Nền kinh tế lớn thứ 2 Đông Nam Á lo ngành thủy sản lao đao vì giá xăng dầu tăng vọt

Ngành đánh bắt cá của Thái Lan cảnh báo rằng giá xăng dầu tăng mạnh có thể buộc 70% tàu cá phải ngừng hoạt động sau lễ hội Songkran (từ ngày 16/4 trở đi), đe dọa nguồn cung hải sản trong nước và ảnh hưởng đến khoảng 50.000 lao động.

Songkran là Tết cổ truyền của Thái Lan, tương tự như Tết Nguyên Đán ở Việt Nam nhưng diễn ra vào tháng 4 Dương lịch. Đây là dịp đón năm mới theo lịch truyền thống của Thái Lan, gắn liền Phật giáo và văn hóa truyền thống, nổi tiếng với lễ hội té nước. Nghi thức chính của Tết Songkran gồm tắm Phật và chúc phúc cho người thân, bạn bè. Hoạt động nổi bật của lễ hội truyền thống này là té nước – tượng trưng cho việc gột rửa điều xui xẻo và mang lại may mắn.

Lễ hội Songkran ở Thái Lan năm nay diễn ra chính thức trong 3 ngày, từ 13 - 15/4/2026. Một số nơi có thể kéo dài lễ hội lâu hơn (đặc biệt ở các thành phố du lịch như thủ đô Bangkok hay Chiang Mai).

Ông Sarawut Thowsakul, cố vấn Hiệp hội Nghề cá Quốc gia Thái Lan cho biết chiến sự ở Trung Đông giữa Mỹ - Israel với Iran đã đẩy giá dầu tăng cao, tác động trực tiếp đến ngành đánh bắt cá ở Thái Lan vì nhiên liệu chiếm phần lớn chi phí vận hành.

Ông cho biết 40–50% tàu cá ở “xứ sở Chùa Vàng” đã buộc phải neo đậu, bao gồm cả khoảng 6.000 tàu đánh bắt thương mại và 15.000 - 16.000 tàu cá quy mô nhỏ của cả nước.

Video ngành đánh bắt cá của Thái Lan chịu tác động nặng nề khi giá dầu diesel tăng vọt - Nguồn clip: Al Jazeera English

Giá hải sản chưa tăng dù nguồn cung chịu áp lực

Bất chấp cú sốc chi phí, giá hải sản tại Thái Lan hiện vẫn chưa tăng so với trước khi xảy ra chiến sự ở Trung Đông. Các loại cá cung cấp cho nhà hàng như cá mú, cá chim trắng và cá hồng vẫn giữ nguyên giá. Cá thịt trắng, surimi (thịt cá xay nhuyễn, tạo hình thành các sản phẩm như thanh cua, viên cá, chả cá…) và cá thu cũng không thay đổi giá bán, trong khi giá mực thậm chí đã giảm khoảng 10%.

Ông Sarawut cho biết nguyên nhân chính là sức mua suy yếu do lo ngại giá nhiên liệu tăng và nguy cơ thiếu hụt. Du lịch chậm lại, ít người đi ăn ngoài hơn và các nhà hàng cũng giảm lượng nguyên liệu nhập vào.

Đồng thời, hải sản nhập khẩu từ Ấn Độ và Yemen tràn vào Thái Lan, bên cạnh nguồn nhập thường xuyên từ Myanmar – vốn đã chiếm khoảng 60% lượng hải sản tiêu thụ trong nước. Ông Sarawut cho biết trước đây các nhà bán lẻ Thái Lan thường bán hết hải sản trong ngày, nhưng hiện phải mất đến 3 ngày họ mới giải phóng được lượng hàng tồn.

Dù du lịch ở quốc gia Đông Nam Á này đã bắt đầu phục hồi sau khi Chính phủ thông báo tăng giá nhiên liệu và khẳng định sẽ không thiếu hụt, đà phục hồi vẫn còn hạn chế. Giá nhiên liệu trong nước cũng được dự báo sẽ tiếp tục tăng trong các đợt tới.

Dự kiến thêm nhiều tàu cá sẽ ngừng hoạt động trong tháng này

Ông Sarawut cho biết giá nhiên liệu E20 hiện ở mức 40 baht/lít (gần 32.267 đồng/lít), cao hơn ngưỡng mà ngành đánh bắt cá của Thái Lan có thể chịu đựng (không quá 33 baht/lít, tức gần 26.620 đồng/lít). Do đó, từ ngày 5/4, khoảng 40% tàu cá sẽ phải nằm bờ, trong khi số còn lại vẫn ra khơi để đảm bảo nguồn cung cho dịp Tết cổ truyền Songkran. Tuy nhiên, sau lễ hội té nước nổi tiếng này, tình hình dự kiến sẽ xấu đi nhanh chóng. Từ ngày 16/4, 70% tàu cá của Thái Lan có thể ngừng hoạt động và đến cuối tháng 4, chỉ còn khoảng 10% đội tàu còn có thể ra khơi.

Ông Sarawut cảnh báo điều này sẽ khiến ít nhất 70% nguồn hải sản nội địa biến mất khỏi thị trường và khiến các nhà máy thiếu nguyên liệu. Ngư dân có thể phải làm việc cách ngày hoặc chỉ 3 ngày/lần, trong khi các nhà máy chế biến nhiều khả năng cũng phải điều chỉnh kế hoạch tuyển dụng. Tổng cộng khoảng 50.000 lao động sẽ bị ảnh hưởng.

Hải sản nhập khẩu cạnh tranh trực tiếp với nguồn nội địa

Ông Sarawut cho biết giá hải sản mà ngư dân Thái Lan nhận được sau Tết Songkran có thể chỉ tăng 10 - 15%, dù lẽ ra phải tăng khoảng 30%, do không thể cạnh tranh với hàng nhập khẩu giá rẻ.

Trong khi đó, giá hải sản nhập khẩu có thể tăng 40 - 50% khi nguồn nội địa biến mất, nhưng người tiêu dùng vẫn phải trả giá cao.

Ông cũng cho rằng việc Thái Lan siết chặt quy định nghề cá nhằm tuân thủ các biện pháp chống khai thác bất hợp pháp (IUU) đã khiến nhiều tàu rời khỏi hệ thống, làm giảm nguồn cung cho các nhà máy.

Điều này tạo cơ hội cho doanh nghiệp nhập khẩu với lý do phục vụ xuất khẩu. Tuy nhiên, trong 10 năm qua, hải sản nhập khẩu của Thái Lan như mực đã xuất hiện phổ biến tại các chợ tươi sống và chợ đường phố, được dán nhãn xuất xứ từ Peru và Argentina, đồng thời cũng có mặt trong các nhà hàng.

Ông cho biết thêm, hải sản từ Ấn Độ và Yemen – vốn không thể xuất khẩu sang Trung Đông – đã được giảm giá 30 - 40%. Các nhà nhập khẩu Thái Lan đã mua số lượng lớn để tích trữ và bán tại thị trường nội địa, cạnh tranh trực tiếp với hải sản Thái Lan vốn có chi phí sản xuất cao hơn.

Kêu gọi siết chặt kiểm soát nhập khẩu

Ông Sarawut kêu gọi Chính phủ Thái Lan, đặc biệt là Bộ Thương mại, xem xét và phân bổ hạn ngạch nhập khẩu hải sản một cách chặt chẽ hơn, đồng thời đảm bảo hàng nhập khẩu chỉ phục vụ mục đích tái xuất khẩu. Ông cho rằng hải sản nhập khẩu nên bị cấm bán tại nhà hàng, chợ tươi sống và chợ đường phố trong nước, đồng thời lập luận rằng những kênh phân phối đó nên dành riêng cho ngành thủy sản nội địa. Theo ông Sarawut, biện pháp này ít nhất sẽ giúp ngành đánh bắt cá trong nước có cơ hội cạnh tranh nếu giá nhiên liệu duy trì quanh mức 35 baht/lít (hơn 28.233 đồng/lít).