” và tuyên bố đã “chiến thắng trong việc kiểm soát vấn đề này”. Chủ đề này chắc chắn sẽ là điểm nóng trong các cuộc bầu cử giữa kỳ).

Hôm 18/3, khi được hỏi mức độ lo ngại về việc dầu diesel đẩy giá hàng hóa tăng, Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Jerome Powell cho biết các nhà hoạch định chính sách đang “theo dõi sát sao” vấn đề này. Dầu mỏ và các nhiên liệu có nguồn gốc từ nó có “tác động lớn đến lạm phát tổng thể, nhưng cũng ảnh hưởng đến lạm phát cốt lõi. Tác động có thể không quá lớn, nhưng là có thật và đáng kể”, ông Powell nói.

Video giá dầu diesel tăng cao khi người dân Mỹ phải đối mặt với chi phí sinh hoạt leo thang - Nguồn clip: CBS News

Eo biển Hormuz – nơi thường vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu khí thế giới hiện gần như đóng cửa với giao thông kể từ khi cuộc chiến giữa Israel và Mỹ với Iran nổ ra, khiến giá dầu thô toàn cầu vượt mốc 100 USD/thùng. Dầu thô là nguyên liệu đầu vào để sản xuất các sản phẩm dầu mỏ tinh chế như xăng, nhiên liệu máy bay và dầu diesel.

Giá dầu tại Mỹ hồi giữa tháng 3 năm nay đã tăng chậm hơn so với mức chuẩn toàn cầu, điều này về lý thuyết có thể giúp kìm hãm giá nhiên liệu tinh chế trong nước. Tuy nhiên, không phải loại dầu nào cũng giống nhau. Dù Mỹ sản xuất nhiều dầu nhất thế giới nhờ bùng nổ công nghệ khai thác đá phiến, phần lớn là “dầu nhẹ”, phù hợp hơn để sản xuất xăng. Trong khi đó, sản xuất dầu diesel cần các loại dầu nặng hơn, phổ biến hơn ở khu vực Vịnh Ba Tư.(Venezuela và Canada cũng có trữ lượng dầu nặng đáng kể).

Hiện chưa rõ giá dầu diesel sẽ duy trì ở mức cao bao lâu, hoặc khi nào các chi phí sản xuất và vận chuyển tăng sẽ được chuyển hết sang người tiêu dùng. Nhưng các doanh nghiệp vận tải trong toàn chuỗi cung ứng đã bắt đầu áp dụng phụ phí nhiên liệu - nếu họ chưa áp dụng điều này trước đó.

Ông Jonathan Gold, Phó Chủ tịch phụ trách chuỗi cung ứng và chính sách hải quan của Liên đoàn Bán lẻ Quốc gia Mỹ cho biết “các hãng vận tải đã bắt đầu áp dụng phụ phí dịch vụ khẩn cấp, mặc dù tác động đầy đủ đến giá cả vẫn chưa chắc chắn”.

Các hãng vận chuyển lớn của Mỹ như United Parcel Service và FedEx đã áp dụng phụ phí nhiên liệu để đối phó với biến động giá năng lượng; hiện United States Postal Service cũng đang cân nhắc làm điều tương tự, Tổng Giám đốc Bưu điện Hoa Kỳ David Steiner cho biết. “Tôi luôn nghĩ đến các công cụ sẵn có”, ông nói. “Nếu giá dầu tăng, chúng tôi sẽ phải dùng đến công cụ đó”.

Với những người ít bị áp lực về biên lợi nhuận hơn, đây lại là cơ hội kinh doanh. Ernesto Fernandez, người sáng lập công ty dịch vụ cảnh quan Fernandez Landscape Contractors Services tại thành phố Houston, bang Texas, Mỹ cho biết chi phí dầu diesel của ông đã tăng tới 2.500 USD (hơn 65,8 triệu đồng) mỗi tuần, nhưng vị lãnh đạo doanh nghiệp này vẫn chưa tăng giá khi ông hy vọng giành được các hợp đồng mà đối thủ cạnh tranh đã đẩy giá lên đắt hơn. Khách hàng đang đổ về. “Tôi chấp nhận giảm lợi nhuận, nhưng vẫn duy trì việc kinh doanh”, ông nói. Tuy nhiên, ngay cả ông Fernandez cũng thừa nhận điều này có thể không kéo dài. Trong vài tuần tới, ông cho biết công ty của mình cũng sẽ phải tăng giá nếu chi phí không hạ nhiệt.