Nỗi lo “chảy máu chất xám” ở Samsung

Một kỹ sư nam của Samsung Electronics (Samsung) từng xem hợp đồng “nhân tài cốt lõi” của mình là bằng chứng cho thấy công ty công nghệ lừng danh Hàn Quốc này muốn giữ chân anh ở lại.

Khoản thu nhập bổ sung rõ ràng rất hữu ích. Nhưng điều quan trọng hơn là danh hiệu đó cho thấy Samsung biết kỹ sư nào khó thay thế và sẽ đối xử với họ theo cách tương xứng. Niềm tin ấy giờ đây đã bị lung lay.

“Nhìn cách Samsung xử lý cuộc tranh chấp tiền thưởng gần đây, tôi đã mất rất nhiều thiện cảm với công ty”, nhân viên này nói và yêu cầu giấu tên vì không được phép phát biểu công khai. “Giờ đây, tôi đang hỏi han xem liệu mình có thực sự nên chuyển sang SK hynix hay không và liệu Samsung có tìm mọi cách để ngăn cản tôi hay không”.

Kỹ sư này cho biết hợp đồng đặc biệt của mình cấm anh gia nhập một công ty cùng ngành trong vòng 2 năm sau khi rời Samsung. Hạn chế này không chỉ áp dụng với các đối thủ của chaebol lớn nhất Hàn Quốc trong ngành chip mà còn bao gồm những công ty công nghệ thế giới như Apple và Google.

Với hợp đồng cấp CL3, Samsung từng đề nghị khoảng 50 triệu won (khoảng 33.538 USD, tức gần 884 triệu đồng) trong 2 năm dưới dạng tiền giữ chân nhân sự. Năm nay, công ty này đề nghị mức 80 triệu won (hơn 1,4 tỷ đồng) trong 3 năm, một phần bằng cổ phiếu.

“Những gì trước đây tôi đón nhận với lòng biết ơn giờ đây lại giống như một bản hợp đồng nô lệ”, anh nói.

Trường hợp của kỹ sư nam kể trên chỉ phản ánh một phần nhỏ lực lượng lao động của Samsung, nhưng nó giúp lý giải vì sao cuộc tranh chấp hiện nay bên trong “gã khổng lồ công nghệ” này không đơn thuần được nhìn nhận như một cuộc cãi vã về chuyện tăng tiền thưởng.

Trong những tuần gần đây, công đoàn Samsung đã yêu cầu trích 15% lợi nhuận hoạt động làm tiền thưởng và bãi bỏ mức trần thưởng. Công ty này ghi nhận lợi nhuận hoạt động 57.200 tỷ won (hơn 1,01 triệu tỷ đồng) trong quý I/2026, trong đó gần 90% đến từ mảng bán dẫn. Giới phân tích thị trường dự báo lợi nhuận hoạt động cả năm sẽ vào khoảng 340.000 tỷ won (hơn 6,01 triệu tỷ đồng).

Ngày 23/4, gần 40.000 nhân viên đã tập trung gần khu tổ hợp chip Pyeongtaek của Samsung ở tỉnh Gyeonggi, tỉnh đông dân nhất Hàn Quốc - tương đương gần 1/3 lực lượng lao động trong nước của công ty này. Hôm thứ Tư (13/5), Samsung Electronics, công ty lớn nhất Hàn Quốc, đã mất tới 99,07 nghìn tỷ won (66,18 tỷ USD) giá trị thị trường sau khi không đạt được thỏa thuận về tiền lương với công đoàn của mình sau 2 ngày đàm phán. Công đoàn doanh nghiệp này cảnh báo sẽ tiến hành cuộc đình công kéo dài 18 ngày bắt đầu từ ngày 21/5.

Trong bối cảnh khả năng xảy ra cuộc đình công lớn nhất kể từ khi công ty Samsung Electronics thành lập cách đây 57 năm đang được nhắc tới, một số dự báo cho rằng nếu đình công thực sự diễn ra, thiệt hại cho "ông lớn" này có thể lên tới 30.000 tỷ won (hơn 20,68 tỷ USD, tức gần 544.122 tỷ đồng).

Video lý giải vì sao gần 40.000 nhân viên Samsung đình công vì chênh lệch lớn về tiền thưởng so với đối thủ (SK hynix) - Nguồn clip: TheKooReport

Không chỉ là “hãy trả thêm tiền”

Bên ngoài Samsung, nhiều người Hàn Quốc trước tiên chú ý đến các con số. Truyền thông địa phương cho biết yêu cầu của công đoàn có thể tạo ra quỹ thưởng hơn 40.000 tỷ won, với một số nhân viên bộ phận bộ nhớ có khả năng nhận hàng trăm triệu won mỗi người.

Nhưng những nhân viên được nhật báo The Korea Herald phỏng vấn mô tả tình hình phức tạp hơn nhiều so với một tranh chấp tiền lương: Những kỹ sư từng chờ Samsung tự sửa sai giờ đang tự hỏi liệu việc họ tiếp tục chờ đợi còn có ý nghĩa hay không.

“Tôi làm việc ở bộ phận mà tôi cho là cốt lõi nhất trong mảng bộ nhớ của Samsung”, một nhà nghiên cứu trình độ Tiến sĩ chuyên phát triển quy trình DRAM tiên tiến cho biết. Người này cũng được tuyển dụng theo diện “nhân tài cốt lõi”. “Ngay cả ở đây, hơn 80% đã gia nhập công đoàn”.

Ông cho biết trong nhiều năm qua, nhiều đồng nghiệp đã ở lại Samsung nhờ tiền giữ chân và các khoản khuyến khích nhỏ hơn, với hy vọng công ty này sẽ thay đổi. Nhưng sau khi chứng kiến các cuộc đàm phán gần đây, “nhiều người quanh tôi đang cân nhắc chuyển sang SK hynix hoặc chuẩn bị rời đi”.

Một nhà nghiên cứu khác tại trung tâm nghiên cứu bán dẫn Samsung cho biết sự phát triển của công đoàn là điều khó tưởng tượng bên trong Samsung chỉ vài năm trước. Nhiều kỹ sư, đặc biệt là những người trẻ tuổi, vốn từ lâu đã dè chừng những tổ chức lao động và các công đoàn có liên hệ chính trị.

“Đây không phải là một nhóm người tự nhiên hướng về phía công đoàn”, ông nói. “Nhiều kỹ sư trẻ từng hoài nghi về công đoàn, thậm chí là thù địch”.

Ông cho biết, theo thời gian, nhiều nhà nghiên cứu nhận ra họ có quá ít sức mặc cả nếu hành động riêng lẻ. Nhân viên nghiên cứu chỉ được nhận thưởng bằng khoảng 70% mức thưởng của bộ phận bộ nhớ dù họ đang làm việc trên công nghệ chip cốt lõi. Trong một số trường hợp, các nhà nghiên cứu có bằng Cử nhân và Thạc sĩ tại trung tâm nghiên cứu bán dẫn nhận thưởng thấp hơn cả nhân viên bộ phận bộ nhớ không có bằng Đại học, với chênh lệch đôi khi lên tới hàng chục triệu won.

“Nếu chúng tôi lên tiếng riêng lẻ thì số lượng quá ít”, nhà nghiên cứu này nói. “Chúng tôi có thể bị phớt lờ”.

Một nhân viên tham gia sản xuất hàng loạt bộ nhớ băng thông cao (HBM) nhấn mạnh một điểm khác. Theo anh, lợi nhuận từ chip của Samsung “không phải do vài nhà phát triển ngôi sao tạo ra”, mà là thành quả của các đội phát triển, sản xuất, thiết bị, kiểm soát chất lượng và tối ưu tỷ lệ thành phẩm cùng phối hợp.

Theo anh, điều nhân viên muốn là “một công thức hợp lý và nhất quán mà mọi người đều có thể tin tưởng”, chứ không phải thêm một khoản chi trả tạm thời khác.

“Cái bóng” của SK hynix

Điều mà nhân viên Samsung liên tục đem ra so sánh là đối thủ lớn nhất của họ ở Hàn Quốc - SK hynix. Cơ chế thưởng gắn với lợi nhuận 10% không giới hạn mức trần của công ty này đã trở thành chuẩn mực mà nhiều người muốn Samsung áp dụng. Sự thay đổi này đặc biệt đáng chú ý vì trong nhiều năm, SK hynix luôn ở trong “cái bóng” của Samsung, chứ không phải hình mẫu để kỹ sư Samsung lấy làm tiêu chuẩn so sánh.

Tuy nhiên, mô hình của SK hynix không dễ dàng áp dụng nguyên vẹn cho Samsung. SK hynix chủ yếu sản xuất chip nhớ, trong khi Samsung còn vận hành nhiều mảng lớn khác như các đơn vị đúc chip (foundry) và thiết bị điện tử. Gần đây, hơn 2.500 thành viên đã rời công đoàn lớn nhất của Samsung vì nhiều người phản đối điều mà họ cho là các yêu cầu thiên về bộ phận bộ nhớ và mức phí công đoàn cao hơn cho một cuộc chiến mang lại ít lợi ích cho nhân viên phía mảng thiết bị.

“Nhìn từ bên ngoài, có thể mọi người nghĩ toàn bộ công ty Samsung Electronics đang cùng hành động như một”, một nhân viên khác nói. “Nhưng bên trong, mọi thứ nghiêng hẳn về phía bộ nhớ.”

Ông Oh Gye-taek, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu quan hệ lao động tại Viện Lao động Hàn Quốc cho rằng người lao động và doanh nghiệp Hàn Quốc đang thay đổi với tốc độ khác nhau.

“Người lao động đang tiến gần tới mô hình thị trường việc làm kiểu Mỹ - chuyển việc hoặc mặc cả mạnh tay để có mức lương tốt hơn - trong khi các công ty vẫn vận hành theo kỳ vọng long trung thành kiểu Nhật Bản”, ông Oh nói. “Khoảng cách đó chính là nguồn gốc xung đột”.

Tại Samsung, sự lệch pha này còn sâu sắc hơn vì công ty chưa bao giờ chỉ là một nhà tuyển dụng bình thường ở Hàn Quốc. Làm việc tại đây từ lâu gắn liền với niềm tự hào thuộc về “lá cờ đầu xuất khẩu” của quốc gia siêu cường châu Á này. Việc mất kỹ sư vào tay SK hynix hoặc chứng kiến đối thủ kình địch này trở thành nơi làm việc hấp dẫn hơn làm tổn thương bản sắc đó của Samsung.

“Mọi người hỏi tại sao chúng tôi không chuyển sang SK hynix”, một nhân viên Samsung nói. “Nhưng nhiều người trong chúng tôi vẫn còn tình cảm với Samsung. Không phải chúng tôi muốn ra đi. Chúng tôi muốn công ty này trở thành nơi xứng đáng để ở lại”.